-** ወ/ት ማርታ አድማሱ - ጠበቃ ወርቅዬ ዓባይነህ v. -** 1. አቶ በረከት ሰብስቤ - ቀረቡ። 2. የኢትዮጵያ መድን ድርጅት - አልቀረቡም።; ና በሥር በአንደኛ ተከሣሽ አቶ; / በሆነና በአንደኛ ተከሣሽ ሹፋርነት ሲሽከረከር በነበረው “ካቻማሉ” የሕዝብ ማመላለሻ አውቶቡስ ተሳፍሬ ከድሬዲዋ

በአጠቃላይ የክርክሩ ይዘት ከፍ ብል የተጠቀሰው ሲሆን የዚህን ችልት ምላሽ ማግኘት የሚገባው የጉዲዩ ጭብጥ አመልካች ደርሶብኛል ለሚለት የአካል ጉዲት ያቀረቡት የካሣ ክፍያ ጥያቄ የማስረጃ ድጋፍ የላለው ነው በሚል በሥር ፍ/ቤቶች ተቀባይነት ሳያገኝ መቅረቱ ከሕጉ አኳያ አግባብነት አለውን? የሚለው ነው በዚሁ ጭብጥ መሰረት የሰበር አቤቱታው እንደሚከተለው ተመርምሯል።

አመልካች የአካል ጉዲት የደረሰባቸው ንብረትነቱ የአንደኛ ተጠሪ በሆነ የሕዝብ ማመላለሻ አውቶቡስ በመጓዝ ላይ እያለ ስለሆነ የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በውሣኔው ላይ እንዲሰፈረው በግራ ቀኙ መካከል የአጓዠነት ውል /Contract of carriage/ ስላለ ይህንኑ የግራ ቀኙን ግንኙነት የሚገዛው የንግድ ሕጉ ስለሆነ ጉዲዩን ከዚሁ የንግድ ሕጉ አኳያ መመልከቱ አግባብነት ይኖረዋል።

በዚህም መሰረት መንገደኞች ከአንድ ሥፍራ ወደ ላላ ሥፍራ በሚጓዙበት ጊዜ በጉዞ ላይ የሞት ወይንም የአካል ጉዲት አደጋ ቢደርስባቸው አጓዡ ኃላፉነት እንዲለበት በንግድ ሕግ ቁጥር 595 ላይ የተደነገገ ሲሆን አጓዡ ከኃላፉነት ነፃ ላሆን የሚችለው ጉዲቱ ሉደርስ የቻለው ከአቅም በላይ በሆነ ሁኔታ /force majeure/ በሚሆንበት ጊዜ ወይንም በ3ኛ ወገን ድርጊት ወይም በእራሱ በተሳፊሪው ጥፊት መሆኑን ካሣየ እንደሆነ በቁጥር 596 ላይ ተመልክቷል። በተያዘው ጉዲይ ጉዲቱ በዚህ መልኩ የደረሰ መሆኑን አጓዡ /አንደኛ ተጠሪ/ ያላሳዩ በመሆኑ በሥር ፍ/ቤት የኃላፉነት ውሣኔ መሰጠቱ አግባብነት ነበረው።

በልላ በኩልም አንድ ተሳፊሪ በጉዞ ላይ እያለ የሞት ወይንም የአካል ጉዲት አደጋ ቢደርስበት ሉከፈለው የሚችለው የካሣ ክፍያ መጠን ከብር 4ዐ,000(አርባ ሺህ) እንደማይበልጥ በዚሁ የንግድ ሕግ በቁጥር 597/1/ ላይ ተመልክቷል። ይሁንና በአንድ ተሳፊሪ ላይ ለደረሰው የሞት አደጋም ይሁን የአካል ጉዲት የሚከፈለው የካሣ መጠን ከብር 4ዐ,000(አርባ ሺህ) ሉበልጥ እንደማይችል በንግድ ሕጉ ላይ ከመመልከቱ በስተቀር የካሣው መጠን የሚሰላው በደረሰው ጉዲት ልክ ብቻ ወይንም ወደፉት በእርግጠኛነት ሉደርስ ይችላል ተብል የሚታመን ጉዲትን ጨምሮ ስለመሆኑና በአጠቃላይ የካሣ መጠን አወሳሰን /Damage Assessments/ በንግድ ሕጉ ላይ አልተመለከተም። ይህ ሁኔታ በልዩ ሕጉ ካልተሸፈነ ደግሞ የጠቅላላ ሕግ ድንጋጌዎችን መፈተሽና በዚሁ ላይ ተመስርቶ ለጉዲዩ እልባት መስጠት እንደሚገባ ከሕግ አተረጓጎም መርህ መገንዘብ ስለሚቻል በዚሁ መሰረት በፍትሐብሕር ሕጉ ጠቅላላ ስለ ውልች የሚለውን ክፍል ተመልክተናል።

እንደተመለከትነውም በውል ግዳታ ውስጥ ባለዔዲ የጉዲት ኪሣራ ከፊይ የሚሆነው ውለን አሟልቶ ባለመፈጸሙ ወይም ውለን ከስምምነቱ ውጭ አዘግይቶ በመፈጸሙ በባለገንዘቡ ወይም በልላው ተዋዋይ ወገን ላይ በገንዘብ የሚተመን ኪሣራ የደረሰበት መሆኑ ሲታወቅ እንደሆነ ከፍ/ብ/ሕ/ቁ 179ዐ እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች መገንዘብ ይቻላል። ከዚህም ላላ ሉከፈል የሚችለው የኪሣራው መጠን ልኩ ከውል ውጭ ስለሚደርስ ኃላፉነት በተደነገገው የፍትሐብሕሩ ምዔራፍ ሥር ባለ ድንጋጌዎች እንደሚመራም በፍ/ብሕር ሕግ ቀጥር 179ዐ/2/ ላይ ተመልክቷል።

ከውል ውጭ ስለሚደርስ ኃላፉነት የጉዲት ኪሣራ አከፊፈልና ልኩ ከፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2ዐ9ዐ ጀምሮ ባለት ድንጋጌዎች በዝርዝር የተቀመጠ ሲሆን ለደረሰው ጉዲት ኃላፉ መሆኑ በሕግ የታወቀው ሰው የሚከፍለው የጉዲት ካሣ ኃላፉነቱን ያመጣው ጉዲይ በተበዲዩ ላይ ካደረሰው ጉዲት ጋር እኩል ሆኖ መመዛዘን እንዲለበት፣ ለወደፉት ሉደርስ ይችላል ተብል የሚገመተው ጉዲት የተረጋገጠ ሲሆን እስኪፈጸም ድረስ ሳይጠበቅ ካሣ ሉከፈለው እንደሚገባም በቁጥር 2ዐ91 እና 2ዐ92 ላይ ተቀምጧል።

በልላ በኩልም ጉዲት የደረሰበት ወገን የደረሰበትን ጉዲት ልክና ጉዲት አድራሹ ካሣ በመክፈል ረገድ ያለበትን ግዳታ ማስረዲት እንዲለበት በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2141 ላይ የተመለከተ ቢሆንም ተጎጂው ጉዲት የደረሰበት መሆኑን አረጋግጦ ነገር ግን የካሳውን መጠን ለመገመት አስቸጋሪ ሁኔታ በሚያጋጥም ጊዜ በቁጥር 21ዐ2 መሰረት ዳኞች የካሣውን መጠን በርትዔ ለመወሰን ሥልጣን የተሰጣቸው በመሆኑ በተያዘው ጉዲይ አመልካች በመኪናው መገልበጥ ምክንያት ጉዲት የደረሰባቸው መሆኑን ባቀረቡት ማስረጃ መረጋገጡን ተገንዝበናል።

ሲጠቃለልም አመልካች ንብረትነቱ የአንደኛ ተጠሪ በሆነ የሕዝብ ማመላለሻ መኪና ተሳፍረው ሲጓዙ መኪናው በመገልበጡ ምክንያት በግራ እጃቸው ላይ ጉዲት የደረሰባቸው ስለመሆኑና በአጠቃላይም በሰውነታቸው ላይ የተለያየ ጉዲት ስለመድረሱ በማስረጃ የተረጋገጠ እንደመሆኑ መጠን የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ይህንኑ ጉዲት ከፍ ብል እንደተጠቀሰው በንግድ ሕጉ ያለውን ክፍተት ወደ ጠቅላላ ሕግ በመሄድ በፍ/ብሕር ሕጉ ጠቅላላ ስለ ውልች ከሚለውና ከውል ውጭ ስለሚደርስ ኃላፉነት ድንጋጌዎች ጋር አያይዞ በመመልከት የካሣውን መጠን በርትዔ መወሰን ሲገባው የካሣ ክፍያ ጥያቄው የማስረጃ ድጋፍ የለውም በማለት በተወሰነ ደረጃ ሳይቀበለው መቅረቱና የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤትም ይህንኑ ስህተት ሳያርም መቅረቱ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አግኝተነዋል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል ከ/ፍ/ቤት በመ/ቁ. 44932 መጋቢት 26 ቀን 1999 ዓ.ም. በካሣ አከፊፈል ረገድ የሰጠው ፍርድ እንደዚሁም ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከተው የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 3ዐ615 ሰኔ 28 ቀን 1999 ዓ.ም.

የሰጠውን ትዕዛዝ በከፉል በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 348/1/ በማሻሻል በሥር ፍ/ቤት ከተወሰነው የብር 8ዐዐዐ /ስምንት ሺህ/ ክፍያ በተጨማሪ ብር 22,000 /ሃያ ሁለት ሺህ/ አንደኛ ተጠሪ ለአመልካች እንዱከፍለ በጠቅላላ ከተወሰነው ብር 3ዐ,ዐዐዐ /ሰላሳ ሺህ/ ላይ ሁለተኛ ተጠሪ ለአንደኛ ተጠሪ መኪና በሰጠው የመድን ሽፊን መሰረት ብር 1ዐ,0ዐዐ /አሥር ሺህ/ ለአመልካች እንዱከፍል ቀሪውን ብር 2ዐ,ዐዐዐ /ሃያ ሺህ/ አንደኛ ተጠሪ ለአመልካች እንዱከፍል ተወስኗል።

2. የዚህን ችልት ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

3. መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።