-** የኢትዮጵያ ልማት ባንክ - ነ/ፈጅ ትዔግስት አሰፊ - ቀረቡ; በኢትዮጵያ; የክስ ይዘትም የኢትዮጵያ መንገድች ባለስልጣን ከሸክ; ለሰጠው ብድር መያዣ የነበሩት በሚጨታ ከተማ ውስጥ የሚገኙ የማይንቀሣቀሱ ንብረቶች ውስጥ በአቶ ሚካኤል v. -** 1. ከፍያለው ሞልቶት 2. የትምወርቅ አሰፊ; ዎች የካሣ ክፍያ እንዲይከፈልባቸው ውሣኔ ያረፈባቸውና በመያዣ ተይዘዋል የተባለት ንብረቶች; ዎች ጋር የብድርም ሆነ የመያዣ ግንኙነት እንደላለው ተረጋግጧል በሚል ምክንያት ቀድሞ የተሰጠው

የሰ/መ/ቁ 41388

ሐምል 30 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም.

ዳኞች፡- ዓብደልቃድር መሐመድ ታፈሰ ይርጋ ፀጋዬ አስማማው አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ አመልካች፡- የኢትዮጵያ ልማት ባንክ - ነ/ፈጅ ትዔግስት አሰፊ - ቀረቡ ተጠሪ፡-

1. ከፍያለው ሞልቶት
2. የትምወርቅ አሰፊ መዝገቡን መርምረን ተከታዩ ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ጉዲዩ የተጀመረው በምዔራብ ሐረርጌ ከፍ/ፍ/ቤት ሲሆን ክርክሩ የተጀመረው የአሁን አመልካች በኢትዮጵያ መንገድች ባለስልጣን ላይ በመሰረተው ክስ መነሻ ነው። የአመልካች የክስ ይዘትም የኢትዮጵያ መንገድች ባለስልጣን ከሸክ ሁሴን ሚጨታ ድረስ ያለውን መንገድ ለማሻሻል በአደረገው እንቅስቃሴ መሰረት አመልካች ለሰጠው ብድር መያዣ የነበሩት በሚጨታ ከተማ ውስጥ የሚገኙ የማይንቀሣቀሱ ንብረቶች ውስጥ በአቶ ሚካኤል ከፍያለው ስም ተመዝግበው ያለት የመኖሪያና የድርጅት ቤቶች መፍረሣቸውን፣ ንብረቶቹ አቶ ሚካኤል ከፍያለው ለራሣቸውና ለአቶ መራቸው የማነ ከአመልካች ላይ ለወሰደት ብድር መያዣ መሆናቸውን፣ የኢትዮጵያ መንገድች ባለሥልጣን ለፈረሡት ቤቶች የሚከፈለውን ካሣ ለመያዣ ሰጪዎች ለመክፈል በዝግጅት ላይ መሆኑን አመልካች ገልፆ ይኸው አካል ከዚህ አድራጏት እንዱቆጠብ፣ ክፍያውን ለመያዣ ሰጪዎች ሣይሆን ለአመልካች እንዱከፍል እንዱደረግ ዲኝነት መጠየቁን የሚያሣይ ነው። ይኸው የአመልካች የዲኝነት ጥያቄ የቀረበለት ፍ/ቤትም “ተከሣሹ” ባለሥልጣን መ/ቤት በተገቢው የክርክር ሂደት ባለመቅረቡ በስነ ሥርዓቱ መሰረት በላለበት እንዱታይ አድርጏ የአመልካችን የዲኝነት ጥያቄ ተቀብል ወስኗል። ከዚህ በኋላ የአሁኑ ተጠሪዎች የካሣ ክፍያ እንዲይከፈልባቸው ውሣኔ ያረፈባቸውና በመያዣ ተይዘዋል የተባለት ንብረቶች ህጋዊ ባለቤቶች መሆናቸውን፣ ከአመልካች ጋር ህጋዊ ወይም ከውል የመነጨ ግንኙነት የላላቸው መሆኑን ዘርዝረው ቀደም ሲል የተሰጠው ውሣኔ እንዱነሣላቸው የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 358 ‘ን' መሰረት በማድረግ አቤቱታ አቅርበው ፍ/ቤቱም የተጠሪዎች አቤቱታ ለአመልካች እንዱደርሰው እና ግራ ቀኙ እንዱከራከሩ ከአደረገ በኋላ አመልካች ከተጠሪዎች ጋር የብድርም ሆነ የመያዣ ግንኙነት እንደላለው ተረጋግጧል በሚል ምክንያት ቀድሞ የተሰጠውን ውሣኔ በማንሣት ለንብረቶቹ ይከፈል የተባለው ካሣ ለተጠሪዎች ሉከፈላቸው ይገባል በማለት ወስኗል። በዚህ ውሣኔ አመልካች ባለመስማማት ይግባኙን ለኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት አቅርቦ ግራ ቀኙ ከተከራከሩ በኋላ የስር ፍ/ቤት ውሣኔ ሙለ በሙለ ፀንቷል። የአሁን የሰበር አቤቱታ የቀረበውም በዚህ የበታች ፍ/ቤቶች ውሣኔ ባለመስማማት በመቃወም ነው።

የአመልካች ነገረ ፈጅ ህዲር ዐ8 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም. በፃፊት 7/ሰባት/ ገፅ የሰበር አቤቱታ በጉዲዩ ላይ በተሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ነው የሚለባቸውን ምክንያቶች ዘርዝረው አቅርበዋል። የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ ክርክር ያስነሡት ንብረቶች በመያዣነት የተሰጠ በመሆኑ የካሣ ክፍያው ለእኔ ይገባል በማለት አመልካች ያቀረበው የዲኝነት ጥያቄ ተቀባይነት ያጣው ባግባቡ መሆን አለመሆኑን ለመመርመር ሲባል ለሰበር ችልቱ ይቅረብ ተብል ይህ ሰበር ችልትም የግራ ቀኙን የቃል ክርክር ሚያዝያ 15 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም. በዋለው ችልት ሰምቷል።

ቀረቡ የጉዲዩ አመጣጥ አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ይህ ችልትም የግራ ቀኙን ክርክር የሰበር አቤቱታ ከቀረበበት ውሣኔ እና አግባብነት ካላቸው የህግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ በሚከተለው መልኩ መርምሮታል።

እንደመረመረውም የአመልካች የዲኝነት ጥያቄ ተቀባይነት ያጣው በህጉ አግባብ ነው ወይስ አይደለም? የሚለው ነጥብ በጭብጥነት ላታይ የሚገባው ሆኖ አግኝቶታል።

ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የተቻለው የተጠሪዎች ልጅ አቶ ሚካኤል ከፍያለው ለራሣቸው ለአቶ መራቸው የማነ ከአመልካች ላይ ለወሰደት ብድር መያዣ ይሆኑ ዘንድ ለክርክሩ መነሻ የሆኑትን የመኖሪያና የድርጅት ቤቶችን መስማማታቸውን፣ የመያዣ ንብረቶች ስመ ሀብትም በዚህ ግለሰብ ስም የሚታወቅና የመያዣ ውለም ንብረቱ በሚገኝበት የሚጨታ ልዩ ቀበላ መመዝገቡ፣ ተጠሪዎች በአቶ ሚካኤል ከፍያለው ይታወቃል የተባለው የከተማ ይዞታ ምስክር ወረቀት በተጭበረበረ መንገድ የተሰጠ ነው በማለት የሚከራከሩና ይኸው ምስክር ወረቀት እስከአሁን ድረስ በተገቢው አካል እንዱሰረዝ ያላደረጉ መሆናቸውን ነው። እንግዱህ የአሁን ተጠሪዎች ልጅ አቶ ሚካኤል ከፍያለው ራሣቸውና እና አቶ መራቸው የማነ ከአሁኑ አመልካች ላይ ለወሰደት የብድር ገንዘብ በካርታ ቁጥር ዐዐ5፣ ዐ34 እና ዐ84 ላይ የተመለከቱትን በሚጨታ ከተማ የሚገኙትን የመኖሪያና የድርጅት ቤቶች መያዣ መስጠታቸው፣ እነዚህ ንብረቶች የመያዣ ሰጪው ይዞታ ለመሆናቸው የከተማ ይዞታ ምስክር ወረቀት ከመቅረቡም በላይ የሚጨታ ልዩ ቀበላም ለአመልካቹ ተጨማሪ ደብዲቤ ፅፍለት የመያዣ ውለ ከተደረገ በኋላ የመያዣ ውል ምዝገባ ማካሄደ በክርክሩ ሂደት የተረጋገጡ ጉዲዮች ናቸው። የስር ፍ/ቤት የምስክር ወረቀቱን ዋጋ ሣይሰጠው ያለፈው የካርታ ቁጥር ዐዐ5 በሐምል 1992 ዓ.ም.፣ የካርታ ቁጥር ዐ34 በግንቦት ወር 199ዐ ዓ.ም. እንዱሁም የካርታ ቁጥር ዐዐ5 በጥቅምት ወር 1989 ዓ.ም. ውስጥ የተሰጡ፣ በአማርኛ ቋንቋ የተፃፊ፣ የደርግ መንግስትን የሚመለከትና በተለይም የከተማ ቦታ ስም፣ ወረዲ፣ የመሣሰለትና በሚለው ላይ ስርዝ ያለው እውነትነቱ አጠራጣሪ ነው በማለት ነው። ከዚህ የስር ፍ/ቤት መደምደሚያ መገንዘብ የሚቻለው በወቅቱ በክልለ የሚሰራው በኦሮምኛ ሆኖ የምስክር ወረቀቱ እንዳት በአማርኛ ላሆን ቻለ ከሚል ጥርጣሬ ብቻ መሆኑን ነው። የምስክር ወረቀቱ ሐሰተኛ ስለመሆኑ በተጨባጭ የተረጋገጠ ነገር የለውም።