Unknown v. -** ፔትራም ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማኀበር - Aልቀረበም። መዝገቡ የተቀጠረው ለምርመራ ነበር። መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን፣ ውሣኔ ሰጥተናል።; ውን; ውን/ Eዳ ለማስከፈል ይቻል ዘንድ በቡራዩ ልዩ ቀበል በቤት ቁጥር 1AA8; ው

Aመልካች በፍርድ Aፈፃፀም መምሪያ ተፈጽሟል የሚላቸውን ስህተቶችና የከፍተኛው ፍርድ ቤት በሰጠው ትEዛዝ Aለበት የሚሉትን የሕግ ስህተት በመግለጽ ይግባኝ ለፍድራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ያቀረቡ ቢሆንም ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ከፍተኛው ፍርድ ቤት የሰጠው ትEዛዝ የሚነቀፍበት ምክንያት Eና ወደ ይግባኙ የሚያስገባ ምክንያት Aለመኖሩን በመግለጽ መዝገቡን ዘግቶታል።

Aመልካች ይህንን በመቃወም ለሰበር ባቀረቡት Aቤቱታ፡-

• በEለቱ ሀራጅ የተባለውን ድርጅት ለመግዛት ስድስት ሰዎች መጥተው የነበረ መሆኑንና ባልታወቀ ምክንያት ልሎች ሰዎች ከሄዱ በኋላ Aንድ ተጫራች ብቻ ነው የቀረበው ተብሎ መሸጡን Aስመልክቶ ያነሳሁትን ተቃውሞ በተጠሪው በኩል ሣይካድ፣ ፍርድ ቤቱ የፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 428 ንUስ Aንቀጽ 5 Aላግባብ በመጥቀስና በመተርጎም የጨረታው Aሸናፊ የሆነው ሰው ብቻውን መጫረቱ የሕግ ስህተት የለበትም በማለት የሰጠው ትEዛዝ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት በመሆኑ
• ድርጅቱን የገዛው ግለሰብ፤ በግልጽ ጨረታና በሀራጅ ደንብ፣ መሰረት ሣይሆን ከሀራጅ ባዩ ጋራ በዋጋ በመደራደር፣ የገዛው መሆኑን የሀራጀ ባዩ ሪፖርት Eና ማብራከሪያ Eያስረዳ ከፍተኛው 342 343 ፍርድ ቤት የፍትሐብሕር ሥነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 422 ንUስ Aንቀጽ 3 Aላግባብ በመጥቀስና በመተርጎም ሽያጭ ያከናወነው የግልጽ ጨረታና የሀራጅ ደንብን ተከትሎ ነው በማለት የስጠው ትEዛዝ መሰረታዊ ስህተት ያለበት በመሆኑ
• ንብረቱን የገዛው ሰው የፍርድ ባለመብት የሆነው የንግድ ድርጅት ባለAክስዮን ድርሻና ባለቤት የሆኑት የAንደኛው ወንድም ነው የሚለውን መቃወሚያ በማስረጃ Aልተረጋገጠም፣ ቢረጋገጥም Eንኳን፣ ጨረታውን ለማፍረስ በቂ ምክንያት Aይደለም በማለት የሰጠው ትEዛዝ የተሣሣተ በመሆኑና በAጠቃላይ የጨረታው ሂደት የፍርድ ባለመብቱን መብት በሚጎዳ መንገድ ያልተከናወነ በመሆኑ፣ የሀራጅ ሽያጩ ይፀናል በማለት የሰጠው ትEዛዝና ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ወደ ጉዳይ የሚያስገባ በቂ ምክንያት የለም በማለት የሰጠው ትEዛዝ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት በመሆኑ ሰበር ሰሚው ፍርድ ቤት ጉዳዩን Aይቶ የተፈፀመው ስህተት Eንዲታረም ትEዛዝ ይሰጥልኝ በማለት በጽሁፍ Aመልክተዋል።

ሰበር ሰሚው ፍርድ ቤት ጉዳዩን ለማጣራት ካስቀረበ በኋላ፣ በጭብጡ ዙሪያ Aመልካችና ተጠሪው የካቲት 29 ቀን 1998 ዓ.ም.

ያደረጉትን የቃል ክርክር ሰምቷል። በተደረገው የቃል ክርክር Aመልካቾች በAብዛኛው በሰበር Aቤቱታቸው የገለፁትን ነጥቦች በማብራራት ሀራጅ የተባለው ንብረት በዝቅተኛ ግምት ሀራጅ ጨረታ መቅረቡ፣ ንብረቱን የገዛው ሰው በሀራጅ ደንብና ሥርዓት መሰረት ሣይሆን በድርድር ንብረቱን መግዛቱ፣ በEለቱ ስድስት ሰዎች ንብረቱን ለመግዛት የቀረቡ መሆኑና በማያውቁት ምክንያት ከግቢው ወጥተው ሲሄዱ Eንዳገኟቸው በማብራራት የከፍተኛው ፍርድ ቤት Eነዚህን መሰረታዊ ስህተቶች ለመሰራታቸው በቂ ማስረጃ Eያለ የሀራጅ ሽያጩ ይፀናል በማለት የሰጠው ትEዛዝ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ተከራክሯል።

የተጠሪው ጠበቃ በበኩላቸው ፔትራም ኃላፊነቱ የተወሰነ የንግድ ድርጅት Aመልካች የፍርድ ባለEዳ መሆናቸውን በ1993 ዓ.ም. በፍርድ ያስወስነ ቢሆንም ለሰባት ዓመት ያህል የፍርድ ባለEዳው በተለያየ ፍርድ ቤቶች ተንኮል ያለበት ክርክር ውስጥ በመግባትና ንብረቱን በማሣገድ ፍርዱን ማስፈፀም Eንዳልቻሉ የሀራጅ ሽያጩ በተከናወነበት ቀን Eኔ በቦታው ያልነበርኩ ሲሆን፣ ከደንበኞቼ ለመረዳት Eንደቻልኩት፣ በወቅቱ ስድስት ሰዎች በጨረታው ለማሣተፍ መጥተው የነበረ መሆኑንና ሰዎቹም መታወቂያቸውን Aስይዘው Eንደነበር ነገር ግን Aመልካቹ ይህ ቤት ልላ Eዳ Aለበት ብትገዙት ልላ ጣጣ ትገባላችሁ ብለው ስላስፈራሯቸው ከገዢው በስተቀር ልሎቹ ጥለው የሄዱ መሆኑንና የጨረታው Aሸናፊ በመነሻ ዋጋው ንብረቱን ለመግዛት Eየቻለ ሀራጅ ባዩ ዋጋ ጨምር ሲለው ብር 5AAA /Aምስት ሺህ ብር/ የጨመረ መሆኑንና ይህም የAመልካችን መብት የሚያስጠብቅ Eንጂ የሚጎዳ ባለመሆኑ፣ በAጠቃላይ የሀራጅ ሽያጩን የሚያፈርስ በቂ ምክንያት የለም በማለት ፍርድ Aስፈፃሚው ፍርድ ቤት የሰጠው ትEዛዝ የሕግ ስህተት የልለበት በመሆኑ የAመልካች Aቤቱታ ውድቅ Eንዲደርግልኝ በማለት ተከራክረዋል።

የቀረበው የመከላከያ ሀሳብ ከላይ የተገለፀው ሲሆን Eኛም መዝገቡን መርምረናል። መዝገቡን Eንደመረመርነው የፍርድ ባለEዳው /Aመልካቹ/ ንብረት ሀራጅ በሚባልበት ወቅት ስድስት ሰዎች በቦታው ተገኝተው የነበረ መሆኑንና በመጨረሻ Aንደኛው ብቻ ቀርቶ ንብረቱን የገዛ መሆኑን ሁለቱም ተከራካሪዎች Aልተካካዱም። Aመልካቹ የመጡት ገዢዎች ምክንያቱን በማላውቀው ሁኔታ ከግቢ ሲወጡ Aገኘኸቸው ያለ ሲሆን በተጠሪዎቹ በኩል የመጡት ገዢዎች የሄዱት Aመልካቹ ይህ 344 345 ቤት ልላ Eዳ Aለበት ብትገዙት ጣጣ ውስጥ ትገባላችሁ በማለቱና ሁከት በመፍጠሩ ነው በማለት ይከራከራሉ። ቀርበው የነበሩት ስድስት ሰዎች ውስጥ በጨረታ Aሸናፊ የሆነውና ብቸኛ ተጫራች ነው የተባለው ሰው ሲቀር ቀሪዎቹ ጨረታውን በAግባቡ ለመከታተል የማያመች ሁኔታ በመፈጠሩ ወይም በመኖሩ ምክንያት ጥለው Eንደሄዱ ግራ ቀኙ ተማምነዋል። Eዚህ ላይ የሚነሳው ጥያቄ Aንድን ንብረት በግለጽ ጨረታ ለመግዛት የተሰበሰቡ ሰዎች በተከራካሪዎቹ ወይም ከተጫራቾቹ Aንደኛው በፈጠረው ሁከት ወይም በልላ ሶስተኛ ሰው ተግባር ምክንያት ጨረታውን በመተው ሲበተኑ Aንደኛው ሰው ቢቀርና ሀራጅ ባዩ ለቀረው ሰው ንብረቱን ቢሸጥ ጨረታው በAግባቡ ተፈጽሟል ማለት ይቻላል ወይ? የሚለው ነው።

Aንድ ንብረት ሀራጅ በሚባልበት ጊዜ በጨረታው ለሚሳተፍ ጨረታውን ለሚያስፈጽሙና ልሎች ሰዎች የሀራጅ ሂደቱን በተረጋጋ ሁኔታ የሚከታተሉበት፣ ሰላማዊ ሁኔታ መኖሩ የግድ Aስፈላጊ ነው።

በያዝነው ጉዳይ ጥፋቱ በማንኛው ተከራካሪ በኩል Eንደተፈፀመ ለማየት ባይቻልም በሀራጅ ጨረታውን ለመሣተፍ ከመጡት ስድስት ሰዎች ውስጥ ከAንደኛው በስተቀር ልሎቹ በወቅቱ ለመወዳደር የሚያስችላቸው ምቹና የተረጋጋ ሁኔታ ባለመኖሩ ጨረታውን ትተው ለመሄድ Eንደተገደዱ በመዝገቡ ግራ ቀኙ ያቀረቡት ክርክር ያሣያል።

ስለሆነም Aንድን ንብረት በሀራጅ ለመግዛት ሁለትና ከዚያ በላይ የሆነ ቁጥር ያላቸው ሰዎች ከመጡና በጨረታውም ለመሣተፍ Eንደመጡ ከገለጹ በኋላ ከተከራካሪዎቹ በAንደኛው ወይም በልላ ሶስተኛ ወገን ወይም በAጋጣሚ በተፈጠረ Aደጋና ክስተት ተደናግጠው ልሎቹ ጥለው ሲሄዱ Aንደኛው ብቻ ቢቀር ፍርድ Aስፈፃሚው ንብረቱን ለመጫረት የቀረበው Aንድ ተጫራች ብቻ Eንደሆነ በመቁጠር ጨረታውን ማከናወኑ የፍርድ Aስፈፃሚው በAሻሻጡ ሥርዓት ላይ ግዙፍ የሆነ ስህተት Eንዳልፈፀመ ተደርጎ መታየት የለበትም።

ምክንያቱም የሀራጅ ሽያጭ በሂደቱ ለመካፈል የሚፈልጉ ሁሉም ተሣታፊዎች ለደህንነታቸው የሚያሰጋቸውና የሚያስፈራቸው ሁኔታ ሣይኖር በተረጋጋ ሁኔታ በሀራጁ ተሳትፈውና ተወዳድረው ከፍተኛ ዋጋ ያቀረበው Aሸናፊ የሚሆንበት የሽያጭ ሥርዓት በመሆኑ ነው። ስለዚህ ሀራጅ በሚባልበት ጊዜ በተፈጠረው ሁከት ሣይደናገጥ ወደ ኋላ የቀረው ተጫራች Eንደ ብቸኛ ተጫራች በመውሰድ በፍርድ Aስፈፃሚው በኩል ሽያጩ መከናወኑ በንብረቱ Aሻሻጥ ላይ የሚታየው የመጀመሪያው ግዙፍ ጉድለት በመሆኑና ይህም በፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 455 መሰረት ሽያጩን ለማፍረስ የሚያስችሉት መሰረታዊ ምክንያቶች መሆኑ “… በAሻሻጡ ሥርዓት ላይ ግዙፍ የሆነ ጉድለት ወይም ትክክለኛ ያልሆነ ተግባር ከተፈፀመና …” ይህም በAመልካች ላይ መሰረታዊ ጉዳት የሚያስከትል ከሆነ ሀራጁን ለማፍረስ የሚያስችል በቂ ምክንያት Eንደሆነ ሕጉ ካስቀመጣቸው ድንጋጌዎች ለመረዳት Eየተቻለ፣ በያዝነው ጉዳይ ንብረቱን ለመግዛት ስድስት ሰዎች ቀርበው በጨረታው ለመወዳደር Eንደሚፈልጉ ገልፀውና መታወቂያቸውን ካስያዙ በኋላ በEለቱ በተፈጠረው ምቹ ያልሆነ ሁኔታና ሁከት ልሎቹ ሲሄዱ ወደ ኋላ የቀረውን ተጫራች Eንደ ብቸኛ ተጫራች በመቁጠር የፍርድ Aስፈፃሚው ሽያጭ ማከናወኑ ምንም ዓይነት ስህተት Eንደልለበት በመቁጠር ከፍተኛው ፍርድ ቤት የፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 428 ንUስ Aንቀጽ 1 በመጥቀስ የሰጠው ትEዛዝ የክርክሩን መሰረታዊ ጭብጥ የሳተና ከላይ የተነሱትን መሰረታዊ ነጥቦች ያላገናዘበ ሆኖ Aግኝተነዋል። በሁለተኛ ደረጃ Aመልካቹ ንብረቱ የተሸጠው በሀራጅ ሽያጭ መሰረት Aይደለም በማለት የተከራከረ በመሆኑና ከፍተኛው ፍርድ ቤትም ሆነ ተጠሪው በድርድር በሚመስል ሁኔታ ዋጋው የተወሰነ መሆኑን የሚያመላክት Aገላለጽ የተጠቀሙ 346 347 በመሆኑ ንብረቱ የተሸጠው በሀራጅ ሽያጭ ሥርዓት መሰረት ነው ወይስ በድርድር የሚለው ነጥብ መታየት ይኖርበታል።

Aንድ ንብረት በሀራጅ ሲሸጥ፣ የዋጋው ከዜሮ ላነሣ ወይም ንብረቱ የሚሸጥበት ዝቅተኛ ዋጋ ተገምቶ ላካሄድ Eንደሚችል ይታወቃል።

በያዝነው ጉዳይ ንብረቱ የሚሸጥበት ዝቅተኛ ዋጋ ተገምቶ ቀርቧል።

ንብረቱን በጨረታ Aሸናፊ ሆኗል የተባለው ሰው መጀመሪያ የሰጠው ዋጋ ንብረቱን በግምቱ ማለትም በብር 438‚946 /Aራት መቶ ሰላሣ ስምንት ሺ ዘጠኝ መቶ Aርባ ስድስት ብር/ ለመግዛት ነበር። ይህ ገዢ ያቀረቡት የመግዣ ዋጋ ፣ ልሎች ተጫራቾች ቢኖሩ የተሻለ ዋጋ በማቅረብ ለማፍረስና በመጨረሻም ከፍተኛ ዋጋ ያቀረበው የጨረታው Aሸናፊ ሆኖ ግቡን የሚፈጽምበት ሥርዓት ትክክለኛው የሀራጅ የሽያጭ ሥርዓት Eንደሆነ ከፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1688 ንUስ Aንቀጽ 2 ድንጋጌ ለመረዳት ይቻላል።

በያዝነው ጉዳይ ንብረቱን የገዛው ሰው ብቸኛ ተጫራች ነው። ይህ ሰው ንብረቱን በመነሻ ዋጋ ለመግዛት ዋጋ ሲያቀርብ ሀራጅ ባዩ በዚህ ዋጋ ከተስማማ ሽያጩ መፈፀሙን ማሣወቅ በተጫራቹ የቀረበው ዋጋ በቂ Aይደለም ብሎ ካሰበ ደግሞ ሂደቱን በማቆም ለፍርድ ቤቱ ሪፖርት ማድረግ ሲገባው የቀረበውን ብቸኛ ተጫራች የተባለውን ሰው ንብረቱን ለመግዛት ከቀረበው ዋጋ በላይ ሀራጅ ባዩ ይህንን ያሕል ጨምረህ ውሰድ በማለት ሽያጭ መፈፀሙ ከገዢው ጋር ንብረቱ የተሸጠበትን ዋጋ በድርድር የወሰነው መሆኑን የሚያሣይ ሆኖ Eያለ የከፍተኛው ፍርድ ቤት ይህንን Eንደ ትክክለኛ የሀራጅ ሽያጭ መቀበሉ ተገቢ ባለመሆኑና ክርክር የተነሳበት ንብረት የሀራጅ ሽያጭ ሥርዓትን ተከትሎ ሣይሆን ያለ ፍርድ ቤቱ ልዩ ፈቃድ ሀራጅ ባዩ ከገዢው ጋር ባደረገው የዋጋ ድርድር የተሸጠ መሆኑን ስለሚያሣይ ይህም የፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 422 ንUስ Aንቀጽ 2 የተደነገገውን የሚጥስ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት Aፈፃፀም በመሆኑ በAጠቃላይ የሀራጅ ሸያጩ በሚፈፀምበት ጊዜ ከላይ የተገለጹት ሁለት መሰረታዊ ግዙፍ ጉድለቶች በመሆናቸውና Eነዚህም ጉድለቶች በመልካቹ ላይ ከፍ ያለ ጉዳት የሚያደርሱ መሆናቸው የከፍተኛው ፍርድ ቤት በፍርድ Aስፈፃሚው የተሰራ መሰረታዊና በAመልካች ላይ ጉዳት የሚያስከትል ጉድለት የለም በማለት የሰጠው ትEዛዝና ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ወደ ይግባኙ የሚያስገባ በቂ ምክንያት የለም በማለት ይግባኙ በፍትሐብሕር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 337 መሰረት Eንዲሰረዝ የሰጠው ትEዛዝ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ሆኖ ተገኝቷል።

ው ሣ ኔ

1. ከዚህ በፊት የተደረገው የሀራጅ ሽያጭ መሰረታዊ ግድፈት ያለበት በመሆኑ በዚህ ፍርድ ቤት የተሰረዘ መሆኑን Aውቆ ድርጅቱ Eንደገና በሀራጅ Eንዲሸጥ በማድረግ Aፈፃፀሙን Eንዲያስቀጥል ለፍድራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የውሣኔው ግልባጭ ከመሸኛ ጋር ይላክ።

2. በዚህ ፍርድ ቤት የወጡትን ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ ይቻቻሉ፣

መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።