-** እነ ወ/ት ማሜ አሰፊ (36 ሰዎች) - ወኪል ትዔግስት ድንቁና ተሾመ ሃይላ ቀረቡ; ቅነሣውን ያደረገው ምርታማነትን ለማሣደግና የአሰራር ዘዳን ለመለወጥ አዱስ መዋቅር በማዘጋጀቱ መሆኑ ተረጋግጧል። v. -** ብሕራዊ አስጎብኚ የጉዞ ወኪል (NTO) - ጠ/ብርሃኑ ከፍያለው; ድርጅት ከስሯል በሚል አዱስ መዋቅር አስጠንቶ ከአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀፅ 29(3) ሥር ከተመለከተው ውጪ ቅነሣ በማድረግ የሰጠው ማስጠንቀቂያ ህጋዊ ባለመሆኑ ይታ

የሰ/መ/ ግንቦት 12 ቀን 2001 ዓ.ም ዳኞች፡- መንበረፀሀይ ታደሰ ሐጎስ ወልደ ሑሩት መለሰ በላቸው አንሺሶ ሱልጣን አባተማም አመልካች፡- እነ ወ/ት ማሜ አሰፊ (36 ሰዎች) - ወኪል ትዔግስት ድንቁና ተሾመ ሃይላ ቀረቡ ተጠሪ፡- ብሕራዊ አስጎብኚ የጉዞ ወኪል (NTO) - ጠ/ብርሃኑ ከፍያለው

ፍርድ

በዚህ መዝገብ የተያዘው የሰራተኞችን ቅነሣ የሚመለከት ጉዲይ ነው።

የአሁኑ አመልካች በአሰሪና ሰራተኛ ጉዲይ ወሣኝ ቦርድ ባቀረቡት ክስ ተጠሪ ድርጅት ከስሯል በሚል አዱስ መዋቅር አስጠንቶ ከአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀፅ 29(3) ሥር ከተመለከተው ውጪ ቅነሣ በማድረግ የሰጠው ማስጠንቀቂያ ህጋዊ ባለመሆኑ ይታገድልን ብለዋል።

ተጠሪ ድርጅት ለቀረበበት ክስ በሰጠው መልስ በአ/ቁ 377/96 አንቀጽ 28(1) መሰረት ምርታማነትን ለማሣደግ እና የአሰራር ዘዳዎችን ለመለወጥ በተዘጋጀው መዋቅር መሰረት መመዘኛውን ባለሟሟላታቸው ቅነሣውን እንዲካሄደ ተከራክሯል።

ክሱ የቀረበለት የአሰሪና ሰራተኛ ጉዲይ ወሣኝ ቦርድም የግራ ቀኙን ክርክርና ማስረጃ መርምሮ ምርታማነትን ለማሣደግና የአሰራር ዘዳን ለመለወጥ አዱስ መዋቅር ማዘጋጀት መብት ያለው ቢሆንም ከጠቅላላ ሰራተኛ ውስጥ የሚቀነሰው ሰራተኛ 10% እና ከዚያ በላይ ሲሆን በአ/ቁ 377/96 አንቀፅ 29(2) የተከተለ ቅነሣ ማድረግ አለበት። ተጠሪ ግን ሥርዓቱን ያልተከተለ በመሆኑ በአንቀፅ 29(3) ከሀ-ረ ድረስ ባለው ቅደም ተከተል መሰረት ቅነሣውን አከናውኖ እስከሚያቀርብ ጊዜ ድረስ ለአመልካቾች የአንድ ወር ደመወዝ ይክፈል በማለት ወስኗል።

ተጠሪ በዚህ ውሣኔ ቅር በመሰኘት ይግባኙን ለፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት ያቀረበ ሲሆን ፍ/ቤቱ ግራ ቀኙን ካከራከረ በኋላ ቅነሣው በአ/ቁ 377/96 አንቀጽ 28(2)(ሐ) መሰረት በተጠናው አዱስ መዋቅር አንድ በአንቀፅ 28(3) ስር እንደተመለከተው የሥራ መደቡ በመሰረዙ አይደለም። በመሆኑም በአንቀጽ 29(3) ሥር የተመለከተውን መከተል አያስፈልግም በማለት የቦርደን ውሣኔ ሽሮታል።

የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህ ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት አለበት በሚል ነው። ይህ ችልትም ቅነሣው በአንቀፅ 28(2)(ሐ) መሰረት ስለተደረገ በአዋጁ አንቀፅ 29(3) ሥር የተመለከተውን ቅደም ተከተል መከተል አያስፈልግም በማለት የተሰጠውን የህግ ትርጉም አግባብነት ለመመርመር አቤቱታው ለሰበር ችልት ያስቀርባል በማለቱ ተጠሪ ቀርቦ ክርክሩን በቃል አሰምቷል። ችልቱም መዝገቡን እንደሚከተለው መርምሯል።

ከፍ ሲል እንደተመለከተው በዚህ መዝገብ አከራካሪ የሆነው ነጥብ በአ/ቁ 377/96 አንቀፅ 28(2)(ሐ) መሰረት ቅነሣ ሲደረግ በአንቀፅ 29(3) ሥር የተዘረዘሩትን ቅደም ተከተል መከተል ያስፈልጋል ወይስ አያስፈልግም? የሚለው ነው።

በሥር የአሰሪና ሰራተኛ ጉዲይ ወሣኝ ቦርድም ሆነ በፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት በተደረገው ክርክር አመልካች ቅነሣውን ያደረገው ምርታማነትን ለማሣደግና የአሰራር ዘዳን ለመለወጥ አዱስ መዋቅር በማዘጋጀቱ መሆኑ ተረጋግጧል።

በመሆኑም ቅነሣው በአዋጁ አንቀፅ 28(2)(ሐ) መሰረት መደረጉን ተገንዝበናል። ተጠሪም አጥብቆ የሚከራከረው አንቀፅ 29(3) ተፈፃሚ የሚሆነው በአንቀፅ 28(1) እና 28(3) መሰረት በሚደረግ ቅነሣ እንጂ በአንቀፅ 28(2)(ሐ) የሚመለከት አይደለም የሚል ነው። በመሆኑም አንቀጽ 29(3) ተፈፃሚነቱ ለማነው የሚለውን ነጥብ መመልከቱ ጠቃሚ ነው።

በአዋጁ አንቀፅ 29 ርዔስ እንደምንረዲው ድንጋጌው የሚመለከተው የሰራተኞችን ቅነሣ ጉዲይ ነው። የዚሁ አንቀፅ ንዐስ ቁጥር አንድም የሰራተኞች ቅነሣ ምን ማለት እንደሆነ ትርጓሜውን አስቀምጧል። በዚህም መሰረት የሰራተኞች ቅነሣ ማለት በአንቀፅ 28(2) በተጠቀሱት ምክንያቶች ቁጥራቸው ከድርጅቱ ሰራተኞች ቢያንስ 10% የሚያህለውን ወይም የሰራተኞች ቁጥር ከ20 እስከ 50 በሆነው ድርጅት 5 ሰራተኞችን የሚመለከት ከ10 ተከታታይ ቀናት ያላነሰ ጊዜ የሚቆይ ቅነሣ ነው። በመሆኑም በአንቀፅ 28(2) ሥር በተመለከቱት ሰራተኞቹ የተሰማሩበት ስራ በከፉል ወይም በሙለ ለዘለቄታው በመዘጋቱ ወይም የድርጅቱ የሥራ እንቅስቃሴ በመቀዝቀዝ ወይም ደግሞ ምርታማነትን ለማሣደግና አዱስ የአሰራር ለውጥ ለመጠቀም ሲባል በርካታ ሰራተኞች መቀነስ ሲኖርባቸው ቅነሣው በምን ዓይነት ሥርዓት ሉከናወን እንደሚገባ አንቀፅ 29(3) ያመለክታል። በእርግጥ የዚህ ድንጋጌ መግቢያ በአንቀፅ 28(1) መሰረት የሰራተኞች ቅነሣ ሲደረግ ቅነሣው ከሥር የተቀመጡትን ቅደም ተከተል መከተል አስፈላጊ መሆኑን ያመለክታል። ነገር ግን የድንጋጌው መግቢያ “አንቀፅ 28(1)” በማለት የተገለፀው በአፃፃፍ ግድፈት እንጂ ሉጠቀስ የሚገባው “አንቀፅ 28(2)” መሆኑን ችልቱ ያምናል። ለዚህም የሚከተለት ምክንያቶች ማስቀመጥ ይችላል። በአንቀፅ 29(3) ሥር የተመለከተው ስርዓት ተፈፃሚ የሚሆነው በአንቀፅ 28(1) በተመለከተው መሰረት ለሚሰናበት ሰራተኛ ነው ማለቱ ትርጉም አይሰጥም። ምክንያቱም በአንቀፅ 28(1) የሚናገረው አንድን ሰራተኛ በማስጠንቀቂያ ከስራ በማሰናበት ስለሚቻልበት ሁኔታ እንጂ ስለ በርካታ ሰራተኞች ቅነሣ አይደለም አንድ ሰራተኛ የተመደበበትን ሥራ ለመስራት ችልታው የላለው በሆነ ጊዜ ወይም በደረሰበት የጤና መታወክ ወይም የአካል ጉዲት ሥራውን ለመስራት ያልቻለ ከሆነ ወይም ድርጅቱ ወደላላ ቦታ ሲዛወር ሰራተኛው ተዛውሮ ለመስራት ፈቃደኛ ሣይሆን ሲቀር ወይም ሰራተኛው የያዘው የሥራ መደብ ሲሰረዝና ወደ ላላ ሥራ መደብ ማዛወር ሣይቻል ሲቀር ሰራተኛውን ማስጠንቀቂያ ሰጥቶ የስራ ውለን ማቋረጥ ይቻላል። እነዚህ በአንቀፅ 28(1) ሥር የተዘረዘሩትን ምክንያቶች የሚመለከቱት ችግር አለበት የተባለውን ሰራተኛ ብቻ እንጂ ላልችን ሰራተኞች ባለመሆኑ ሉሰናበት የሚችለውም ይኸው ሰራተኛ ብቻ ነው። በመሆኑም አንድን ሰራተኛ ለመሰናበት በአንቀጽ 29(3) ሥር የተመለከቱት በርካታ ሰራተኞች የሚቀነሱበትን ሥርዓት መከተል ተገቢ ነው ማለቱ ትርጉም የላለው ነው።