-** ወ/ሮ እመቤት መኯንን- ጠበቃ ነቃጥበብ በየነ። v. -** ወረዲ 2ዐ ቀ. 29 አ/ጽ/ቤት ነ/ፈጅ ቀረቡ።; ና በሥር ሁለተኛ እና ሦስተኛ ተከሣሾች ላይ ባቀረቡት ክስ በወረዲ 2ዐ ቀበላ 29 ክልል የሚገኘውን ቁጥር 449 የሆነውን ቤት ከቀበላው አስተዲደር አንደኛ ተከሣሽ ላይ ተከራይቼ በቤቱ

የሰበር አቤቱታው የቀረበው ይህንኑ በመቃወም ሲሆን ይህም ችልት አቤቱታውን መርምሮ ተጠሪ ከማይፈልገው ሰው ጋር የኪራይ ውል አድርግ የሚባልበት ምክንያት የለም ተብል በፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት የተሰጠው ውሣኔ አግባብነቱ ከንግድ ሕግ ቁጥር 145 አንፃር ሉመረመር እንደሚገባው በማመኑ ተጠሪን በመጥራት ግራ ቀኙን በቃል አከራክሯል።

በአጠቃላይ የክርክሩ ይዘት ከፍ ብል የተመለከተው ሲሆን የሰበር አቤቱታው ያስቀርባል ከተባለበት ነጥብ አኳያ እንደሚከተለው ተመርምሯል።

ተጠሪ በወረዲ 2ዐ ቀበላ 29 ክልል የሚገኘውን ቁጥር 449 የሆነውን ቤት ለአመልካች እንዲከራየና አመልካችም በቤቱ የሆቴል ንግድ ድርጅት በማቋቋም ሲሰሩ እንደነበር ከተጠሪ ባገኙት ፈቃድ መሰረትም የሆቴል ድርጅቱን አስፊፍተው እንዱሰሩና በኋላም ይህንኑ የሆቴል ድርጅት ለሥር ሁለተኛ እና ሦስተኛ ተከሣሾች አውራሽ ለወ/ሮ የሻሐረግ ገዲሙ በ3/1ዐ/87 ዓ/ም በተደረገ የንግድ መደብር ኪራይ ውል እንዲከራዩ ከመዝገቡ መረዲት ይቻላል።

በልላ በኩልም ተጠሪ ከአመልካች ጋር አድርጏት የነበረውን የኪራይ ውል ለማቋረጥ በምክንያትነት የጠቀሰው አመልካች የቤቱን ኪራይ በወቅቱ አትከፍልም ነበር። ቤቱንም ለላላ ሰው አሳልፊ አከራይታለች በማለት ሲሆን የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በዚህ መልኩ የቀረበውን የተጠሪን ክርክር ሳይቀበለው የቀረው ይህ ድርጊት በከሣሽ /በአሁን አመልካች/ ተፈጽሟል ቢባል በዚህ ድርጊት መነሻነት ውለን በአንድ ወገን በእራሱ ሥልጣን ለማቋረጥ ከውለ ወይም ከሕግ የመነጨ መብት ያለው ስለመሆኑ ያቀረበው ክርክርና ማስረጃ ካለመኖሩም በላይ ከሣሽ ውለን የጣሰ ድርጊት ፈጽማለች ቢባል እንኳን ተከሣሽ በሕጉ አግባብ መብቱን ማስከበር ከሚችል በስተቀር በእራሱ ሥልጣን ውለን ለማቋረጥ በሕግ የተሰጠው መብት የለም በማለት ሲሆን፤ የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ደግሞ ከፍ ብል እንደተጠቀሰው ተጠሪ ከአመልካች ጋር የነበረውን ውል በማቋረጥ ከላላ ሰው ጋር የተዋዋለ ስለሆነና ሁለተኛውን ውል አቋርጦ ከአመልካች ጋር እንዱዋዋል ሉገደድ የማይችል ከመሆኑም በላይ ቤቱ የንግድ ሥራ የሚሰራበት በመሆኑ አመልካች የተጠሪን ፈቃድ ሣታገኝ በኪራይ ለላላ ሰው ማስተላለፍ እንደምትችል በንግድ ሕግ ቁጥር 145/1/ ላይ የተደነገገ ቢሆንም ይህ ድንጋጌ የቤቱ ባለቤት የሆነውን ተጠሪን ከአመልካች ጋር አድርጏት የነበረውን የኪራይ ውል እንዲያቋርጥ የሚያግደው ባለመሆኑ ተጠሪ ቤቱን ለአመልካች እንዱያስረክብና ኪራይም ክፈል መባለ ተገቢነት የለውም በሚል ነው።

በበኩላችንም ጉዲዩን አግባብነት ካለው የሕግ ድንጋጌ ጋር በማገናዘብ መርምረነዋል። እንደመረመርነውም ምላሽ ማግኘት የሚገባው የጉዲዩ ጭብጥ አመልካች ከተጠሪ የተከራዩትን የንግድ ቤት አሳልፈው ለሦስተኛ ወገን በማከራየታቸው ተጠሪ ውለን በማቋረጥ ከውል ወይንም ከሕግ የመነጨ መብት አለው ወይንስ የለውም? የሚለው በመሆኑ ከዚህ ጭብጥ አኳያ የሰበር አቤቱታው ተመርምሯል።

በዚህም መሰረት ለጉዲዩ አግባብነት ካለው የንግድ ሕግ ቁጥር 145/1/ ላይ የንግድ መደብርን የተከራየ ወገን ይህንኑ የንግድ መደብር 3ኛ ወገንን የተከራይ ተከራይ አድርጏ ማስተላለፍ እንደሚችል ይህንንም ሲያደርግ የንግድ መደብሩን ባለቤት ፈቃድ እንደማያስፈልገውና የንግድ መደብሩን ለ3ኛ ወገን አሳልፍ ለማከራየት የባለቤቱ ፈቃድ ያስፈልጋል የሚል የውል ቃል ቢኖርም እንኳን የዚህ አይነት የውል ቃል/term/ፈራሽና? ዋጋ እንደላለው እንደዚሁም የማይንቀሣቀስ ንብረትን ለ3ኛ ወገን አሳልፍ ለማከራየት የባለቤቱ ፈቃድ አስፈላጊ እንደሆነ በውል ሉወሰን ይችላል ተብል በፍ/ብ/ሕ/ቁ/2959 ላይ የተደነገገው ለንግድ መደብር ኪራይ ተፈጻሚነት እንደላለው ተደንግጏ እናገኛለን።

ከዚህ ድንጋጌ መገንዘብ የሚቻለውም የንግድ መደብር የተከራየ ሰው የንግድ መደብሩን ለላላ 3ኛ ወገን አሳልፍ ላለማከራየት ከንግድ መደብሩ ባለቤት ጋር የውል ግዳታ ቢገባም እንኳን የዚህ ዓይነቱ ስምምነት ውጤት እንደላለው ስለሚቆጠር አሳልፍ ማከራየት እንደሚችልና የንግድ መደብሩ ባለቤት ይህ ተግባር በመፈጸሙ ምክንያት ውለን ማቋረጥ እንደማይችል ሲሆን ነገር ግን የፋዳራል ጠ/ፍ/ቤት ይህ ድንጋጌ የቤቱ ባለቤት የሆነውን ወገን ውለን ከማቋረጥ አያግደውም በማለት የደረሰበት ድምዲሜ ለድንጋጌው የተሳሳተ ትርጏም በመስጠት እንደሆነ ተገንዝበናል።

ሲጠቃለልም ተጠሪ ከአመልካች ጋር ለክርክሩ ምክንያት በሆነው የንግድ ቤት ላይ አድርጏት የነበረውን የኪራይ ውል ለማቋረጥ ከውልም ሆነ ከሕግ የመነጨ መብት እንደላለው መገነዝብ የሚቻል በመሆኑ የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ተጠሪና የሥር ተከሣሾች የንግድ ቤቱን ለአመልካች እንዱያስረክቡ አመልካችም ከንግድ ድርጅቱ ያጡትን ኪራይም እንዱከፍለ በማለት የሰጠው ውሣኔ ተገቢነት ያለው ሆኖ ሳለ ነገር ግን ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከተው የፋዳራል ጠ/ፍ/ቤት ከላይ በተመለከተው አኳኋን ይህንኑ ውሣኔ መሻሩ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አግኝተነዋል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል ጠ/ፍ/ቤት በመ/ቁ. 27ዐ48 ሚያዝያ 19 ቀን 1999 ዓ/ም የሰጠው ውሣኔ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ.ቁ. 15978 ሰኔ 27 ቀን 1998 ዓ/ም የሰጠው ውሣኔ ፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 348/1/ መሰረት ፀንቷል።

3. ግራ ቀኙ ወጭና ኪሣራ ይቻቻለ።

4. መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።