Unknown v. ው መኪና ላይ የደረሰውን ጉዳት የመካስ ኃላፊነት; የማስረከብ Eና የተቋረጠውን ጥቅም የመክፈል ኃላፊነት Aለበት ብለን ወስነናል።; በተቋረጠ ጥቅም ወይም ገቢ ስም ላከፈለው የሚገባ ካሣ በክሱ በግልጽ የጠየቀው ብር 13A,4AA /Aንድ መቶ

የሥር ከሣሽ የAሁን Aመልካች በዚሁ ውሣኔ ቅሬታ Aድሮበት የይግባኝ ቅሬታውን ለOሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት Aቅርቦ ፍ/ቤቱ ይግባኙን መርምሮ የሥር ፍ/ቤት ውሣኔ ጉድለት የልለው ነው በማለት Aጽንቶታል።

የሰበር Aቤቱታውም የቀረበው ይህንኑ ውሣኔ ለማስለወጥ ሲሆን ይህ ችሎትም Aቤቱታውን መርምሮ Aመልካች በደንበኛው ላይ ለደረሰ ጉዳት የከፈለውን ገንዘብ ደንበኛውን ተክቶ የጉዳት Aድራሹን ቤተሰብ በን/ሕ/ቁ/ 240 241 683/3/ መጠየቅ Aይችልም መባሉ፣ በተጠሪዎች መኪና የዋጋ ግምትና በተጨማሪም የተቋረጠ ገቢ Aመልካች Eንዲከፍል መወሰኑ ለሰበር ቀርቦ ላጣራ Eንደሚገባው በማመኑ ተጠሪን በመጥራት ግራ ቀኙን Aከራክሯል።

በAጠቃላይ የክርክሩ ይዘት ከላይ የተመለከተው ሲሆን የዚህን ችሎት ምላሽ የሚሹ የጉዳዩ ጭብጦች፡- Aመልካች ያቀረበው ክስ ተቀባይነት ሳያገኝ የቀረው በAግባቡ ነው Aይደለም?

ለተጠሪ የመኪና ዋጋ ግምትና የተቋረጠ ገቢ Eንዲከፈል የተወሰነው በAግባቡ ነው Aይደለም? የሚሉ ናቸው።

የመጀመሪያውን ጭብጥ በተመለከተ Aመልካች በምEራብ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በተጠሪዎች ላይ ያቀረበው ክስ ከላይ Eንደተመለከተው ንብረትነቱ የAቶ ደረጄ ጉደታ የሆነው ተሽከርካሪ በAቶ ገ/ኪዳን ገዳ ተሽከርካሪ ግጭት ደርሶበት ሙሉ በሙሉ ከጥቅም ውጭ በመሆኑ ከነተሳቢው ብር 783,512.50 ካሣ የተከፈለ ስለሆነና ከዚህ ገንዘብ ላይ የመኪናው ቅሪት የተሸጠበት ዋጋና Eንደዚሁም የተጠሪዎች መኪና በ3ኛ ወገን ላይ ለሚያደርሰው ጉዳት ለተገባ የኃላፊነት Iንሹራንስ /liability insurance/ የተከፈለው ሲቀነስ በቀሪነት ብር 396,342.00 ስለሚፈለግ ይህንኑ ገንዘብ Eንዲከፍሉ ይወስንልኝ በማለት ነው። የምEራብ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በዚህ መልኩ የቀረበውን ክስ ሳይቀበለው የቀረው መድን ሰጭው በን/ሕ/ቁ. 683/3/ መሰረት በመድን ገቢው ሚስትና ልጆች ላይ የመዳረግ መብት ስለልለው ለደንበኛው የከፈለው ገንዘብ ይተካልኝ በማለት ጥያቄ ማቅረብ Aይችልም በሚል ነው።

የንግድ ሕግ ቁጥር 683 ስለ Iንሹራንስ ሰጭው በምትክነት መግባት /Substitution of insurer/ የሚመለከት ሲሆን በዚሁ መሰረትም Iንሹራንስ ሰጭው በከፈለው ካሳ መጠን ጉዳቱ Eንዲደርስ ባደረጉት 3ኛ ወገኖች ላይ ክስ ለማቅረብ Iንሹራንስ ለገባው ሰው በተከፈለው ገንዘብ መጠን ባሉት መብቶችና ክሶች Iንሹራንስ ሰጭው ምትክ ሆኖ Eንዲገባ በዚሁ Aንቀጽ በንUስ ቁጥር /1/ ሥር ተመልክቷል።

ይህ Eንዳለ ሆኖም ለክፋት የተደረገ ካልሆነ በስተቀር Iንሹራንስ ሰጭው በIንሹራንስ ገቢው ወደ ታች የሚቆጠሩ ተወላጆች ወደ ላይ የሚቆጠሩ ወላጆች ወኪሎች ሰራተኞች ወይም ከEርሱ ጋር ዘወትር Aብረው በሚኖሩት ሰዎች ላይ Iንሹራንስ ሰጭው የመዳረግ መብት Eንደልለው በዚሁ ድንጋጌ በንUስ Aንቀጽ /3/ ሥር ተመልክቷል። ይህም የAጠቃላይ መርሁ ልዩ ሁኔታ /Exception to the General Rule/ Eንደሆነ የሚያሳይ ሲሆን ከዚህም ድንጋጌ መገንዘብ የሚቻለው Iንሹራንስ ሰጭው የመዳረግ መብት የሚኖረው በሕጉ ላይ የተዘረዘሩት ሰዎች የመድን ሽፋን በተሰጠው የመድን ገቢው ንብረት ላይ በክፋት ጉዳት Aድርሰው በሚገኙበት ጊዜ Eንደሆነ ነው። በተያዘው ጉዳይ ግን Aመልካች የመዳረግ መብቱን መሰረት በማድረግ በክስ የጠየቀው በተጠሪዎች መኪና ላይ ለደረሰው ጉዳት የተከፈለው ካሣ Eንዲተካለት ሳይሆን በተጠሪዎች መኪና ተገጭቶ ጉዳት የደረሰበትንና ካሣ የተከፈለበትን የAቶ ደረጀ ጉደታን መኪና በተመለከተ ስለሆነ ከላይ በተጠቀሰው የንግድ ሕግ ቁጥር 683/3/ መሰረትም የመዳረግ መብት የሚኖረው ይሆናል ማለት ነው። ሆኖም ግን የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በዚህ ጉዳይ Aመልካች የመዳረግ መብት የለውም በማለት ክሱን ሳይቀበል መቅረቱ Eንደዚሁም የOሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይህንኑ ስህተት ሳያርም መቅረቱ ለድንጋጌው የተሳሳተ ትርጉም በመስጠት መሆኑን ለመገንዘብ ችለናል።

ወደ 2ኛው ጭብጥ ስናልፍም የመድን ሽፋን የተገባለት የተጠሪዎች መኪና ቅሪቱ ተገምቶ ብር 25A ሺህ Eንደሆነ Eንደዚሁም የጉዳት ካሣ ብር 92 ሺህ Eንደሆነና በድምሩ ብር 342 ሺህ Aመልካች ለተጠሪዎች መክፈል Eንደሚገባው በሥር ፍ/ቤት ክርክር ሲደረግ በማስረጃ የተረጋገጠ ሲሆን ተጠሪዎች ባቀረቡት የተከሳሽ ከሣሽነት ክስ የዚህ ገንዘብ ግማሹ ብር 171 242 243 ሺህ ለወ/ሮ ለተብርሃን Eንዲከፈል መወሰኑ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ Aላገኘነውም።

በልላ በኩልም ተጠሪዎች Eንዲከፈላቸው የጠየቁትን የተቋረጠ ገቢ በተመለከተም Aመልካች የሚከራከረው ግራ ቀኛችን ባደረግነው ውል የተቋረጠ ገቢ Eንደማይከፈል ተስማምተናል በማለት ሲሆን ነገር ግን Aመልካች ጉዳት የደረሰበትን የተጠሪዎች መኪና ጠግኖ ለማስረከብ ስምምነቱን የገለጸ Eንደመሆኑ መጠን ከውሉ Aኳያ የተቋረጠ ጥቅም ለመክፈል የማይገደደው መኪናውን ለመጠገን Aስፈላጊ ለሆነው ጊዜ (ማስጠገኑ ለሚወስደው ጊዜ) ብቻ Eንጂ ከዚህ Aልፎ መኪናው ሳይጠገን ለቀረበት ጊዜ በሙሉ ላሆን Aይችልም። በዚሁ መሰረትም መኪናውን ለመጠገን ያስፈልጋል የተባለው የ3 ወር ጊዜ በAEምሮ ግምት ተቀባይነት ያለው ነው። በዚህ ጊዜ መኪናውን Aመልካች ጠግኖ ለተጠሪዎች ካላስረከበ ደግሞ ተጠግኖ ቢሆን ኖሮ ላያስገኝ ይችል የነበረውንና ነገር ግን ሳይከፈል የቀረውን የተቋረጠ ገቢ መክፈል ይኖርበታል ማለት ነው። መጠኑን በተመለከተም መኪናው በቀን ብር 7AA ገቢ ያስገባ Eንደነበር ተጠሪዎች ገልጸው በዚሁ ልክ ካሣ Eንዲከፈላቸው ጠይቀዋል። ሆኖም ግን ጉዳት የደረሰበት መኪና ይህን ያሕል ገቢ ያስገባ Eንደነበር በማስረጃ Aላረጋገጡም።

ከውልም ሆነ ከውል ውጭ ባለ ግንኙነት የጉዳት ካሣ Eንዲከፈለው የሚጠይቅ ወገን የደረሰበትን ኪሣራ /Damages/ በማስረጃ ማረጋገጥ Eንደሚገባው ከፍ/ብ/ሕ/ቁ 179A/1/ Eና 2141 ድንጋጌዎች መገንዘብ ይቻላል።

ይሁንና ጉዳት መድረሱ Eስከተረጋገጠ ድረስ የነገሩን Aካባቢ ሁኔታ ግምት ውስጥ በመክተት የካሣ መጠኑን ዳኞች በርትE መወሰን Eንዲችሉ ሕጉ ሥልጣን የሰጣቸው Eንደመሆኑ መጠን በተያዘውም ጉዳይ የከፍተኛው ፍ/ቤት Aመልካች በክሥ የተጠቀውን የገንዘብ መጠን በበኩሉ Aስልቶ Eንዲከፈል ውሣኔ መስጠቱ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ Aላገኘነውም።

ው ሣ ኔ

1. Aመልካች በዚህ ጉዳይ የመዳረግ መብት ስለልለው በክስ የጠየቀው ገንዘብ ላከፈለው Aይገባም ተብሎ በሥር ፍ/ቤቶች የተሰጠው ውሣኔ ለንግድ ሕግ ቁጥር 683/3/ የተሳሳተ ትርጉም በመስጠት ስለሆነ ይህንኑ ሽረን Aመልካች የመዳረግ መብት Aለው ብለናል።

ስለሆነም Aመልካች በመዳረግ ከጠየቀው ብር 396,342 /ሶስት መቶ ዘጠና ስድስት ሺህ ሶስት መቶ Aርባ ሁለት/ ላይ ግማሹን ብር 198,171 /Aንድ መቶ ዘጠና ስምንት ሺህ Aንድ መቶ ሰባ Aንድ ብር/ ተጠሪ ወ/ሮ ለተብርሃን በየነ ላከፍሉ ይገባል ብለናል።

2. Aመልካች በድምሩ ብር 385,2AA.00 /ሦስት መቶ ሰማንያ Aምስት ሺህ ሁለት መቶ ብር/ ለተጠሪ ላከፍል ይገባል ተብሎ የተወሰነው የካሣ መጠን በAግባቡ ስለሆነ Aጽንተነዋል።

3. ግራ ቀኙ Aንዱ ከልላው የሚፈልገው ገንዘብ ሲቻቻል Aመልካች ብር 187,A29.00 /Aንድ መቶ ሰማንያ ሰባት ሺህ ሀያ ዘጠኝ ብር/ ለተጠሪ መክፈል የሚገባው ስለሆነ ይህንኑ ገንዘብ Eንዲከፍል ተወስኗል።

4. ግራ ቀኙ ወጪና ኪሣራ ይቻቻሉ።

5. መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።