-** የኢትዮ-ጃፓን ጨርቃ ጨርቅ አ/ማ - ጠበቃ ቴዎድሮስ ኃ/ስላሴ ቀረቡ; በበኩለ ለክሱ በሰጠው መልስ ከሣሾች በመንግስት በጡረታ እንዱገለለ እንደተወሰነ ሁለንም በአንድነት ሰብስበን ከማስታወቃችንም በላይ፤ እያንዲንደን ፍርም በማስሞላትም v. ዎች፡-** እነ ትዔግስት ማሞ (81 ሰዎች) - ወኪል አበበ መገርሳ ቀረቡ; ዎች ከሥራ የተሰናበቱት መንግስት ከ20 ዓመት በላይ ያገለገለና ዔድሜአቸው 45 ዓመት; ዎች ክስ የመሰረቱት የሥራ ውለ እንደሚቋረጥ አስቀድሞ ማስጠንቀቂያ ስላልተሰ

የሰ/መ/ ሐምል 21 ቀን 2001 ዓ.ም ዳኞች፡- መንበረፀሐይ ታደሰ ሐጏስ ወልደ ሂሩት መለሰ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች፡- የኢትዮ-ጃፓን ጨርቃ ጨርቅ አ/ማ - ጠበቃ ቴዎድሮስ ኃ/ስላሴ ቀረቡ ተጠሪዎች፡- እነ ትዔግስት ማሞ (81 ሰዎች) - ወኪል አበበ መገርሳ ቀረቡ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ለአቤቱታው መነሻ የሆነው ጉዲይ የሥራ ውል መቋረጥን ተከትል የቀረበ የልዩ ልዩ ክፍያዎች ጥያቄ የሚመለከት ነው። ከመዝገቡ እንዲየነው የሥራ ውለ ሉቋረጥ የቻለው የጨርቃጨርቅ ፊብሪካው ከመንግሥት እጅ ወጥቶ ወደግል በመዛወሩ ነው። ተጠሪዎች ከሥራ የተሰናበቱት መንግስት ከ20 ዓመት በላይ ያገለገለና ዔድሜአቸው 45 ዓመት የሆኑ ሰራተኞች በጡረታ እንዱገለለ በመወሰኑ ነው። ተጠሪዎች ክስ የመሰረቱት የሥራ ውለ እንደሚቋረጥ አስቀድሞ ማስጠንቀቂያ ስላልተሰጠን የማስጠንቀቂያ ጊዜ ክፍያ ይገባናል፤ ሰርተን ያልተከፈለን ደመወዝ ስላለና ይህም በጊዜው ስላልተከፈለን ከነመቀጫው ይከፈለን፣ ሰራተኛ በጡረታ ሲገለል የሚሰጡ ጥቅማጥቅሞች ይሰጡን፣ ላልተጠቀምንበት የዓመት ፈቃድ እረፍት ጊዜ ገንዘብ ይከፈለን በማለት ነው።

አመልካች በበኩለ ለክሱ በሰጠው መልስ ከሣሾች በመንግስት በጡረታ እንዱገለለ እንደተወሰነ ሁለንም በአንድነት ሰብስበን ከማስታወቃችንም በላይ፤ እያንዲንደን ፍርም በማስሞላትም ከደጋፉ ሰነድ እና ፍቶግራፍ ጋር አያይዘን ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ልከናል። የመጨረሻው ውሰኔ(ውጤት) እስኪደርሰን ድረስም ከሣሾች በሥራቸው ላይ እንዱቆዩ አድርገናል። በዚሁ መሰረት እየሰሩና እየተጠባበቁ ሳለ ከአንድ ዓመት በኋላ የመጨረሻው ውሳኔ ስለደረሰ ይህንኑ በፊብሪካው የማስታወቂያ ሰላዲ ላይ በመለጠፍ አሳውቀናል። የሰራተኛ ማህበሩም ይህንኑ አረጋግጦ ገልጾአል።

በመሆኑም አላሳወቃችሁም የምንባልበት ምክንያት የለም። ቀሪ ደመወዝ እና በሕጉ መሰረት ሉከፈለ የሚገባቸውን ክፍያዎች ፔይሮል አዘጋጅተን እንዱወስደ ብንጠይቅም ከሣሾች ለመቀበል ፈቃደኛ ስላልሆኑ ሳይከፈለ ቀርተዋል። ላልች ጥቅማጥቅሞች (በጡረታ በመገለል ምክንያት) ሉከፈለ የሚችለት በፊብሪካው የህብረት ስምምነት መሰረት ሰራተኛው 60 ዓመት ሞልቶት ጡረታ ሲወጣ ነው። ከሣሾች በጡረታ የተገለለት በመንግስት ውሳኔ በልዩ ሁኔታ በመሆኑና ይህም የህብረት ስምምነቱ ሥራ ላይ ሲውል አሰሪውና ሰራተኛው ያላዩት ያልተደራደሩበትና ያልተስማሙበት በመሆኑ ልንገደድበት አንችልም። በማለት ተከራክሮአል።

ክሱ የቀረበለት በምስራቅ ሸዋ ዞን የልሜ ወረዲ ፍ/ቤትም የግራቀኝ ወገኖችን ክርክር ከሰማ በኋላ የተጠሪዎችን ጥያቄ በሙለ በመቀበል ወስኖአል። ከዚህ በመቀጠል አመልካች ለምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ በማቅረቡ በዚህ ደረጃም ክርክሩ የተሰማ ሲሆን፣ በመጨረሻም ፍ/ቤቱ በወረዲው ፍ/ቤት የተሰጠውን ውሳኔ አፅንቶአል። የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚሁ ላይ ነው።

አመልካች ጥር 15 ቀን 2001 ዓ.ም በጻፈው ማመልከቻ የሥር ፍ/ቤቶች በሰጡት ውሳኔ ላይ ተፈጽሞአል የሚለውን የሕግ ስህተት በመግለጽ እንዱታረምለት ጠይቆአል። በበኩላችንም አቤቱታውን መሰረት በማድረግ ተጠሪዎችን አስቀርበን ክርክሩን ሰምተናል። አቤቱታው በሰበር ችልት እንዱታይ የተወሰነው በአመልካች ላይ የተሰጠውን ውሳኔ አግባብነት ለመመርመር ነው።

ከሥር ጀምሮ የተደረገውን የግራ ቀኝ ወገኖች ክርክር ተመልክተናል። ከዚህም እንደተገነዘብነው በአመልካች እና በተጠሪዎች መካከል የነበረው ውል የተቋረጠው ተጠሪዎች በመንግስት ውሳኔ መሰረት በልዩ ሁኔታ በጡረታ በመገለላቸው መሆኑን፣ ይህም ውሳኔ ከአንድ ዓመት በፉት ተጠሪዎች እንዱያውቁት ተደርጎ የጡረታ ፍርም ሞልተውና ፍቶግራፊቸውን ሰጥተው ውጤቱን ሲጠባበቁ የቆዩ መሆኑን በመጨረሻም ተጠናቆ በመድረሱ አመልካች ይህንኑ በማስታወቂያ ሰላዲ መለጠፈንና የሰራተኛ ማህበሩም ይህን ያረጋገጠ ስለመሆኑ አላከራከረም። ተጠሪዎች ጥቅማ ጥቅሞችን ለመጠየቅ በዋቢነት የጠቀሱት የህብረት ስምምነት ድንጋጌም ጥቅማጥቅሞቹ ሉሰጡ የሚችለት ሰራተኛው 60(ስድሳ) ዓመት ሞልቶት ጡረታ ሲወጣ ነው በሚል የተደነገገ ስለመሆኑም አከራካሪ ሆኖ አልተገኘም። አከራካሪ ሆነው የተገኙት አልተከፈለም የተባለውን የስምንት ቀን ደመወዝ አከፊፈል፣ ስለማስጠንቀቂያ አሰጣጥ እና ጥቅማጥቅሞቹ የሚከፈለበትን አግባብ የሚመለከቱ ነጥቦች ናቸው።

ከፍ ሲል እንደተገለጸው የሥራ ውለ ከመቃረቡ ከአንድ ዓመት በፉት ተጠሪዎች በጡረታ እንደሚገለለ (የስራ ውለ በዚህ ምክንያት እንደሚቋረጥ) አውቀው ፍጻሜውን ሲጠባበቁ ቆይተዋል። በሥር ፍ/ቤቶችም እንደተገለጸው ማስጠንቀቂያ አስፈላጊ የሚሆነው ሰራተኛው የሥራ ውለ እንደሚቋረጥ አውቆ በራሱ በኩል አስፈላጊውን ዝግጅት ለማድረግ እንዱችል ነው። ከዚህ አንፃር የተጠሪዎችን ሁኔታ ሲታይ በአሰሪና ሰራተኛ ጉዲይ አዋጅ ከተቀመጠው ጊዜ በላይ አግኝተዋል። በአዋጁ አንቀጽ 35 እንደተመለከተው የማስጠንቀቂያ ጊዜ ከሦስት ወር በላይ የሚረዝምበት ሁኔታ የለም። ማስጠንቀቂያው ለእያንዲንደ ሰራተኛ በእጁ ሉሰጠው ይገባ ነበር የሚለው የሥር ፍ/ቤቶች አካሄድም እንዱሁ በደፈናው ትክክል ነው የሚባል አይደለም። ዋናው መታየት ያለበት ሰራተኛው የሥራ ውለ እንደሚቋረጥበት በትክክል እንዱያውቅ መደረግ አለመደረጉን ነው። በያዝነው ጉዲይ ተጠሪዎች የሥራ ውላቸው እንደሚቋረጥ በሚገባ እንዱያውቁ ተደርጎአል ብቻ ሳይሆን ፍጻሜውንም ሲጠባበቁ ቆይተዋል። ውጤቱ እንደመጣም ይኸው ተገልጾላቸው እንዱሰናበቱ ተደርጎአል። በመሆኑም የማስጠንቀቂያ ስርዓት አልተፈጸመም በሚል በስር ፍ/ቤቶች የተደረሰው መደምደሚያ ሕጉን የተከተለ አይደለም።