-** አቶ መሐመድ ካሣሁን - ጠበቃ አረጋኸኝ መርዔድ; ና በሥር አንደኛ ተከሣሽ የደንቢያ ወረዲ ግብርና ልማት ጽ/ቤት ላይ ባቀረቡት ክስ አቶ ኑር ሁሴን ካሴ ከተባለት ሸሪኬ ጋር በመሆን በደንቢያ ወረዲ ልዩ ስሙ "ዋዋ" በተባለ ቦታ መሬት v. -** አቶ ሣልሀዱን ኑር ቀረቡ; / እንዱመለስለት በማለት ውሣኔ የሰጠ ሲሆን የክፍያ ጥያቄውን በተመለከተ ግን የሥር ፍ/ቤት በማስረጃ አጣርቶ እንዱወስን ጉዲዩን ወደ ሥር ፍ/ቤት መልሷል። የሰበር አቤቱታውም የቀረበው ይህንኑ ውሣኔ በመቃወ

የሰ/መ/ቁ 35472

ጥቅምት 6 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም ዳኞች፡- ዓብደልቃድር መሐመድ ታፈሰ ይርጋ አልማው ወላ ፀጋዬ አስማማው ዓሉ መሐመድ አመልካች፡- አቶ መሐመድ ካሣሁን - ጠበቃ አረጋኸኝ መርዔድ ተጠሪ፡- አቶ ሣልሀዱን ኑር ቀረቡ መዝገቡ ተመርምሮ ቀጥል የተመለከተው ፍርድ ተሰጥቷል።

ፍርድ

ይህ ጉዲይ የተጀመረው በሰሜን ጎንደር መስተዲደር ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት ሲሆን የአሁን ተጠሪ በአመልካችና በሥር አንደኛ ተከሣሽ የደንቢያ ወረዲ ግብርና ልማት ጽ/ቤት ላይ ባቀረቡት ክስ አቶ ኑር ሁሴን ካሴ ከተባለት ሸሪኬ ጋር በመሆን በደንቢያ ወረዲ ልዩ ስሙ "ዋዋ" በተባለ ቦታ መሬት ለማልማት በነበረን ፍላጎት 17 ሄክታር መሬት በኪራይ ተሰጥቶን የኢንቨስትመንት ፈቃድ አውጥተን ከሸሪኬ ከአቶ ኑርሁሴን ካሴ ጋርም ሰኔ 5 ቀን 1988 ዓ.ም የህብረት ሽርክና ውል ተፈራርመን ከዚያም በተፈቀደልን መሬት ላይ አስፈላጊ የሆነውን የማለስለስና የማዘጋጀት ሥራ ሰርቼ በተዘጋጀው መሬት ላይ የተለያየ እህል ዘርቼበት እንዲለ ያለምንም ማስጠንቀቂያ የውለ ጊዜ ሣይደርስ መሬቱን ከተዘራው እህልና ከተለያዩ የግብርና መሣሪያዎች ጋር አንደኛ ተከሣሽ የደንቢያ ወረዲ ግብርና ልማት ጽ/ቤት በመውሰድ ለሁለተኛ ተከሣሽ አሣልፍ ሰጥቷል፤ በማለት፣ ይገባናል ያለትን የእህልና የጉልበት ዋጋ በመዘርዘር በድምሩ ብር 71.99ዐ እንዱከፈላቸውና መሬቱም እንዱሰጣቸው ጠይቀዋል።

የዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤትም ግራ ቀኙን አከራክሮ በአንደኛ ተከሣሽና በአቶ ኑርሁሴን ካሴ መካከል በተደረገው የመሬት ኪራይ ውል መሰረት ውለ ከሚቋረጥባቸው ምክንያቶች አንደና ዋናው በኪራይ ውለ አንቀጽ 11/ለ/ መሰረት ተከራዩ ለአከራዩ መክፈል የሚገባውን የመሬት ኪራይ ለሁለት ተከታታይ ዓመታት ሣይከፈል በሚቀርበት ጊዜ እንደሆነ የተመለከተ ሲሆን ተከራዩም በውለ በገቡት ግዳታ መሰረት የመሬት ኪራዩን መክፈል ሲገባቸው ባለመክፈላቸው አንደኛ ተከሣሽ ውለን እንዲቋረጠ ፍ/ቤቱ ስለተገነዘበ በተቋረጠ ውል ላይ በመመስረት ከሣሽ ያቀረቡት ክስ አግባብነት የለውም በማለት ሣይቀበለው ቀርቷል።

ጉዲዩን በይግባኝ የተመለከተው የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት በበኩለ ግራ ቀኙን አከራክሮ፣ በተደረገው የመሬት ኪራይ ውል መሰረት ተከራዩ መክፈል የሚገባውን የመሬት ኪራይ በየጊዜው ሲከፍል እንደነበር በአስረጂነት የቀረቡት ሰነድች የሚያረጋግጡ ሆኖ ሣለ የሥር ፍ/ቤት ውለን ሉያቋርጥ የሚችል ነገር መኖሩን ሣያረጋግጥ በአንደኛ መ/ሰጭ /የደንቢያ ወረዲ ግብርና ልማት ጽ/ቤት/ የቀረበውን መከራከሪያ ብቻ በመቀበል በግራ ቀኙ መካከል የተደረገው ውል ተቋርጧል በማለት የሰጠው ውሣኔ ተገቢነት የላለው ነው በማለት ሽሮ ለክሱ ምክንያት የሆነው መሬት ለይግባኝ ባይ /ለአሁን ተጠሪ/ እንዱመለስለት በማለት ውሣኔ የሰጠ ሲሆን የክፍያ ጥያቄውን በተመለከተ ግን የሥር ፍ/ቤት በማስረጃ አጣርቶ እንዱወስን ጉዲዩን ወደ ሥር ፍ/ቤት መልሷል።

የሰበር አቤቱታውም የቀረበው ይህንኑ ውሣኔ በመቃወም ሲሆን ይህ ችልትም የቀረበውን አቤቱታ መርምሮ አመልካች /የሥር ሁለተኛ ተከሳሽ/ ከወረዲው ገጠር ልማት ጽ/ቤት ጋር ባደረገው ውል ያገኘውን መሬት ለተጠሪ እንዱያስረክብ መወሰኑ ለሰበር ችልት ቀርቦ ሉመረመር እንደሚገባው በማመኑ ተጠሪን በመጥራት ግራ ቀኙን በጽሁፍ አከራክሯል። ምላሽ ማግኘት የሚገባውም የጉዲዩ ጭብጥ አመልካች ከሥር አንደኛ ተከሣሽ ከደንቢያ ወረዲ ግብርና ልማት ጽ/ቤት ጋር ባደረጉት ውል መሰረት የያዙትን መሬት ለተጠሪ እንዱያስረክቡ በአማራ ክልል ጠቅላይ ፍ/ቤት መወሰኑ አግባብነት አለውን? የሚለው ነው። ከዚሁ ጭብጥ አኳያም የሰበር አቤቱታው እንደሚከተለው ተመርምሯል።

ከፍ ብል እንደተጠቀሰው ተጠሪ በአመልካችና በሥር አንደኛ ተከሣሽ የደንቢያ ወረዲ ግብርና ልማት ጽ/ቤት ላይ ክስ ያቀረቡት በኪራይ ውል መነሻነት የተያዘውን 17 ሄክታር መሬት አንደኛ ተከሣሽ ለሁለተኛ ተከሣሽ /የአሁን አመልካች/ ያለአግባብ አሣልፍ የሰጠ ስለሆነ መሬቱን መልሰው ያስረክቡኝ ኪሣራም እንዱከፍለ ይወሰንልኝ በማለት ነው።

የመሬት ኪራይ ውለ ተደርጎ የነበረው በአቶ ኑርሁሴን ካሴና በወረዲው ግብርና ልማት ጽ/ቤት በኩል የነበረ ቢሆንም እስከ 1994 ዓ.ም ድረስ በየዓመቱ ውለ ሲታደስ የነበረው በተጠሪ በአቶ ሣልሀዱን ኑር ስም ስለነበር ይህ ሁኔታ ተጠሪን ተዋዋይ ወገን እንዲደረጋቸው ስለሚያስገነዝብ ውለ በተጠሪ ላይ የመብትም ሆነ የግዳታ ምንጭ ላሆን ስለሚችል ይህንኑ ውል መሰረት በማድረግ ክስ ማቅረባቸው ክስ ባቀረቡበት ነገር መብትና ጥቅምት /vested interest/ እንዲላቸው ለመገንዘብ ተችሎል።

ተጠሪ ክስ ባቀረቡበት ነገር መብትና ጥቅም አላቸው ከተባለ ውለን አስገድድ ለማስፈፀም /forced performance/ ያቀረቡት ክስ ከሕጉ አኳያ ተቀባይነት ያለው ስለመሆኑ መርምረናል።