Unknown v. -** የመተከል ዞን ፍትህ መምሪያ; ም በፍ/ቤቱ ውሣኔ ቅር በመሰኘቱ ቅሬታውን ለቤ/ጉ/ብ/ክ/መ/ጠ/ፍ/ቤት ተዘዋዋሪ ችሎት በይግባኝ Aቅርቧል። የይግባኙም ፍሬ ሀሣብ በAጭሩ፣ በተጠቀሰው ንምራ ቁጥር የተደረገው ክፍያ የንግድ ትርፍ ግብርና

የቤ/ጉ/ብ/ክ/መ/ጠ/ፍ/ቤት ለውሣኔው መሰረት ያደረገው የፍ/ብ/ህ/ቁ/ 2878 የማይንቀሣቀሱ ንብረቶች ሽያጭ ውል ውሎችን ለማፅደቅ ስልጣን በተሰጠው Aካል ከፀደቁ በኋላ ንብረቱ በሚገኝበት ስፍራ በሚገኝ ማዘጋጃ ቤት ወይም የመሬት Aስተዳደር መስሪያ ቤት ርስት መዝገብ ተመዝግቦ ሲገኝ ሦስተኛ ወገኖች በንብረቱ ላይ ለሚጠይቁት መብት መቃወሚያ ላሆን Eንደሚችል ደንግጓል። በዚህ በተያዘው ጉዳይ፣ በAቶ ደስታ ሰርዳ Eና በAቶ Aምሣሉ ኤቢሣ መካከል በጥቅምት 17 ቀን 1997 ዓ.ም የተደረገው የቤት ሽያጭ ውል በኀዳር 1 ቀን 1997 ዓ.ም በመተከል ዞን ፍ/መምሪያ የፀደቀ ሲሆን የፍትህ መምሪያው የውሉን መጽደቅ Aረጋግጦ ለወንበራ ወረዳ መዛጋጃ ቤት የስም ዝውውሩን Eንዲፈጽምላቸው በኀዳር 1 ቀን 1997 ዓ.ም በተፃፈ ደብዳቤ መጠየቁን በዚሁም መሰረት የወረዳው ማዘጋጃ ቤት የቤት ሽያጭ ውሉን ከቤቱ ማኀደር ጋር ማያያዙ ታውቋል። ይህ በEንዲህ Eንዳለ ሻጩ በመታሰሩ Eና በማዘጋጃ ቤቱ የAሰራር ችግር ምክንያት ስመ ንብረቱ በAመልካች ስም ላዘዋወር Aልቻለም። በመሰረቱ የፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2878 የሽያጭ ውሉ በ3ኛ ወገን ላይ ውጤት Eንዲኖረው በተዋዋዮቹ ላይ ውላቸውን በመዝገቡ Eንዲፃፍ ከማድረግ የዘለለ ግድታ Aይጥልባቸውም።

ተዋዋዮች በሕግ በተጣለባቸው ግድታ መሰረት ውሉን በሕግ Aግባብ ሥልጣን በተሰጠው Aካል ዘንድ ፈጽመው Eንዲመዘገብ ካደረጉ በኋላ ቀሪ የሚሆነውን የስም ማዛወር ተግባር ላፈጽም የሚችለው የAስተዳደር መ/ቤቱ Eንጂ ተዋዋዮች ራሣቸው ላሆኑ Aይችሉም። በመሆኑም የስም ማዛወሩን ተግባር መ/ቤቱ Aልፈፀመም በሚል ተዋዋች ውሉን ለ3ኛ ወገን መቃወሚያ ላያደርጉት Aይችሉም መባሉ ተገቢ Aይደለም፣ ሕጉም Aይደግፈውም።

ው ሣ ኔ 1/ የቤ/ጉም/ብ/ክ/መ/ጠ/ፍ/ቤት በጥር 30 ቀን 1998 ዓ.ም በመ/ቁ.

AA791 የሰጠው ውሣኔ ተሽሯል።

2/ በቤ/ጉ/ብ/ክ/መ/የመተከል ዞን ከ/ፍ/ቤት በጥቅምት 15 ቀን 1998 ዓ.ም በመ/ቁ/ 01378 የሰጠውን ውሣኔ Aጽንተነዋል።

3/ Aፈፃፀሙ Aመልካች በገዛው ቤት ላይ ላቀጥል Aይገባም ብለናል።

የማይነበብ የAምስት ዳኞች ፊርማ Aለበት ተ.ወ 358 359 የሰ/መ/ቁ. 25A31 ታህሳስ 1 ቀን 2AAA ዓ.ም.

ዳኞች፡- መንበረፀሐይ ታደሰ ፍስሐ ወርቅነህ ሐጎስ ወልዱ ሒሩት መለሰ ታፈሰ ይርጋ Aመልካች፡- ወ/ሮ Aልታየወርቅ ኃ/ማርያም - ጠበቃ AርAያ ተጠሪ፡- Aቶ ዓለማየሁ ገለቱ - ጠበቃ ጌታቸው Eንግዳ መዝገቡ ተመርምሮ ቀጥሎ የተመለከተው ፍርድ ተሰጥቷል።

ፍርድ

ይህ የሰበር Aቤቱታ ላቀርብ የቻለው በፍድራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በፍርድ ባለመብት የAሁን ተጠሪና በፍርድ ባለEዳው መካከል Aፈፃፀም ቀጥሎ የAሁን AAመልካች በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 418 መሰረት Aፈጻጸሙን በመቃወም ያቀረቡት Aቤቱታ ተቀባይነት ሳያገኝ በመቅረቱና ጉዳዩን በይግባኝ የተመለተውም የፍድራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኙን ውድቅ በማድረጉ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል በማለት Aመልካች ቅሬታ በማቅረባቸው ነው።

የክርክሩ ሂትም ባጭሩ ሲታይ የAሁን Aመልካች በፍድራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 418 መሰረት ባቀረቡት Aቤቱታ Aፈጻጸም Eየቀጠለበት ያለው በወረዳ 25 ቀበል A1 ክልል የሚገኘውና በሟች Aቶ Aበራ ገብረስላሴ ስም የተመዘገበውን የቤ/ቁ. 65A የሆነውን ቤት ሰኔ 21 ቀን 1995 ዓ.ም. በተፃፈ ውል ከሟች ወራሾች ሕጋዊ ወኪል ከሆኑት ከፍርድ ባለEዳ ከወ/ሮ Aልማዝ ከበደ ላይ በብር 14A ሺህ በመግዛት ቤቱን ተጨማሪ ገንዘብ በማውጣት ያሻሻልኩት ሲሆን የፍርድ ባመብት ከቤቱ ሽያጭ ገንዘብ ላይ ድርሻቸውን መጠየቅ ሲችሉ Aመልካች የገዙት ቤት በሐራጅ Eንዲሸጥ ያቀረቡት ጥያቄ Aግባብነት ስለልለው የሐራጅ ሽያጩ ቀሪ Eንዲሆን ይታዘዝልኝ በማለት ጠይቀዋል።

የፍድራል መ/ደ/ፍ/ቤትም የፍርድ ባለመብትን ክርክር ከተቀበለ በኋላ ጉዳዩን መርምሮ Aመልካችና የፍርድ ባለEዳ ባደረጉት የቤት ሽያጭ ውል የፍርድ ባለመብት Eስካልተስማሙ ድረስ ከሽያጩ ገንዘብ ላይ ድርሻውን Eንዲቀበሉ የማይገደዱ ከመሆኑም በላይ Aመልካች በሐራጅ Eንዲሸጥ በተባለው ቤት ላይ ቀዳሚ መብት የልላቸው በመሆኑ Aቤቱታው ተቀባይነት የለውም በማለት Aፈጻጸሙ Eንዲቀጥል ትEዛዝ ሰጥቷል።

ይግባኝ የቀረበለትም የፍድራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ይህንኑ ትEዛዝ Aጽንቶቷል።

ይህ ሰበር ችሎትም የቀረበውን Aቤቱታ መርምሮ ለሰበር ያስቀርባል ብሎ ግራ ቀኙን Aከራክሯል።

ምላሽ ማግኘት የሚገባውም የጉዳዩ ጭብጥ Aመልካች ገና ከመነሻው Aቤቱታቸውን በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ.418 መሰረት ማቅረባቸው Aግባብነት ነበረውን? የሚለው ሆኖ ስለተገኘ ከዚሁ Aኳያ ተመርምሯል።

በዚህ ሰበር ችሎት ግራ ቀኙ ክርክር ሲያደርጉ ለክርክሩ መነሻ ምክንያት የሆነውና በወረዳ 25 ቀበል A1 ክልል የሚገኘው ቁጥር 65A የሆነው ቤት የፍርድ ባለመብት በነበሩት በAሁን ተጠሪና የፍርድ ባለEዳ በነበሩት በወ/ሮ Aልማዝ ከበደ መካከል ዋናው ክርክር ሲደረግ በዚሁ ቤት ላይ ፍርድ ያረፈበት መሆኑን ግራ ቀኙ ተጠይቀው Aረጋግጠዋል። ለክርክሩ ምክንያት በሆነው ቤት ላይ ፍርድ Aርፎበታል ከተባለ ደግሞ ይሄው ፍርድ ላሰረዝልኝ ይገባል የሚለው ወገን Aቤቱታ ማቅረብ ያለበት በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 358 መሰረት Eንጂ በ418 መሰረት ላሆን Aይችልም።

ምክንያቱም ሁለቱ የሥነ-ሥርዓት ድንጋጌዎች የተለያየ ዓላማና ውጤት ያላቸው ስለሆነ ነው።

360 361 በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 418 መሰረት Aቤቱታ Aቅራቢ በዋናው ፍርድ ላይ ምንም ዓይነት ክርክር የልላውና Aፈጻጸም Eንዲቀጥል ትEዛዝ በተሰጠበት ንብረት ላይ መብት Aለኝ የሚል ወገን መሆን Aለበት።

በተያዘውም ጉዳይ ለክርክሩ ምክንያት በሆነው ቤት ላይ የፍርድ ውሣኔ Eስከተሰጠ ድረስ ከላይ በተጠቀሰው በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 358 መሰረት Aመልካች ፍርዱን ለሰጠው ፍ/ቤት መቃወሚያ ማቅረብ ሲገባቸው ፍርድ ባረፈበት ንብረት ላይ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 418 መሰረት Aቤቱታ ማቅረባቸው ከሥነ ሥርዓት ውጭ የቀረበ መሆኑን ለመገንዘብ ተችሐል።

የፍድራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤትም ከሥነ-ሥርዓት ውጪ የቀረበውን Aቤቱታ ከመነሻው መቀበል ያልነበረበት ቢሆንም ግራ ቀኙን Aከራክሮ የሰጠው ትEዛዝ ግን Aቤቱታውን ባለመቀበል ስለሆነ ከውጤት Aኳያ የሚነቀፍ ሆኖ Aልተገኘም።

ው ሣ ኔ

1. የፍድራል መ/ደ/ፍ/ቤት በመ/ቁ. 11745 የካቲት 3A ቀን 1998 ዓ.ም. የሰጠው ትEዛዝ Eንዲሁም የፍድራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 46A67 ግንቦት 9 ቀን 1998 ዓ.ም. የሰጠው ትEዛዝ ከውጤት Aኳያ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያልተፈጸመበት ስለሆነ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 348/1/ መሰረት ጸንቷል።

2. Aመልካች በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 418 መሰረት Aቤቱታ ለማቅረብ Aይችሉም ተብሎ ተወስኗል።

3. ግራ ቀኙ ወጭና ኪሣራ ይቻቻሉ።

4. መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።