-** አቶ ለገሰ ቢራቱ - ቀረቡ።; በባለእዲዎቹ ላይ የአፈፃፀም ክስ አቅርበዋል። ለውሣኔው ማስፈጸሚያም እንዱሆን አሁን ክርክር የተነሣበት ቤት በ25/04/98 በተደረገ ጨረታ በብር 38,200 (ሰላሣ ስምንት ሺህ ሁለት መቶ ብር) አሸናፉ v. -** አቶ ደረጀ ጅማ ገርግሶ - ቀረቡ።; በ28/04/98 በተፃፈ አቤቱታ በሐራጅ እንዱሸጥ የታዘዘው ቤት የግል ቤታቸው በመሆኑ ጨረታው እንዱቆም ሲለ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 418 መሰረት መቃወሚያ አቅርበዋል።; አቤቱታውን ያቀረቡት ቤቱ በ

በልላ በኩል ግን ተጠሪ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 418 በሚጠይቀው መሰረት ተቀባይነት ያለው መቃወሚያ ለማቅረባቸው የስር ፍ/ቤቶች በአግባቡ መርምረዋል ወይ? የሚለው መታየት የኖርበታል።

የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት የሰ/ሸዋ ከፍተኛ ፍ/ቤትን ውሣኔ ለመሻር መሰረት ያደረገው በሐራጅ እንዱሸጥ የታዘዘው ቤት የተጠሪ አባት ቤት ነው ያለት አመልካች ስለሆኑ ይህንኑ በቅድሚያ የማረዲት ሸክም ያለባቸው አመልካች ናቸው። ነገር ግን አላስረደም በማለት ነው። ይሁን እንጂ ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 418/3/ ተቃዋሚው ወይም መብት አለኝ ባዩ ከመቃወሚያ ማመልከቻ ጋር በንብረቱ ላይ ያለውን ተቀዲሚነት መብት ወይም ባለይዞታነቱን የሚያረጋግጥ የጽሁፍ ማስረጃ አያይዞ በማቅረብ በቅድሚያ መብቱን የማስረዲት ሸክም ያለበት ለመሆኑ መገንዘብ ይቻላል። ፍ/ቤቱ ግን በቅድሚያ ሉመረምር የሚገባው የአመልካች ማስረጃ ነው በማለት የደረሰበት መደምደሚያ የተጠቀሰውን የሥነ-ሥርአት ህጉን የተከተለ አይደለም። በዚህም ምክንያት ተጠሪ ክርክር የተነሣበት ቤት የራሣቸው እንጂ የአባታቸው ያለመሆኑን በቂ ማስረጃ ያቀረቡ መሆን አለመሆኑን በአግባቡ ሣያጣራ አልፍታል።

በልላ በኩል ተጠሪ በዋናው መዝገብ የተከሰሱት የአባታቸው ወራሽ በመሆናቸው ሲሆን በዚህ መዝገብም ተወስኖባቸዋል። ይህንን ውሣኔ አባታቸውን የወረሱ ባለመሆኑ ውሣኔው ሉሻር ይገባል። ብለው በይግባኝ ውሣኔ የኦሮሚያ ጠቅላይ ሰበር ችልት በዋናው መዝገብ ከተሰጠው ውሣኔ ጋር ይቃረናል በማለት ሽሮታል። ይህን በተመለከተ ተጠሪ ያቀረቡት አቤቱታ የለም። በመሆኑም ተጠሪ የሟች አባታቸው ወራሽ መሆናቸውን ይህ ችልት ተገንዝቧል። ነገር ግን የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት በአንድ በኩል ተጠሪ የአባታቸው ወራሽ በመሆናቸው በአባታቸው እዲ ተከሰው የተፈረደባቸው ለመሆኑ እያመነ በልላ በኩል ግን የተወሰነው በወራሾች ላይ በመሆኑ አፈፃፀሙ ሉቀጥል የሚገባው በወራሾች ንብረት ላይ እንጂ በሟች ንብረት ላይ አይደለም በማለት ወስኗል።

በመሰረቱ በሟች መሞት ምክንያት የሚቋረጡ ካለሆነ በቀር የሟቹ መብትና ግዳታዎች ለወራሾቹና ለኑዛዜ ባለስጦታዎች እንደሚተላለፍ የፍ/ብ/ሕ/ቁ. 826/2/ ተመልክቷል። በመሆኑ ወራሾች የአውራሻቸውን ግዳታ በወረሱት የሟቹ ንብረት ወይም ሐብት መጠን እንዱወጡ ይገደዲለ። በተያዘውም ጉዲይ ተጠሪ እና ላልቹ የሟች ወራሾች ተከሰው የተፈረደባቸው በአባታቸው እዲ ምክንያት ነው። በመሆኑም እዲውን እንዱከፈለ የሚጠየቁት ከአባታቸው በወረሱት ሐብት መጠን ነው። ስለሆነም ለእዲው መክፈያ በአፈፃፀም ሉያዝ የሚገባው ከአባታቸው በውርስ ያገኙት ንብረትና ሐብት እንጂ የወራሾቹ የግል ሐብት ላሆን አይገባም። የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት ግን የተወሰነው በወራሾች ላይ በመሆኑ ብቻ አፈፃፀሙ ሉቀጥል የሚችለው በወራሾች ንብረት ላይ እንጅ በሟች ንብረት ላይ አይደለም የደረሰበት መደምደሚያ የተሣሣተ ሆኖ አግኝተነዋል። እዚህ የተሣሣተ መደምደሚያ ላይ በመድረሱም ክርክር የተነሣበት ቤት ተጠሪ አባት ለመሆኑ በቂ ማስረጃ ቀርቦ በአግባቡ መጣራቱን በተመለከተ የያዘውን ጭብጥ ውሣኔ ሣይሰጥበት አልፍታል።

በአጠቃላይ የኦሮሚያ የጠቅላይ ፍ/ቤትም ሆነ የሰበር ችልቱ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 418 በሚያዘው መሰረት በቂ የጽሁፍ ማስረጃ መቅረብ አለመቀረቡን ሳያጣሩ የተጠሪን መቃወሚያ ተቀብለው የሰጡት ውሣኔ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አግኝተነዋል።

በልላ በኩል የሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት የተጠሪን ጥያቄ ውድቅ ካደረገበት ምክንያት አንደ ተጠሪ መብታቸው ለማረጋገጥ ማስረጃ አላቀረቡም የሚል ነው። ይህ ችልትም ከግራ ቀኙ በቃል እንዲጣራውም ቢሆን ተጠሪ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 418/1/ መሰረት መቃወሚያ ሲያቀርቡ በቤቱ ላይ ባለመብት ለመሆናቸው ያቀረቡት ማስረጃ የግብር ደረሰኝና የቱለ ሚልኪ ከተማ 01 ቀበላ ቤቱ የተጠሪ ለመሆኑ የሰጠው ማረጋገጫ ነው። እነዚህ ደረሰኞች ደግሞ ክርክር የተነሣበት ቤት ባለቤት ተጠሪ ለመሆናቸው ማስረዲት የሚችለ በቂ ማስረጃዎች እንዲልሆኑ ተገንዝበናል። በዚህም ምክንያት ነው የሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት ተጠሪን መቃወሚያ ውድቅ ያደረገው። ስለሆነም ተጠሪ የቀዲሚነት መብት ያላቸው መሆኑን የሚያስርዲ በቂ ማስረጃ ባላቀረቡበት ሁኔታ ቤቱ በሃራጅ እንዲይሸጥ መከልከለ አግባብ ሆኖ አላገኘውም።

ው ሣ ኔ

1. የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 38529 በ09/02/2000 ዓ.ም እና የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ችልት በመ/ቁ. 45292 በ04/09/2000 ዓ.ም ክርክር የተነሣበት ቤት በሐራጅ እንዲይሸጥ የሰጡት ውሣኔ ተሽራል።

2. የሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 07488 በ18/05/98 ዓ.ም የሰጠው ትእዛዝ ጸንቷል።

3. ተጠሪ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 418 መሰረት ያቀረቡት መቃወሚያ ተቀባይነት የለውም። ቤቱ በሐራጅ ሉሸጥ ይገባል ብለናል።

4. ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ ይቻቻለ።

መዝገቡ ተዘግቷል። ለመ/ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።