Unknown v. -** አቶ ሽመልስ እንዲለ - ጠበቃ ግርማቸው ኢላላ - ቀረቡ።; ተከሣሽ በመሆን ተከራክረዋል። አመልካቾች የአባታቸው የአቶ ካሣሁን አስረስ ወራሽ; / አያት ስም ያለ በመሆኑ የቤቱን ስመ ንብረት ወደራሳቸው ካዛውሩ በኋላ ካርታውን እንዱሰጡ

ከሥር የክርክሩ አመጣጥና አመልካቾችና ተጠሪዎች በሰበር ያደረጉት የጽሁፍ ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም ጉዲዩን መርምረናል። ጉዲዩን እንደመረመርነው የአመልካቾች አባትና በተጠሪ መካከል ሚያዝያ 3ዐ ቀን 1989 ዓ.ም. የተደረገው ውል በፍርድ ቤት ውሣኔና አስገዲጅነት እንዱፈፀምላቸው አመልካቾች ያቀረቡት ጥያቄ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም የሚለው ጭብጥ እልባት ማግኘት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

ከላይ ለተያዘው ጭብጥ እልባት ለመስጠት ይህ ችልት የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2892 ንዐስ አንቀጽ 3 አተረጓጎም አስመልክቶ በሰበር መዝገብ መጋቢት 3 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም. የሰጠውን የሕግ ውሣኔና በዚህ መዝገብ ያለውን ልዩ ሁኔታ ማገናዘብ ያስፈልጋል። የማይንቀሳቀስ ንብረት የሸጠ ሰው ገዢው ውለን በፍርድ ቤት ውሣኔ እንዱፈጽምለት ለመጠየቅ የሚችልበት የጊዜ ገደብ ያለፈበት ስለሆነ ውለን ለመፈፀም አልገደድም የሚለውን መከራከሪያ ማቅረብ የሚችለውና ክርክሩ ተቀባይነት የሚያገኘው ውለን ለመፈፀም ፈቃደኛ አለመሆኑን ለገዢ በማያሻማ ሁኔታ ያሣወቀ መሆኑን በበቂ ሁኔታ ለማስረዲት ሲችል እንደሆነ ከላይ በተገለፀው መዝገብ ትርጉም ተሰጥቶበታል። ስለዚህ ተጠሪ 1989 ዓ.ም. ጀምሮ አመልካቾች ቤቱን እንዱያስረክቡት ኪራይም እንዱከፍለት ክስ ከማቅረቡ በፉት ውለን ለመፈፀም ፍላጎት የላለው መሆኑን በማያሻማ መንገድ ለአመልካቾች ያሣወቀ ስለመሆኑ የቀረበው ማስረጃ ባለመኖሩ 1989 ጀምሮ አመልካቾች ውለ እንዱፈፀምላቸው ባለመጠየቃቸው መብታቸውን በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2892 ንዐስ አንቀጽ 3 ታግዶል በማለት ያቀረቡት ክርክር ተቀባይነት የለውም።

ሻጭ የሽያጭ ውለን ለመፈፀም ፈቃድና ፍላጎት የላለው መሆኑን በማያሻማ መንገድ ለገዢ ከሚያሣውቅበት አንደኛው መንገድ የሽያጭ ውለ እንዱፈርስ ለፍርድ ቤት የሚያቀርበው ክስ መሆኑ በሰበር መዝገብ ሻጭ ለገዢ በማያሻማ መንገድ ውለን ለመፈፀም ፍላጎት የላለው መሆኑን አሳውቋል የሚባለው ምን ምን ሁኔታዎች ሲሟለ ነው የሚለውን ነጥብ ለመተንተን በሰጠው ምክንያት በግልጽ ተቀምጧል። ሆኖም ሻጭ የቤት ሽያጭ ውለ ይፍረስልኝ የሚል ክርክር ማቅረቡ ከፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2892 ንዐስ አንቀጽ 3 ድንጋጌ አንፃር የሚኖረው ውጤት ምንድነው?

የሚለው ነጥብ ውሣኔ ያላገኘ ነጥብ በመሆኑ በዚህ መዝገብ እልባት ማግኘት ያለበት ነጥብ ሆኖ አግኝተነዋል።

ሻጭ የውል ይፍረስልኝ ክስ ለፍርድ ቤት ማቅረቡ ውለን ለመፈፀም ፍላጎት የላለው መሆኑን ለገዢ በማያሻማ መንገድ ከማሣወቅ ያለፈ ምክንያትና ውጤት ያለው ተግባር ነው። ሻጭ ውለ እንዱፈርስ ሲጠይቅ ውለ ሕጋዊ በሆነ መንገድ ለማቋቋም የሚያስችለ ጉድለቶች ያለበት በሁለቱ ተዋዋይ ወገኖች እንደ ሕግ ሆኖ ሉገዙበት የማይገባ መሆኑን የሚያሣዩ የውለን ሕልውና ጥያቄ ውስጥ የሚያስገባና የውል ሕጋዊነት በፍርድ ቤት ተመርምሮ ፈራሽ እንዱባል ወይም እንዱሰረዝ የሚቀርብ ነው። የውለ ሕጋዊነትና ሕልውና ጥያቄ ተነስቶ በፍርድ ቤት በሚመረመርበት ጊዜ ገዢ ውለ ሕጋዊ መሆኑን ከማሣየትና ከማስረዲት አልፍ ውለ በግዲጅ እንዱፈጽምለት የመጠየቅ ግዳታ አይኖርበትም። ከዚህ አንፃር ውለ በፍርድ ቤት ፈራሽ እንዱሆን ወይም እንዱሰረዝለት በውለ የሚገደድበት ሁኔታ ይቋረጣል። በልላ በኩል በክርክሩ ከተረታ ገዢ ሕጋዊ ተፈፃሚነትና አስገዲጅነት ባለው ውለ ንብረቱን የገዛ መሆኑ ከሻጭ ጋር ባደረገው የውል ሰነድ ብቻ ሣይሆን በፍርድ ቤት ውሣኔ የተረጋገጠለት የፍርድ ባለመብት ይሆናል። ስለሆነም ገዢ ፍርድ ቤቱ ሕጋዊነቱንና አስገዲጅነቱን መርምሮ በፍርድ ያረጋገጠውን ውል እንዱፈጽምለት ሻጭን የመጠየቅ መብቱ በፍርድ ከተረጋገጠበት ጊዜ ጀምሮ በፍትሐብሕር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 384/ሀ/ በተደነገገው አስር ዓመት ጊዜ ውስጥ እንጂ በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2892 ንዐስ አንቀጽ 3 በተደነገገው የአንድ ዓመት የጊዜ ገደብ የሚገደብ አይደለም። ስለዚህ የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2892 ንዐስ አንቀፅ 3 የተቀመጠው የጊዜ ገደብ በዚህ ጉዲይ አግባብነት የለውም።

በልላ በኩል ፍርድ ቤቶች ለቀረበላቸው ጉዲይ የሚሰጡት ውሣኔ የተያዘውን ጉዲይ ለመቋጨት የሚችል መሆን እንዲለበት ከፍትሐብሕር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 182 ንዐስ አንቀጽ /1/ ድንጋጌ ለመረዲት ይቻላል። በያዝነው ጉዲይ የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመዝገብ ቁጥር 3754 የሰጠው ውሣኔና በዚህ ጉዲይ የሰጠው ውሣኔ እርስ በርሳቸው የሚቃረኑ እና ጉዲዩ በእንጥልጥል የሚያስቀሩ ናቸው። የሥር ፍርድ ቤት ተጠሪ አመልካች ቤቱን እንዱመልስላቸውና ኪራይ እንዱከፍላቸው ያቀረቡት ጥያቄ ከአመልካች ጋር የገቡትን የቤት ሽያጭ ውል መሰረት በማድረግ ተቀባይነት የለውም በማለት በመዝገብ ቁጥር 3754 ወስኗል። አመልካች ያቀረቡት የውል ይፈፀምልኝ ጥያቄ ደግሞ የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2892 ንዐስ አንቀጽ 3 መሰረት በማድረግ ውድቅ አድርጓል። እነዚህ ውሣኔዎች ተጠሪም ቤቱን ለማስመለስ የማይችለበት አመልካችም የቤቱ ባለሀብት በማይሆኑበት ሁኔታ ጉዲዩን በእንጥልጥል የሚያስቀሩ ናቸው። ስለሆነም አመልካች እና በተጠሪ መካከል ሕጋዊ አስገዲጅነት ያለው ውል እንዲለ በፍርድ ካረጋገጠ በኋላ አመልካች ያቀረቡትን የውል ይፈፀምልኝ ጥያቄ የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2892 ንዐስ አንቀጽ 3 በመጥቀስ ውድቅ ማድረጉ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት አለበት በማለት ወስኗል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤትና የከፍተኛ ፍርድ ቤት ውሣኔ ተሽሯል።

2. አመልካች ውለ እንዱፈፀምላቸው ያቀረቡት ጥያቄ በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2892 ንዐስ አንቀጽ 3 ቀሪ አይሆንም ብለናል።

3. ተጠሪ ከአመልካች ጋር ያደረጉትን ውል ለመፈፀም ይገደዲለ ብለናል።

4. ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ ለየራሳቸው ይቻለ።

ይህ ፍርድ በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት በሙለ ድምጽ ተሰጠ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።