-** ሕብረት ባንክ(አ.ማ) - አልቀረቡም; ነት ቀርቦ ደምሴ ኢንቨስትመንት; ከሆነው ከአቢሲኒያ ባንክ ገንዘብ ተበድሯል። ተበዲሪው የንግድ ድርጅት ለወሰደው ብድር በአዱስ አበባ ከተማ በቀድሞ ወረዲ 8 ቀበላ 05 የሚገኘውን ቁጥሩ 343 የ v. -** አቢሲኒያ ባንክ (አ.ማ) - አልቀረቡም; ነት ቀርቦ ስማቸው ደምሴ ኢንቨስትመንት ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር የማይንቀሣቀሥ ንብረት የሕብረት ባንክ አንደኛ መያዣ መሆኑን የመዘገብኩት ሕብረት ባንክ የንግድ ድርጅቱ ከኢትዮጵያ ንግ

ተጠሪ በበኩለ አመልካች ለባለዔዲው ብድር የሰጠው ለሥራ ማስኬጃ ማከናወኛ እንጅ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ዔዲ ለመክፈል አለመሆኑን በአመልካችና በተበዲሪው መካከል የተደረገው ውል ያሣያል። አመልካች የቆረጠው ሲፒኦ ገንዘቡ ለተበዲሪው እንጅ ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የባለዔውን ዔዲ የከፈለ መሆኑን የሚያሣይ ደረሰኝ አላቀረበም። አመልካች በባለዔዲው ፈቃድ ለመዲረግ የሚያስችለ እነዚህን መስፈርቶች ባላሟላበት ሁኔታ በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ እግር ተዲርጌአለሁ በማለት የሚያቀርበው የህግ መሰረት የለውም። አመልካች በንብረቱ ላይ አንዲችም የመያዣ መብት ሣይኖረው በንብረቱ ላይ ሁለተኛ ደረጃ የመያዣ መብት ያለውን ተጠሪ በመቅደም በንብረቱ ላይ የመያዣ መብት አለኝ እያለ የሚያቀርበው ክርክርም የህግ መሰረት የለውም። ስለሆነም ከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የሰጡት የህግ ትርጉም ምንም አይነት ስህተት የላለበት በመሆኑ የአመልካችን አቤቱታ በመሰረዝ እንዱያሰናብተኝ በማለት በፅሐፍ መልስ ሰጥቷል። አመልካች በበኩለ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ለባለዔዲው የሚፈልገውን ዔዲ በሙለ አጠቃልዬ የከፈልኩ መሆኑን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ሰጥቶኛል። ከዚህ በተጨማሪ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የባለዔዲውን ንብረት በቀዲሚነት በመያዣነት ሲይዝ የተረከባቸውን የንብረቱን ባለቤትነት የሚያረጋግጡ ሰነድች ለእኛ አስረክቦናል። እኛም በንብረቶች ላይ አንደኛ የመያዣ መብት ባለው በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በመዲረግ መያዣውን አስመዝግበናል። ስለሆነም ከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት በመሆኑ በሰበር እንዱታረምልን በማለት በፅሐፍ የመልስ መልስ አቅርቧል።

ከሥር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር የተደረገው ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም ጉዲዩን መርምረናል። ጉዲዩን እንደመረመርነው አመልካች በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በመዲረግ የባለዔዲውን ንብረቶች በመጀመሪያ ደረጃ መያዣነት የመያዝ መብት አለው ወይስ የለውም? የሚለው የጉዲዩ መሰረታዊ ጭብጥ ሆኖ አግኝተነዋል።

1. ከላይ የተያዘውን ጭብጥ ለመወሰን በመጀመሪያ በአማርኛ ቋንቋ “መዲረግ” የምንለው እና በእንግሉዘኛ ቋንቋ “subrogation” በመባል የሚገለፀው ፅንሰ ሀሳብ ትርጉም ይዘትና ውጤት መመርመር ያስፈልጋል። መዲረግ ወይም በእንግሉዘኛ “subrogation” የሚለው ፅንሰ ሀሳብ “The substitution of one person in the place of another with reference to lawful claim, demand or right, so that he who is substituted succeeds to the rights of the other in relation to debt or claim, and its rights, remedies, or securities” የሚል ትርጓሜ ያለው መሆኑን ለመረዲት እንችላለን። በአጭር አገላለፅ ዲርጎት ወይም subrogation “The right of one who has paid an obligation which another should have paid to be indemnified by another” የሚል ትርጉምና ይዘት ያለው መሆኑን ለፅንሰ ሀሳቡ በህግ መዝገበ ቃላት የተሰጠውን ትርጓሜ በማየት ለመረዲት ይቻላል። ከዚህ አንፃር አበዲሪው ከባለዔዲው የሚጠይቀውን ዔዲ በሙለ ወይም በከፉል የከፈለ ሶስተኛ ወገን በከፈለው ዔዲ ልክ በዋናው አበዲሪ በመተካት አበዲሪው በባለዔዲው ላይ ያለትን ልዩ መብቶች በዋስትናዎችና ላልች ተጨማሪ መብቶች ሉሰራባቸው የሚቻልበትን ሁኔታ “መዲረግ” በሚል መንገድ የሚገለፅ መሆኑን ለመገንዘብ ይቻላል። አንድ ሶስተኛ ወገን አበዲሪው ከተበዲሪው የሚፈልገውን ዔዲ በመክፈል በአበዲሪው እግር የመዲረግ መብት የሚኖረው ዲረጎቱ በአበዲሪው የተፈቀደ ሲሆን ወይም በተበዲሪው የተፈቀደ ሲሆን ወይም በህግ የተፈቀደ ሲሆን እንደሆነ በዚህ ዙሪያ የተደረጉ የሥነ-ህግ ጥናቶች ይገልፃለ።

የመዲረግ መብት ምንጩና መሰረቱ የአበዲሪው ፈቃድ ወይም የተበዲሪው ፈቃድ ወይም ህግ ላሆን እንደሚችል ለመገንዘብ ይቻላል።

በአገራችንም የባለዔዲውን ዔዲ ለአበዲሪው የከፈለ ሶስተኛ ወገን በአበዲሪው መብት ለመዲረግ የሚቻልባቸው ሁኔታዎችና መዲረጉ ስለሚያስከትለው ውጤት ገዥነት ያላቸው ድንጋጌዎች ከፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1968 እስከ ፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1974 በዝርዝር ተደንግጓል። የፍትሐብሕር ህጉ የባለዔዲውን ዔዲ ለአበዲሪው የከፈለ ሶስተኛ ወገን በአበዲሪው ፈቃድ ስለሚዲረግበት ሁኔታ በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1968፣ በተበዲሪው ፈቃድ ስለሚዲረግበት ሁኔታ በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1969 እና በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1970 በህግ መዲረግ የሚቻልበትን ሁኔታ በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1971 በዝርዝር ደንግጓል። የተበዲሪው ዔዲ ለአበዲሪው የከፈለ ሶስተኛ ወገን በአበዲሪው መብት ለመተካትና ለመዲረግ የሚቻለው ከሶስቱ የዲረጎት አይነቶች አንደኛው የተሟላ ሆኖ ሲገኝ እንደሆነና ሶስቱ የዲረጎት አይነቶች የሚጠይቁት መስፈርት የተለያየ መሆኑን ከላይ የጠቀስናቸውን የህግ ድንጋጌዎች ይዘት በማየት ለመረዲት ይቻላል።

አመልካች ባለዔዲው በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የነበረበትን ዔዲ እንድንከፍልለት በፅሐፍ ባቀረበው ጥያቄ መሰረት ባለዔዲም ስማቸው ደምሴ ኢንቨስትመንት ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የሚፈለግበትን 68.72 /አስራ አንድ ሚሉዮን ስምንት መቶ ስልሣ ሁለት ሺ ሰባት መቶ ስልሣ ስምንት ብር ከሰባ ሁለት ሣንቲም/ በሲፒኦ የከፈለ መሆኑን ይህም በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በሰጠው ማስረጃ የተረጋገጠ መሆኑን በማንሣት ተከራክሯል። ከዚህ በተጨማሪ አመልካች ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ባገኘው ፈቃድ መሰረት በመብቱ የተዲረገ መሆኑንና የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በመብቱ ለመዲረግ የሚያስችለውን በመያዣነት የያዛቸውን የባለዔዲውን ንብረቶች የባለቤትነት ሰነድ አሳልፍ በመስጠት በንብረቶቹ ላይ ያለውን የቀዲሚነት የመያዣ መብት እንዱሰራበት እንዲደረገው በመግለፅ የተከራከረ መሆኑን ለበታች ፍርድ ቤቶች እና በሰበር ከተደረገው ክርክር ተገንዝበናል።

አመልካች በባለዔዲው ንብረቶች ላይ የቀዲሚ የመያዣ መብት ባለው በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ምትክ የመዲረግ መብቴን አረጋግጫለሁ የሚለው በባለዔዲው በስማቸው ደምሴ ኢንቨስትመንት ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ፈቃድና ስምምነት መሰረት ሣይሆን በአበዲሪው በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፍቃድና ስምምነት መሰረት መሆኑን በመግለፅ በየደረጃው ተከራክሯል። የሥር ፍርድ ቤት ይህንን የአመልካች ክርክር በጭብጥነት በመያዝ ውሣኔ የሰጠ ሲሆን የከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት አመልካች የመዲረግ መብቴ ምንጭ ነው ብል ያልጠቀሰውን በተበዲሪው ፈቃድና ስምምነት ስለመዲረግ ፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1969 እና በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1970 የተደነገጉት ሁኔታዎች አልተሟለም በማለት ውሣኔ መስጠታቸውን ለመገንዘብ ችለናል። ከዚህ አንፃር ስንመዝነው የከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት አመልካች በአበዲሪው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፈቃድ የመዲረግ መብቴን አረጋግጫለሁ በማለት ያቀረበውን ክርክር በማለፍ አመልካች የመዲረግ መብቴ ምንጭና መሰረት ነው ብል ባልተከራከረበት በባለዔዲው ፈቃድ ስለመዲረግ የሚደነግጉትን የፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1969 እና የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1970 ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ መወሰናቸው ተገቢ ሆኖ አላገኘነውም።

2. አመልካች በንብረቶቹ ላይ የቀዲሚ የመያዣ መብት ላለው ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የባለዔዲውን ዔዲ በመክፈል በአበዲሪው ፈቃድ ተዲርጌአሁ የሚለው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በመብቱ እንድዲረግ ፈቅድልኛል በማለት ነው። ስለሆነም አመልካች በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፈቃድና ስምምነት መሰረት ተዲርጓል ወይስ አልተዲረገም? የሚለው ነጥብ በዝርዝር መታየት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል። ይህንን መሰረታዊ ጥያቄ ለመመለስ አግባብነት ያላቸውን የህግ ድንጋጌዎች አቀራረፅና ይዘት መመርመር አስፈላጊ ነው። “ባለገንዘቡ ስለሚሰጠው ዲረጎት” በሚል ርዔስ የተደነገገው የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1968 ንዐስ አንቀፅ 1 “ሶስተኛ ወገን የከፈለውን ገንዘብ ባለገንዘቡ የተቀበለ እንደሆነ በራሱ መብቶች ተደራጊ ሉያደርገው ይችላል” በማለት በአበዲሪው ፈቃድና ስምምነት የባለዔዲውን ዔዲ የከፈለ ሶስተኛ ወገን ለመዲረግ የሚቻል መሆኑን የሚደነግግ ሲሆን የዚሁ ድንጋጌ ንዐስ አንቀፅ 2 “የዲረጎቱ ጉዲይ ግልፅ መሆንና የገንዘቡ መከፈል እንደተደረገ መፈፀም ይገባዋል” በማለት ይደነግጋል። የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1968 ንዐስ አንቀፅ 2 የእንግሉዘኛው ቅጅ ስንመለከት “subrogation shall be express and effected at the time of payment” በማለት ይደነግጋል።

የመዲረጉ ሁኔታ እንዳት መፈፀም እንዲለበት የሚደነግገው የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1968 ንዐስ አንቀፅ 2 የአማርኛው ቅጅም ሆነ የእንግሉዘኛው ቅጅ የባለዔዲውን ዔዲ የከፈለ ሶስተኛ ወገን አበዲሪውን በመዲረግ መብቱን እንዱሰራበት የተስማማ መሆኑን ግልፅ በሚያደርግ መንገድ ዲረጎቱ መፈፀም እንዲለበትና የመዲረግ ሁኔታው ክፍያው በተፈፀመበት ጊዜ መከናወን እንዲለበት የሚገልፁ ናቸው። እዚህ ላይ አበዲሪው የባለዔዲውን ዔዲ የከፈለ ሶስተኛ ወገን በእሱ መብት ተዲርጎ እንዱሰራበት መሥማማቱን በግልፅ ለማሣየት የሚቻለው እንዳት ነው? የሚለው ጥያቄ ምላሽ ሉሰጠው ይገባል። የፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1968 ንዐስ አንቀፅ 2 በመስፈርትነት ያስቀመጠው የተበዲሪውን ዔዲ የከፈለው ሶስተኛ ወገን በመብቱ ተዲርጎ እንዱሰራበት አበዲሪው የተስማማ መሆኑን ለባለዔዲው እና ለላልች ወገኖች በግልፅ በሚያሣይ ሁኔታ ፈቃደን መስጠቱን እንጅ አበዲሪው የባለዔዲውን ዔዲ የከፈለው ሶስተኛ ወገን እንዱዲረግ የተስማማ መሆኑን በሚገልፅ ልዩ ፍርማሉቲ ባለው ፅሐፍ ወይም ስለመዲረግ በተደረገ ውል የመግለፅ ግዳታ እንዲለበት የሚደነግግ ድንጋጌ አይደለም። ስለሆነም አመልካች በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፈቃድና ስምምነት ለመዲረግ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ አመልካች በመብቱ እንዱዲረግ ፈቃድና ስምምነቱን የሰጠ መሆኑን በማያሻማ መንገድ ለማሣየት የሚችለ የፅሐፍ ማረጋገጫዎችን ወይም የተለያዩ ተግባራትን የፈፀመ መሆኑን ማስረዲት ይጠበቅበታል። ከዚህ አንፃር የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ባለዔዲው የነበረበት ዔዲ በአመልካች የተከፈለው መሆኑን በመግለፅ የሰጠው ማስረጃና በመያዣነት ይዟቸው የነበሩ የባለዔዲውን ንብረቶች የባለቤትነት ሰነድ ለአመልካች አሳልፍ መስጠቱ አመልካች መያዣውን በእሱ እግር ተተክቶ (ተዲርጎ) በቀዲሚነት እንዱያስመዘግብ የተስማማ መሆኑን በግልፅ የሚያሣዩ ናቸው።

የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ አመልካች የባለዔዲውን ዔዲ የከፈለ መሆኑን በማረጋገጥ በመያዣ የያዛቸውን ንብረቶች የባለቤትነት ሰነድ ለአመልካች አሳልፍ መስጠቱ አበዲሪው ዔዲውን የከፈለው ሶስተኛ ወገን በመዲረግ መብቱ ሉሰራበት እንዱችል በመያዣነት የያዛቸውን ንብረቶች የባለቤትነት ሰነድ እና ላልች ማስረጃዎች አሳልፍ የመስጠት ግዳታውን በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1974 ንዐስ አንቀፅ 1 መሰረት የተወጣ መሆኑን የሚያረጋግጥ በቂ ማስረጃ ነው። ስለሆነም አመልካች የባለዔዲውን ዔዲ ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በመክፈል በአበዲሪው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፈቃድና ስምምነት መሰረት በባለዔዲው ንብረቶቹ ላይ የቀዲሚ የመያዣ መብት ባለው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ተዲርጓል በማለት የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሰጠውን ውሣኔ በተበዲሪው ፈቃድ ስለመዲረግ የሚደነግጉትንና ለጉዲዩ አግባብነት የላላቸው የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1969 እና የፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 1970 የተደነገገው መሥፈርት አልተሟላም በማለት የከፍተኛው ፍርድ ቤት መሻሩና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልትም የከፍተኛው ፍርድ ቤት የሰጠውን ውሣኔ ማፅናቱ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

3. ተጠሪ በባለዔዲው ንብረቶች ላይ ሁለተኛ ደረጃ የመያዣ መብት ያለው መሆኑ አከራካሪ አይደለም። ተጠሪ አመልካች ከዚህ በፉት በባለዔዲው ንብረቶች ላይ ምንም አይነት የመያዣ መብት የላለው በመሆኑ በባለዔዲው ንብረቶች ላይ ከእኔ የሚቀድም የአንደኛ ደረጃ የመያዣ መብት ሉኖረው አይችልም በማለት የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 3083 ንዐስ አንቀፅ 1 በመጥቀስ ተከራክሯል የተጠሪ ክርክር የህግ ድጋፍ ያለው መሆኑን ለመመርመር የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 3083 ንዐስ አንቀፅ 1 አቀራረፅ ይዘትና ተፈፃሚነት በትኩረት ማየት ያስፈልጋል። የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 3083 “ስለ መተካት” የሚል ርዔስ ያለው ሲሆን የዚህ ድንጋጌ ንዐስ አንቀፅ 1 ማንኛውም የማይንቀሣቀሥ ንብረት መያዣ መብት ያለው ገንዘብ ጠያቂ ከርሱ በፉት ቀደምትነት ያለውን ገንዘብ ጠያቂ አስፈቅድ የቀደምትነቱ ተራ መውሰድ ይችላል። በተራ ተከታይ የሆነው ገንዘብ ጠያቂ ባደረገው ጥያቄ መሰረት የመያዣ መብት የተሰጠበትን የማይንቀሣቀስ ንብረት በፍርድ እንዱያዝ አድርጎ እንደሆነ ግን ከርሱ በፉት የነበረውን ገንዘብ ጠያቂ ማስፈቀድ አስፈላጊው አይደለም በማለት ይደነግጋል።

የዚህ ድንጋጌ የእንግሉዘኛው ቅጅ “Any mortgage may pay a creditor having the priority with the consent of the creditor, or where the immovable attached on the cotter’s request with out such consent” የሚል ነው።ድንጋጌ በይዘቱ ሁለት ገዥ የሆኑ የተለያዩ ደንቦችን የያዘ ነው። የመጀመሪያው ድንጋጌው በመሰረታዊነት ባለዔዲው ንብረት በቀዲሚነት መያዣ ያደረገው አበዲሪ የባለዔዲውን ዔዲ የከፈለውን ሶስተኛ ወገን በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1968 መሰረት የመዲረግ መብት ሙለ በሙለ የሚከላከል ወይም የሚገድብ አይደለም።

ተጠሪ በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከባለዔዲው የሚፈልገውን ገንዘብ በመክፈል በንብረቶቹ ላይ ቀዲሚ የመያዣ መብት ሉኖረው የሚችለው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ይህንን ጥያቄውን ሲቀበለውና ሲፈቅድለት ነው። ስለሆነም ከባለዔዲው የሚፈልገውን ገንዘብ ከላላ ሶስተኛ ወገን በመቀበል ክፍያውን የፈፀመው ሶስተኛ ወገን አመልካች በመብቱ እንዱዲረግ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1968 የመፍቀድ ወይም በንብረቶቹ ላይ ሁለተኛ ደረጃ የመያዣ መብት ካለው ተጠሪ ያበደረውን ገንዘብ በመቀበል ተጠሪ በንብረቶቹ ላይ የቀዲሚ የመያዣ መብት እንዱኖረው የመስማማትና የመምረጫ መብቱ የተሰጠው ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መሆኑን ከፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 3083 ንዐስ አንቀፅ 1 የመጀመሪያው ክፍል ገዥ ደንብ ለመረዲት ይቻላል።

ሁለተኛው ከእሱ የቀዲሚነት መብት ያለውን የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፈቃድና ስምምነት ሣይጠይቅ ባለዔዲው ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መክፈል የሚገባውን ገንዘብ በመክፈል ተጠሪ በንብረቶቹ ላይ ቀዲሚ የመያዣ መብት ሉኖረው የሚችለው ተጠሪ ንብረቶቹን በፍርድ ያሣገደ ስለመሆኑ ማስረጃ ሲያቀረብ ብቻ እንደሆነ ከፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 3083 ንዐስ አንቀፅ 1 ሁለተኛው ክፍል ገዥ ደንብ ለመረዲት ይቻላል። ተጠሪ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በቀዲሚ መያዣነት የያዛቸውን ንብረቶች በፍርድ ያሣገደ መሆኑን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ያላቀረበ መሆኑ ያለ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፈቃድና ስምምነት በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ለመተካትና በመብቱ ተዲርጎ ሉሰራበት አይችልም። ስለሆነም ምርጫውን ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የሚሰጠውንና ፈቃጅ የሆነውን ፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 3083 ንዐስ አንቀፅ 1 ድንጋጌ እንደ አስገዲጅ የህግ ድንጋጌ በመቁጠር ተጠሪ የቀዲሚነት መብት እንዱሰጠው የሚያቀርበው ክርክር የህግ መሰረትና ድጋፍ ያለው ሆኖ አላገኘነውም።

ተጠሪ የባለዔዲውን ንብረት በቀዲሚ መያዣነት ለመያዝ በመጀመሪያ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፈቃድና ስምምነት ማግኘት አለበት። በሁለተኛ ደረጃ ባለዔዲው ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መክፈል የሚገባውን ዔዲ አጠቃልል የከፈለ መሆን እንደሚገባው ከፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 3083 ንዐስ አንቀፅ 1 ይደነግጋል። ተጠሪ አመልካች ባለዔዲው ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መክፈል የሚገባውን ገንዘብ ከመክፈለ በፉት የባለዔዲውን ዔዲ ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ አጠቃልል በመክፈል በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 3083 ንዐስ አንቀፅ 1 መሰረት ለመዲረግ ያቀረበው ጥያቄ የለም። ተጠሪ የባለዔዲውን ዔዲ አጠቃልል በመክፈል መብቱ ለመዲረግ ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ጥያቄ ሣያቀርብና ባለዔዲው ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ሉከፍል የሚገባውን ገንዘብ ሣይከፍል በባለዔዲው ንብረቶች ላይ ሁለተኛ ደረጃ የመያዣ መብት ስላለው ብቻ በንብረቶቹ ላይ ቀዲሚ የመያዣ መብት በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 3083 ንዐስ አንቀፅ 1 መሰረት ሉረጋገጥልኝ ይገባል በማለት የሚያቀርበው ክርክር የህጉን ድንጋጌ መሰረታዊ አቀራረፅ፣ ይዘት መንፈስና ዓላማ እና የድንጋጌውን ተፈፃሚነት ከግንዛቤ ውስጥ ያላስገባና የህግ መሰረት የላለው ሆኖ አግኝተነዋል።

4. ከላይ ከሰጠናቸው የህግ ምክንያቶች በተጨማሪ አመልካች ባለዔዲው ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መክፈል የሚገባውን ገንዘብ አጠቃልል በመክፈል በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መብት መዲረጉ ተጠሪ በአበዲሪው ንብረቶች ላይ ያለውን የሁለተኛ ደረጃ የመያዣ መብት የሚነካ ወይም የሚያጣብብ አይደለም። ተጠሪ የባለዔዲውን ንብረቶች በሁለተኛ ደረጃ መያዣነት ለመያዝ ያደረገው ስምምነት የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በአመልካች በድርጎ በመተካቱ ምክንያት ብቻ የሚጣበብ ወይም የሚነካ አይደለም። ተጠሪ ባለዔዲው ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ያለበትን ዔዲ በሙለ ወይም በከፉል ከላልች የገቢ ምንጮች በመክፈል ሆነ ብል አመልካች በንብረቶቹ ላይ የቀዲሚ የመያዣ መብት እንዱኖረው ለማድረግ አመልካችና ከአበዲሪው ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ጋር በመመሳጠር ተግባር የፈፀመ መሆኑን አላስረዲም። በመዝገቡ የተደረገው ክርክርና ማስረጃዎች የሚያሣዩት ባለዲው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የወሰደውን ብድር በውለ መሰረት ለመክፈል ባለመቻለ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በቀዲሚ መያዣነት የያዛቸውን የአበዲሪውን ንብረቶች በመሸጥ ዔዲውን ለማስከፈል በመንቀሣቀስ ላይ እያለ አመልካች ዔዲውን አጠቃልል የከፈለና ይህንኑ የሚያረጋግጥ ማስረጃም በመያዣነት የተያዙ የባለዔዲው ንብረቶች የባለቤትነት ሰነድ ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መቀበል በአበዲሪው መብት ተዲርጎ የሰራበትና በንብረቶቹ ላይ ያለውን ቀዲሚ የመያዣ መብት በሚመለከተው የአስተዲደር ክፍል ያስመዘገበ መሆኑን ነው። ተጠሪ ባለዔዲው ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የወሰደውን ብድር ባለመክፈለ በንብረቶቹ ላይ የቀዲሚ የመያዣ መብት ያለው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መያዣውን ለመሸጥ ሲንቀሣቀሥ ከባለዔዲው የሚፈለገውን ገንዘብ አጠቃልል ለመክፈል ሣይጠይቅና ክፍያ ሣይፈፅም በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መብት ለመዲረግ ያቀረበው ክርክር የህግ ድጋፍና ምክንያት የላለው ነው። ተጠሪ በንብረቶቹ ላይ ያለው ሁለተኛ ደረጃ የመያዣ መብት አመልካች በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ምትክ በመዲረጉ ምክንያት አልተሸራረፈም።

በአጠቃላይ አመልካች በባለዔዲው ንብረቶች ላይ ቀዲሚ የመያዣ መብት ያለው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከባለዔዲው የሚጠይቀውን ገንዘብ አጠቃልል በመክፈል በባለገንዘቡ (አበዲሪው) የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ፈቃድና ስምምነት መሰረት በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1968 ድንጋጌዎች መሰረት ተዲርጓል። አመልካች በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በመተካት ንብረቶቹን በአንደኛ ደረጃ መያዣነት ለማስመዝገብ የሚያስፈልጉ የባለዔዲው ንብረት ሰነድችና ማስረጃዎች የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1974 ንዐስ አንቀፅ 1 በሚደነግገው መሰረት ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በመረከብ ንብረቶቹን በቀዲሚ መያዣነት አስመዝግቧል። የከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ለጉዲዩ አግባብነትና ተፈፃሚነት የላላቸውን የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1969 የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1970 እና የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 3083 ድንጋጌዎች በመጥቀስ አመልካች የኢትዮጵያ ንግድ ባንክን የመዲረግ መብት የለውም በማለት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት አለበት በማለት ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ከመዝገብ የሰጠው ውሣኔና የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመዝገብ የሰጠው ውሣኔ ተሽሯል።

2. የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመዝገብ መጋቢት 26 ቀን 1999 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ ፀንቷል።

3. አመልካች የባለዔዲው የሰማቸው ደምሴ ኢንቨስትመንት ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በአንደኛ ደረጃ መያዣነት አሲዟቸው በነበሩ ንብረቶች ላይ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክን በመዲረግ ቀዲሚ የመያዣ መብት አለው ብለናል።

4. ወጭና ኪሣራ ግራቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል ይህ ፍርድ በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት ድምፅ ተሰጠ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።