-** የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ነገረፈጅ እሸቱ በቀለ - ቀረቡ; እንዱከፈላት በማለት ወስኗል። v. -** ዓለምፀሐይ አያና - ቀረቡ; ክስ; በራሷ ፍላጏትና ጥያቄ; ከምትሰራበት ቦታ በመዛወሯ ምክንያት (disturbance allowance) ብር 300/ሦስት መቶ/ተከፍሎል። ከዚህ ውጭ ያቀረበችው ጥያቄ በሕግም ሆነ በህብረት ስምምነቱ መሰረ

በመሰረቱ የወረዲውና የከፍተኛ ፍርድ ቤት የይርጋው መቋረጥ በምክንያትነት ያቀረቡት አመልካች ተጠሪ የቤትና የዝውውር አበል የማይገባት መሆኑን በመግለጽ የካቲት 12 ቀን 1995 ዓ.ም የፃፈውን የማስጠንቀቂያ ደብዲቤ ነው። ይህ ደብዲቤ አመልካች ተጠሪ የቤትና የዝውውር አበል ያላት መሆኑን በሙለም ሆነ በከፉል በማመን የፃፈው ደብዲቤ ባለመሆኑ በአሰሪና ሰራተኛ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 164 ንኡስ አንቀጽ 3 መሰረት ይርጋውን ለማቋረጥ የሚችል አይደለም። የበታች ፍርድ ቤቶች ተጠሪ ይርጋውን ሉያቋርጥ የሚችልና በአሰሪና ሰራተኛ ጉዲይ አዋጅ አንቀጽ 164 ድንጋጌዎች የሚሸፈን ምክንያት ያላቸው መሆኑን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ሣይቀርብላቸው በጥቅለ የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1852 በመጥቀስ ይርጋው ተቋርጧል በማለት የሰጡት ውሣኔ ተገቢ ሆኖ አላገኘነውም።

በልላ በኩል አመልካች ለተጠሪ የፃፈውን ደብዲቤ መነሻ በማድረግ ተጠሪ በአመልካች ላይ ክስ ያላቀረበችው አመልካችን ስለፈራችና በታዣዥነት ስሜት ነው በማለት የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1853 በመጥቀስ የሰጡት ውሣኔ የህጉን ድንጋጌ አቀራረጽ ይዘት መንፈስና ዓላማ ያላገናዘበ ነው። በአመልካችና በተጠሪ መካከል ላለው ግንኙነት የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1853 ድንጋጌ አግባብነትና ተፈፃሚነት የላለው ድንጋጌ በመሆኑ የወረዲው ፍርድ ቤትና የከፍተኛው ፍርድ ቤት ይህንን ድንጋጌ አላግባብ በመጥቀስ አመልካች ከየካቲት 12 ቀን 1995 ዓ.ም ጀምሮ የቤትና የዝውውር አበል እንዱከፍል በማለት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

ተጠሪ የጠየቁት ቀጣይነት ያለውና ተከታታይነት ባለው ጊዜ ውስጥ ሉከፈላቸው የሚገባ የቤትና የዝውውር አበል ነው። ተጠሪ ለወረዲው ፍርድ ቤት ክስ ያቀረቡት የካቲት 6 ቀን 1999 ዓ.ም መሆኑ ከሥር ፍርድ ቤት ውሣኔ ለመገንዘብ ችለናል። ይህ በመሆኑ ተጠሪ ከነሐሴ 6 ቀን 1998 ዓ.ም በፉት አመልካች የቤት አበልና የዝውውር አበል እንዱከፈላት ያቀረበችው ጥያቄ በአሰሪና ሰራተኛ ጉዲይ አዋጅ አንቀጽ 163 ንኡስ አንቀጽ 3 በይርጋ ቀሪ የሚሆን በመሆኑ የወረዲው ፍርድ ቤትና የከፍተኛው ፍርድ ቤት አመልካች ከየካቲት 12 ቀን 1995 ዓ.ም ጀምሮ እስከ ነሐሴ 5 ቀን 1998 ዓ.ም ለተጠሪ የቤትና የዝውውር አበል እንዱከፍል የወሰኑት የይርጋ የጊዜ ገደቡ ያለፈበትን ጥያቄ አላግባብ ተቀብለው በመሆኑ ተገቢ ሆኖ አላገኘነውም። በመሆኑም ከነሐሴ 6 ቀን 1998 ዓ.ም በፉት ያለው የቤት አበልና የዝውውር አበል ጥያቄ በይርጋ ቀሪ ሆኖ አግኝተነዋል።

2. ተጠሪ ካቀረቡት ጥያቄ ውስጥ ከነሐሴ 6 ቀን 1998 ዓ.ም ወዱህ ላለው ጊዜ የቤትና የዝውውር አበል እንዱከፈላቸው ያቀረቡት ጥያቄ በይርጋ ቀሪ የሚሆን አይደለም። ስለሆነም አመልካች ይህንን ቀሪ ለማይሆነው ጊዜ ለተጠሪ የቤትና የዝውውር አበል የመክፈል ግዳታ አለበት ወይስ የለበትም የሚለው ጭብጥ ውሣኔ ማግኘት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል። ተጠሪ ከጉሉሶ ወደ ጊንቢ ከተማ የተዛወሩት በራሳቸው ፍላጏትና ጥያቄ አቅራቢነት መሆኑ ክርክር ያስነሳ ፍሬ ጉዲይ ካለመሆኑም በላይ አመልካች ተጠሪ በዝውውሩ እንዱፈቀድላት ጠይቃ መዛወሯን የሚያስረዲ ማስረጃ ያቀረበ መሆኑ ከወረዲው ፍርድ ቤት ውሣኔ ለመገንዘብ ችለናል። እንደዚሁም በአስረኛው የሕብረት ስምምነት አንቀጽ 16 (መ) እና አንቀጽ 17 ማንኛውም ሰራተኛ ከአንድ ከተማ ወደ ላላ ከተማ በተመሣሣይ የሥራ መደብ ለመዛወር ጠይቆ ከተፈቀደለት ከዝውውር ጋር ተያይዞ የሚሰጠው ጥቅም የማያገኝ መሆኑን እንደሚደነግግ የወረዲው ፍርድ ቤት በውሣኔው ገልፆታል። ተጠሪ ከጉሉሶ ወደ ጊንቢ የተዛወረችው በራሷ ፍላጏትና ጥያቄ እንጅ መሣሪያ ቤቱ በዝውውር ስለመደባት አይደለም።፡ አመልካች ለተጠሪ የቤትና የዝውውር አበል እንዱከፍል የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሣኔ ከላይ የተገለፀውን የሕብረት ስምምነት ድንጋጌ የሚጥስ ነው። የወረዲው ፍርድ ቤት ከላይ የተጠቀሰውን ግልጽ የህብረት ስምምነት ድንጋጌ በዚህ ጉዲይ ተፈፃሚነት የላለው መሆኑን ሲወስን የተጠሪን ወደ ተላላኪ የሥራ መደብ ማደግ መጥቀሱ ተገቢነት የላለው እና የድንጋጌውን መንፈስና ዓላማ ያላገናዘበ ሆኖ አግኝተነዋል። በመሆኑም በይርጋ ቀሪ ለማይሆነውም ጊዜ ቢሆን አመልካች ለተጠሪ የቤትና የዝውውር አበል የመክፈል ኃላፉነት የላለበት ሆኖ እያለ የወረዲውና የከፍተኛው ፍርድ ቤት አመልካች ላይ የሰጡት ውሣኔ የሕግ ወይም የሕብረት ስምምነቱ መሰረት የላለው ነው።

በአጠቃላይ የወረዲውና የከፍተኛው ፍርድ ቤት አመልካች ያቀረበውን የይርጋ ክርክር ውድቅ በማድረግና የሕብረት ስምምነቱ የተዛባ ትርጉም በመስጠት አመልካች ለተጠሪ ከየካቲት 6 ቀን 1995 ዓ.ም ጀምሮ የቤትና የዝውውር አበል እንዱከፍል የሰጡት ውሣኔ ከላይ የተዘረዘሩትን የሕግ ድንጋጌዎች የሚጥስና መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ወስነናል።

ውሳኔ

1. የጊንቢ ወረዲ ፍርድ ቤትና የምእራብ ወለጋ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሣኔ ሙለ ለሙለ ተሽሯል።

2. አመልካች ለተጠሪ የቤትና የዝውውር አበል የመክፈል ኃላፉነት የለበትም ብለናል።

3. በዚህ ፍርድ ቤት ያወጡትን ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ ለየራሳቸው ይቻለ።

ይህ ፍርድ በፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ችልት በሙለ ድምጽ ተሰጠ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።