-** ኒያላ ኢንሹራንስ አ/ማ - ጠ/ ተካ አስፊው ቀረቡ; ስለያዘው እንዱያስረክባቸው እና አላግባብ ለተጠቀመበትም ኪራይ እንዱከፍላቸው ጠይቀዋል።; ማስረከባቸው ውለም ረቂቅ ሣይሆን ያለቀ መሆኑን ኪራይም ሉከፈላችው እንደማይገባ ተከራክሯል። v. -** 1. አደኛ እጅጉ - ጠ/ መኯንን ሽፈራው ቀረቡ 2. ጤናዬ ገለታ; ዎች ናቸው። በክሣቸውም ንብረታቸው የሆነ ህንፃ በረቂቅ የሽያጭ; ዎች ክፈ ልቦና መሆኑን፣ ንብረቱን; ዎች የተቀበለት ብር; መሐከል የህንፃ ሽያጭ ውል የተደረገ መሆኑ

የሰ/መ/ቁ 39336

ሐምል ዐ7 ቀን 2ዐዐ1 ዳኞች፡- መንበረፀሐይ ታደሰ ዓብዱልቃድር መሐመድ ሐጎስ ወልዱ ሒሩት መለሰ ሱልጣን አባተማም አመልካች፡- ኒያላ ኢንሹራንስ አ/ማ - ጠ/ ተካ አስፊው ቀረቡ ተጠሪ፡-

1. አደኛ እጅጉ - ጠ/ መኯንን ሽፈራው ቀረቡ
2. ጤናዬ ገለታ **

መዝገቡ ተመርምሮ ተከታዩ ፍርድ ተሰጥቷል።

**

ፍርድ

በሥር ፍ/ቤት ከሣሽ የነበሩት የአሁኖቹ ተጠሪዎች ናቸው። በክሣቸውም ንብረታቸው የሆነ ህንፃ በረቂቅ የሽያጭ ውል መሰረት አመልካች ስለያዘው እንዱያስረክባቸው እና አላግባብ ለተጠቀመበትም ኪራይ እንዱከፍላቸው ጠይቀዋል።

አመልካች ለክሱ በሰጠው መልስ ውለ በውልና ምዝገባ ጽ/ቤት ያልተደረገው በተጠሪዎች ክፈ ልቦና መሆኑን፣ ንብረቱን ፈቅደው ለአመልካች ማስረከባቸው ውለም ረቂቅ ሣይሆን ያለቀ መሆኑን ኪራይም ሉከፈላችው እንደማይገባ ተከራክሯል።

በበኩለም ቤቱን ገዝቶ የያዘው በመሆኑ ስም እንዱይዛወርለት ይህ ካልሆነ ለህንፃው መግዣ የከፈለው ብር 6,5ዐዐ,ዐዐዐ (ስድስት ሚሉዮን አምስት መቶ ሺህ) እንዱመለስለት የተከሣሽ ከሳሽነት ክስ አቅርቧል።

ፍ/ቤቱም የግራ ቀኙን ክርክር መርምሮ የሺያጭ ውለ ውል ለማዋዋል ስልጣን በተሰጠው አካል ወይም በዲኛ ፉት ባለመደረጉ በህግ ፉት አይፀናም በማለት ውለ ፈርሶ አመልካች ህንፃውን ለተጠሪዎች እንዱያስረክቡና ተጠሪዎች የተቀበለት ብር 6, 5ዐዐ,ዐዐዐ ለአመልካች እንዱመልሱ በማለት ወስኗል።

በዚህ ውሣኔ አመልካች ቅር በመሰኘት ለፋ/ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ቢያቀርብም ይግባኙ ተቀባይነት አላገኘም።

የአሁኑ የሰበር አቤቱታም የቀረበው በዚህ ውሣኔ ላይ ነው።

የአመልካች አቤቱታም ለሰበር ችልት ያስቀርባል በመባለ ግራ ቀኙ ክርክራቸውን በጽሁፍ አቅርበዋል። ይህ ችልትም የሰበር አቤቱታ የቀረበበትን ውሣኔ አግባብነት ካላችው የህጉ ድንጋጌዎች አንፃር ተመልክቶታል።

ከፍ ሲል እንደተገለፀው የተጠሪዎች ክስ የመሰረቱት አመልካች በረቂቅ የሺያጭ ውል የያዘውን ህንፃ ያስረክበን በሚል ነው ከተጠሪዎች ክስም ሆነ ከክርክሩ ሂደት በአመልካችና በተጠሪ መሐከል የህንፃ ሽያጭ ውል የተደረገ መሆኑ፣ በዚህ ውል መሰረት ተጠሪዎች ህንፃውን ለአመልካች ማስረከባችውና የሺያጩ ገንዘብ ብር 6,5ዐዐ,ዐዐዐ መቀበላቸው አከራካሪ ያልሆኑ ነገሮች ናችው፤ ተጠሪዎች ለመክሰስ ምክንያት የሆናችው ይህ የሺያጭ ውል ውል ለማዋዋል ስልጣን በተሰጠው አካል ወይም በዲኛ ፉት ያልተደረገ መሆኑ ነው። በመሆኑም ይህ ችልት ይህ የሺያጭ ውል ፈርሶ አመልካች ህንፃውን ለጠሪዎች ሉያስረክብና ተጠሪዎችም የሺያጩን ገንዘብ ለአመልካች ሉመልሱ ይገባል ወይ? የሚለውን ጭብጥ መስርቷል።

ከክርክሩ ሂደት እንደተገነዘብነው ግራ ቀኙ የህንፃ የሺያጭ ውል ማድረጋቸውን እንዲልተካካደ ሁለ ውለ ውል ለማዋዋል ስልጣን በተሰጠው አካል ወይም በፍ/ቤት ያልተደረገ መሆኑ አከራካሪ አይደለም። የማይንቀሣቀስ ንብረትን የባለቤትነት መብት ለማስተላለፍ የሚደረግ ውል ሁለ በፁሁፍና በሚገባ አኳኋን በፍ/ቤት መዝገብ ወይም ውል ለማዋዋል ስልጣን በተሰጠው ሰው ፉት መሆን እንዲለበት የፍ/ብ/ህ/ቁ 1723(1) ያመለክታል። ይህን የአፃፃፍ ሥርዓት መከተል ውለ በህግ ፉት የፀና እንዱሆን ከሚያስፈልጉ መስፈርቶች አንደኛው ነው። ስለሆነም በህግ ፉት ውጤት እንዱኖረው የማይንቀሣቀስ ንብረት ሺያጭ በህጉ የተመለከተውን የአፃፃፍ ሥርዓት ሉከተል ይገባል። ይህን ስርዓት ካልተከተለ ውጤቱ ምን ላሆን እንደሚችል በፍ/ብ/ህ/ቁ 18ዐ8(2) ተገልጿል። ውለ በህግ የተመለከተውን የአፃፃፍ ሥርዓት ካልጠበቀ ከተዋዋዩቹ አንደ ወይም ማንኛውም ጥቅም ያለው ሰው ውለ እንዱሰረዝ ሉጠይቅ ይችላል። በዚህም መሰረት ውለ እንዱፈርስ ሉወሰን ይችላል። የውለም መፍረስ ውጤቱ በተቻለ መጠን ውለታ ከመደረጉ በፉት ወደነበሩበት ሁኔታ እንዱመለሱ ማድረግ ነው። (በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1815(1)) ተዋዋዩቹ ወደነበሩበት እንዱመለሱ ሲወሰን ውለታውን ለመፈፀም የተሰራ ሥራ ሁለ ቀሪ እና ውጤት የላለው እንደሚሆን የተጠቀሰው አንቀፅ ንዐስ ቁጥር 2 ይገልፃል።

በመርህ ደረጃ ከፍ ብለው የተጠቀሱት ጉድለቶች ሲያጋጥሙ ውለ ፈርሶ ተዋዋዮች ወደነበሩበት ቦታ የሚመለሱ ቢሆንም የፍትሐብሕር ሕጉ አንቀፅ 1817 ጉድለት ኖሮም ቢሆን ውለ የሚረጋበት ሁኔታ ሉኖር እንደሚችል ይደነግጋል። ይኸው የፍትሐብሕር ሕጉ አንቀፅ 1817(1) “ውለታውን ለመፈፀም የተሰራውን ሥራ ለማፍረስ የማይቻል ሲሆን ወይም አስቸጋሪ ሆኖ ሉገኝ ወይም ከፍ ያለ መሰናክል የሚያመጣ ሲሆን እነዚህ የተሰሩት ሥራዎች እንደረጉ እንዱቀሩ ይደረጋል” በማለት ይደነግጋል። የዚሁ ድንጋጌ የእንግሉዘኛው ትርጉም “Acts done in performance of the contract shall not be invalidated where such invalidation is not possible or would involve serious disadvantages or inconvenience” ይላል። ከሕጉ ድንጋጌ መገንዘብ የሚቻለው ውለታውና (contract) ውለን ለመፈፀም የተሰሩ ስራዎች (acts) የሚለያዩ መሆናቸው ነው። ስለሆነም ውለ በራሱ በአንድ በኩል፣ ውለን ለመፈፀም የተከናወኑ ተግባራትን በልላ በኩል ለይቶ ማየት አስፈላጊ ነው። ተዋዋዮች በፈቃድ ጉድለት፣ በችልታ ማጣት ወይም በህግ የተመለከተውን የአፃፃፍ ሥርዓት ባለመከተል የውል ስምምነት አድርገው ላሆን ይችላል። ይህንንም ጉድለት ያለበትን ውል ለመፈፀም የተለያዩ ተግባራትን ፈፅመውም ላሆን ይችላል። ነገር ግን ውለ የማይፀናበትን ምክንያት በመግለፅ ውል እንዱፈርስ ሲጠየቅ ውለ ፈርሶ ግራ ቀኙ ወደነበሩበት ሉመለሱ የሚገባ ቢሆንም ይህ ጉድለት ያለበትን ውል ለመፈፀም የተከናወኑትን ተግባራት (acts) ማፍረስ ፈፀሞ የማይቻል ወይም ከፍ ያለ መሰናክል ወይም አስቸጋሪ የሚሆንበት አጋጣሚ ይኖራል። ይህ በሆነ ጊዜ ደግሞ ከፍ ሲል እንደተገለፀው ዳኞች ሉወስኑ የሚገባው ግራ ቀኙ ወደነበሩበት እንዱመለሱ ሣይሆን የተሰሩት ሥራዎች እንደረጉ እንዱቆዩ ነው። ምናልባት ወደነበሩበት መመለስ ባለመቻለ የደረሰ ጉዲት ካለ ጉዲቱን በካሣ መልክ ወይም ፍ/ቤቱ ተገቢ ነው የሚለውን መፍትሕ በመስጠት ሉስተካከል ይችላል (የፍ/ብ/ህ/ቁ/1817(2))። በመሆኑም ውለ የሚፈርስበት ወይም የሚሰረዝበት ምክንያት ሲከሰት ውለ ፈርሶ ግራቀኙ ወደነበሩበት የመመለስ ውሣኔ ላሰጥ የሚገባው ውለን ለመፈፀም የተሰራው ሥራ ቀሪ ለማድረግ የሚቻል ከሆነ ብቻ ነው።