-** ወ/ሮ ግምጃ ጎበና - ጠበቃ እንዲልካቸው ይላቅ ቀረቡ።; ሟች ልጃቸው አደኛ ደበላ ዕድሜው 3ዐ /ሰላሣ/ ዓመት የሆነው መጋቢት 14 ቀን 1995 ዓ.ም. ከቀኑ በግምት 1፡ዐዐ; ን ይረዲቸውና ያስተዲድራቸው የነበረ መሆኑን ዘርዝረው የ v. -** 1. አቶ ወንድወሰን ወልዳ - በላለበት 2. ወ/ሮ ላይላ አህመድ- ወኪል አብደልቃድር ቀረቡ። 3. አቶ ተስፊዬ ተሾመ - በላለበት 4. አቶ ደረሰ ለገሰ - በላለበት 5. አቶ ጋሪሣ ድረራ - በላለበት 6. ናይስ ኢንሹራንስ ኩባንያ -

የጉዲዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ይህ ችልትም የግራ ቀኙን የጽሁፍ ክርክር የሰበር አቤቱታው ከቀረበበት ውሣኔ ይዘትና አግባብነት ካላቸው የሕግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ በሚከተለው መልኩ መርምሮታል። እንደመረመረውም አመልካች በልጃቸው ሞት ምክንያት ተቋርጧል ያለትን ጥቅም ሉያገኙ አይገባም ተብል መወሰኑ ባግባቡ መሆን ያለመሆኑ በጭብጥነት ሉመረመር የሚገባው ሆኖ አግኝቶታል።

በክርክሩ ሂደት ለሟች ሕይወት ማለፍ አላፉነት አለባቸው ተብል ውሣኔ ያረፈባቸው ወገኖች የአሁኑ ሁለተኛ እና አራተኛ ተጠሪዎች ናቸው። የአሁኑ አንደኛ እና ሦስተኛ ተጠሪዎች ለጉዲቱ አላፉነት የለባቸውም ተብል መጋቢት 2ዐ ቀን 1998 ዓ.ም. ውሣኔ መስጠቱን የስር ፍ/ቤት የውሣኔ ግልባጭ ያስረዲል። በመሆኑም በአመልካች የሰበር አቤቱታ በአንደኛ እና በሦስተኛ ተጠሪዎች ላይ የስር ፍ/ቤት ተገቢውን ውሣኔ ሣይሰጥ አልፎል ተብል የቀረበው ቅሬታ እውነትነት የላለው ከመሆኑም በላይ ሥነ ሥርዓቱን ጠብቆ ያልቀረበ በመሆኑ ተቀባይነት የላለው ነው ብለናል።

በልላ በኩል የአሁኑ ስድስተኛ ተጠሪ ለሟች ሕይወት ማለፍ አላፉነት ያለበት አጓጓዡ እንጂ ሁለተኛ ተጠሪ ናቸው ልባል አይገባም በማለት ያቀረበው የሰበር መከራከሪያ ነጥብ የስር ፍ/ቤት ጉዲዩን ከውል ውጪ አላፉነትን በሚመለከት ሕግ ተመልክቶ ለአደጋው አላፉነት የሚወስደት የአሁኑ ሁለተኛ እና አራተኛ ተጠሪዎች ናቸው በማለት ውሣኔ የሰጠበት እና በበላይ ፍ/ቤትም የተለወጠ ካለመሆኑም በላይ በይዘቱ የማስረጃ ምዘና ጉዲይ በመሆኑ የስድስተኛ ተጠሪ ክርክር በሰበር ችልቱ የሚስተናገድበት ሥርዓት አልተገኘም።

በመቀጠል የስር ፍ/ቤት ሁለተኛ እና አራተኛ ተጠሪዎች ለሟች ሕይወት ማለፍ አላፉ ናቸው ካለ በኋላ፤

የአመልካችን የጉዲት ካሣ ጥያቄ ውድቅ የማድረጉን አግባብነት መመልከቱ የግድ ይሎል። ከመዝገቡ መገንዘብ የተቻለው በአመልካች በኩል የቀረቡት ሁለት ምስክሮች ሟች የአመልካች ልጅ መሆኑን፣ በግብርና ሥራ ይተዲደር እንደነበር፣ በዓመት ከአርባ እስከ ሃምሣ ኩንታል እህል ያመርት እንደነበር፣ አትክልት በማልማት ደግሞ በዓመት እስከ ብር 1ዐ,ዐዐዐ.00 /አስር ሺህ ብር/ ያገኝ እንደነበር፣ ልጅና ሚስት ያልነበረውና 6/ስድስት/ ቤተሰብ ያስተዲድር የነበረ ስለመሆኑ መመስከራቸውን ነው። ከዚህም በላይ የአመልካች ልጅ የሆነው ሟች አመልካችን በቤቱ ውስጥ ይዞአቸው ይጦራቸው እንደነበር በአመልካች በኩል የቀረበው የጽሁፍ ማስረጃ ይጠቁማል። ይህንኑ የአመልካችን ማስረጃ ተጠሪዎች ለማስተባበል ያቀረቡት ማስረጃ የለም። በመሆኑም አመልካች በሟች ልጃቸው እርዲታ ይጦሩ የነበሩ ስለመሆኑ ከተጠሪዎች በተሻለ ሁኔታ አስረድተዋል። ጉዲዩ የፍትሐብሕር እንደመሆኑ መጠንም የማስረጃ ምዘናው የትኛው ተከራካሪ ወገን የተሻለ ማስረጃ አቅርቧል? የሚለው መመዘኛ መሰረት ተደርጎ የሚስተናገድ መሆኑ ይታወቃል። የስር ፍ/ቤት የማስረጃ ምዘናም መርሁን ያላገናዘበ ነው።

አመልካች በሟች ልጃቸው ስር ይተዲደሩ የነበሩና ሟች ልጃቸውም ገቢ የነበረው ስለመሆኑ ካስረደ ደግሞ የራሣቸውን የወደፉት ዕድሜ በማመልከቻቸው አለመጥቀሣቸውና ሟች በትክክል ይሰጣቸው የነበረው የመጦሪያ ገንዘብ መጠን አለመታወቁ የጉዲት ካሣ ጥያቄአቸውን ሙለ በሙለ ውድቅ ለማድረግ የሚያስችል የሕግ መሰረት የላለው ምክንያት ነው። ይልቁንም አመልካች ልጃቸው ገቢ የነበረውና በስሩ አድርጎ ያስተዲድራቸው የነበረ መሆኑን ማስረዲታቸው የጉዲት ካሣ መጠኑን በርትዕ ለመወሰን መነሻ ላሆን የሚችል ነው። የጉዲት ካሣ መጠኑን በተመለከተ በርትዕ መተመን የሚቻልበት ሁኔታ ስለመኖሩም የፍ/ብ/ሕ/ቁ. 21ዐ2 ድንጋጌ ያሣያል። በመሆኑም የስር ፍ/ቤት የጉዲት ካሣ መጠኑን በሕጉ በተሰጠው ሥልጣን መሰረት መተመን እየቻለ አመልካች በማስረጃ አላስረደም በማለት ጥያቄአቸውን ሙለ በሙለ ውድቅ ማድረጉ ከውል ውጪ አላፉነቱን በተመለከተ የተደነገጉትን ድንጋጌዎች አጠቃላይ ዓላማም ሆነ የካሣ አተማመኑን በተመለከተ በሕጉ የተቀረጹትን ሥርዓቶች ያላገናዘበ በመሆኑ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ተገኝቷል። በዚህም ምክንያት የሚከተለው ተወስኗል።

ው ሣ ኔ

1. በፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 33149 መስከረም 29 ቀን 1999 ዓ.ም. ተሰጥቶ በፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 49878 ጥቅምት ዐ8 ቀን 2ዐዐዐ ዓ.ም. በፀናው ውሣኔ የአመልካችን የጉዲት ካሣ ጥያቄ ውድቅ ያደረገው የውሣኔ ክፍል በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. ሁለተኛ ተጠሪ በተሽከርካሪ ባለቤትነታቸው፣ አራተኛ ተጠሪ በአሽከርካሪነታቸው፣ ስድስተኛ ተጠሪ ደግሞ ለተሽከርካሪው በሰጠው የመድን ሽፊን ዋስትና መሰረት በአመልካች ላይ በልጃቸው መሞት ምክንያት ለተቋረጠው የመተዲደሪያ ገቢ ባልተነጣጠለ ሁኔታ አላፉነት አለባቸው ብለናል።

3. የስድስተኛ ተጠሪ የአላፉነት መጠን በመድን ዋስትና ውለ የተመለከተውን ያሕል ነው ብለናል።

4. አንደኛ፣ ሦስተኛ እና አምስተኛ ተጠሪዎችን በተመለከተ አመልካች ያቀረቡት አቤቱታ ተቀባይነት የለውም ብለናል።

5. በአመልካች ላይ የደረሰው የጉዲት ካሣ መጠን በርትዕ ሉወሰን የሚገባው ሆኖ ስለተገኘ ብር 25,ዐዐዐ.00 /ሃያ አምስት ሺህ ብር/ ሁለተኛ፣ አራተኛ እና ስድስትኛ ተጠሪዎች ለአመልካች በአንድነትና በነጠላ እንዱከፍለ ብለናል።

6. በዚህ ጉዲይ ለተደረገው ክርክር ወጪና ኪሣራ የየራሣቸውን ይቻለ ብለናል።

7. መዝገቡ ተዘግቷል፤ ወደ መ/ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።