-** ግብርና ምርት ማሣደጊያዎች አቅራቢ ድርጅት - ነ/ፈጅ ዲንኤል ያሬድ; ም ለክሱ በሰጠው መልስ ደመወዛቸው ሣይቋረጥ አሣክሞ መዲናቸው ሲረጋገጥ ወደ ሥራ መልሷቸው እየሰሩ በመሆኑ በተጨማሪ ካሣ ሉከፈላቸው አይገባም በማለት ተከራክሯል። v. -** አቶ ጌታቸው ገድላ - ቀረቡ።; በመሰረቱት ክስ በሥራ ላይ በደረሰባቸው አደጋ; በደረሰባቸው አደጋ ታክመው ወደ ሥራቸው የተመለሱና የመስራት ችልታቸው የቀነሰ ወይም ችልታቸውን ያጡ ወይም ገቢያቸው ያልቀነሰ; ሁኔታ የተሻሻለ ወይም የተ

እዚህ ላይም መነሣት ያለበት ጉዲይ “የመስራት ችልታ” በማለት በድንጋጌው የተመለከተው ሰራተኛው ጉዲት በደረሰበት ጊዜ ይሰራ የነበረውን ሥራ ለመሥራት የሚያስችለውን ችልታ ብቻ ነው ወይስ ሰራተኛው ከአደጋው በኋላም ቢሆን ሉሰራ የሚችለውን ማንኛውንም ሥራ የመስራት ችልታ ነው? የሚለው ነጥብ ነው። ይህን ነጥብ ግልጽ ለማድረግ የአዋጁ አንቀጽ 99/1/ የእንግሉዝኛውን ትርጉም ማየቱ ጠቃሚ ይሆናል።

“Disablement” means any employment injury as a consequence of which there is a decrease or loss of capacity to work /ስርዝ የተጨመረ/ ከዚህ የእንግሉዝኛ ትርጉም በግልጽ መረዲት እንደሚቻለው የአካል ጉዲት ሰራተኛው ይሰራ የነበረውን ሥራ ለመሥራት የሚያስችለውን የተወሰነ ችልታውን ብቻ የሚመለከት ሣይሆን በአጠቃላይ ወደፉትም ሰራተኛው በላልች የሥራ መስኮች ተሰማርቶ ላልች ሥራዎችንም ለመስራት የሚያስችለውን ችልታ /capacity to work/ የሚመለከት ነው አንድ ሰራተኛ እስከመጨረሻው በመጀመሪያ የተቀጠረበትን ሥራ በመስራት ሣይገደብ ወደፉትም የተለያዩ ሥራዎችን ለመስራት የሚችል መሆኑ ይገመታል። ሕጉም የአካል ጉዲትን ለማያያዝ የፈለገው ሰራተኛው አደጋ በደረሰበት ጊዜ ይሰራ የነበረውን ሥራ ለመስራት የሚያስችለው ውሱን ችልታ ጋር ብቻ ሣይሆን ይልቁንም የሰራተኛው ወደፉት በተለያየ የሥራ መስክ ተሰማርቶ ለመስራት ከሚያስችለው አጠቃላይ የመስራት ችልት ጋር ነው። በተያዘው ጉዲይ ተጠሪ በአደጋው ምክንያት 2ዐ% ቋሚ የአካል ጉዲት የደረሰባቸው ለመሆኑ በሀኪሞች ቦርድ ተረጋግጧል።

ይህንንም አመልካች አልካደም ይህ የደረሰባቸው ጉዲት ደግሞ ምንም እንኳን አሁን የሚሰሩትን ሥራ በአግባቡ መስራት ቢያስችላቸውም ጉዲቱ ወደፉት የተለያዩ ሥራዎችን ለመስራት ከሚያስችላቸው ችልታ አኳያ ሉመዘን ይገባል።

በመሆኑም አመልካች ተጠሪው አደጋ በደረሰባቸው ጊዜ ሲሰሩ የነበረውን ሥራ ያለችግር በመስራታቸው ብቻ ችልታቸው አልቀነሰምና ካሣ ሉከፍል አይገባም በማለት ያቀረበው ክርክር ተቀባይነት የለውም።

ላላው አመልካች የሚከራከርበት ነጥብ የሰራተኛው ሁኔታ የተባባሰ ወይም የተሻሻለ ወይም ትክክል ያልሆነ ምርመራ ተደርጎለት ከሆነ ሰራተኛው በድጋሚ እንዱመረመር ላደረግ ስለሚችል በዚሁ መሰረት በድጋሚ ተመርምረው ውጤቱ ሣይታወቅ ካሣ ልከፍል አይገባም የሚል ነው። በእርግጥ አመልካች እንዲለው የሰራተኛው ሁኔታ ተሻሽሎል ወይም ተባብሷል የሚባል ከሆነ በአዋጁ አንቀጽ 1ዐ2/3/ መሰረት ሲጠየቅ ድጋሚ ሕክምና ላደረግ እንደሚችል አዋጁ ይፈቅዲል። በተያዘው ጉዲይ አመልካች የተጠሪ ሁኔታ ተሻሽሎል የሚል ከሆነ ይህንን የማስረዲት ሸክም አለበት። ይህንን የማስረዲት ሸክም ግን በቂ ማስረጃ በማቅረብ አልተወጣም። ድጋሚ ምርመራ እንዱደረግ የዲግማዊ ምኒሉክ ሆስፒታልን ጠይቆ ሆስፒታለ ፈቃደኛ አለመሆኑን ከመግለጽ በቀር ላላ ያቀረበው ማስረጃ የለም። ወይም ተጠሪን በድጋሚ እንዱመረመሩ ጠይቆ ተጠሪው ፈቃደኛ ባለመሆናቸው ምርመራው ያልተደረገ መሆኑን አልገለፀም። በመሆኑም ቀደም ሲል ተጠሪ ተመርምረው 2ዐ% ቋሚ የአካል ጉዲት የደረሰባቸው መሆኑን በሐኪሞች ቦርድ የተረጋገጠው ሁኔታ ስለመሻሻለ ያቀረበው ማስረጃ ሣይኖር ተጠሪ የቀድሞ ሥራቸውን መስራት በመቀጠላቸው ብቻ የጉዲት ካሣ ልከፍል አይገባም በማለት ያቀረበው ክርክር ተቀባይነት ስለላለው የሥር ፍ/ቤቶች የጉዲት ካሣ ሉከፍል ይገባል በማለት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የለውም።

2ኛውን ጭብጥ በተመለከተ አመልካች የመንግሥት የልማት ድርጅት መሆኑ አከራካሪ አይደለም። በአዋጁ አንቀጽ 1ዐ9/1/ ሥርም በሕ/ስምምነቱ በልላ አኳኋን ካልተመለከተ በቀር በአዋጁ ለሚሸፈኑ የመንግሥት ድርጅቶች ሰራተኞች የሚሰጠው የጉዲት ካሣ አሰሪው በገባበት የመድኀን ዋስትና ወይም በመንግሥት የጡረታ ሕግ መሰረት ካሣው እንደሚከፈል ያመለክታል። ድርጅቱ መድን ያልገባ ከሆነ በመንግሥት የጡረታ ሕግ ለሚሸፈኑ ሰራተኞች የመንግሥት የጡረታ ሕግ ተፈፃሚ እንደሚሆን ንዐስ ቁጥር 2 አስቀምጧል።

የመንግሥት ሰራተኞች የጡረታ አዋጅ ቁጥር 345/95 ጉዲት ለደረሰበት ሰራተኛ የሚከፈለው ካሣ መጠን የመንግሥት ሰራተኛው ጉዲት ከደረሰበት ወር በፉት ይከፈለው በነበረው መደበኛ የወር ደመወዙ 45% በአምስት ዓመት ተባዝቶ የሚኘው ሂሣብ በመንግሥት ሰራተኛው ላይ በደረሰው ጉዲት መቶኛ ተባዝቶ እንደሆነ አንቀጽ 33 ያመለክታል።

ተጠሪ አመልካች የደረሰውን የጉዲት ዓይነት አመልካች የመድን ዋስትና ገብተው በማለት ያቀረቡት ክርክር ስለላለ ጉዲቱ መድን ያልተገባለት መሆኑን አምነው እንደተቀበለት ያስቆጥራቸዋል። አመልካችም የመንግሥት የልማት ድርጅት በመሆኑና ለጉዲቱ መድን ሽፊን ያልገባ በመሆኑ ተፈፃሚነት የሚኖረው የመንግሥት ሰራተኞች የጡረታ አዋጅ ላይ የተመለከተው የካሣ መጠን ነው። ስለሆነም አመልካች በአ/ቁ. 377/96 አንቀጽ 1ዐ9/3/ መሰረት ካሣው እንዱከፈል የተሰጠው ውሣኔ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አግኝተነዋል።

የመጨረሻውን ጭብጥ በተመለከተ ከፍ ሲል በተገለፀው የመንግሥት ሰራተኞች ጡረታ አዋጅ ቁጥር 345/95 አንቀጽ 33 የካሣው መጠን የሚሰላው ሰራተኛው ጉዲት ከደረሰበት ወር በፉት ይከፈለው በነበረው መደበኛ የወር ደሞዙ መሰረት ነው። በተያዘውም ጉዲይ ለተጠሪ የሚከፈለው የካሣ መጠን ሉሰላ የሚገባው በተጠሪ ላይ ጉዲቱ ከደረሰበት ከሰኔ 2ዐ/1999 ዓ.ም. በፉት በነበረው ወር ይከፈላቸው በነበረው መደበኛ የወር ደመወዝ መሰረት እንጂ ከጉዲቱ በኋላ በእድገት ባገኙት ደመወዝ መሰረት ላሆን አይገባም።

ው ሣ ኔ

1. ፋ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 36135 በዐ1/ዐ5/2ዐዐ1 ዓ.ም. የሰጠው ውሣኔ እና የፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ.

75693 በ28/ዐ5/2ዐዐ1 ዓ.ም. የሰጠው ትዕዛዝ ተሻሽለዋል።

2. አመልካች ለተጠሪ የጉዲት ካሣ የመክፈል ግዳታ አለበት።

3. የጉዲት ካሣውም ሉሰላ የሚገባው በአ/ቁ. 345/95 አንቀጽ 33 መሰረት ተጠሪ ከሰኔ 2ዐ/1999 ዓ.ም. በፉት በነበረው ወር ይከፈላቸው በነበረው የወር ደመወዝ መሰረት ነው ብለናል።

4. ወጪና ኪሣራ ይቻቻለ።

መዝገቡ ተዘግቷል። ለመ/ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።