Unknown v. በAመልካቾች ላይ ያቀረበው ክስ በይርጋ የታገደ በመሆኑ ክሱ ተቀባይነት የለውም ብለናል። 5. ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻሉ።; -** Eነ ወ/ሮ ክብነሽ ስዩም; ዎች ታህሳስ 30 ቀን 99 ዓ.ም ጽፈው ባቀረቡት የክስ ማመልከቻ ሟ

ወራሾቹ ተሰብስበው በውርስ ስለተሰጣቸው ቤት Aጠቃቀም ለመወሰን ጥር 8 ቀን 1987 ዓ.ም የደረሱበት ስምምነትም የAውራሹን ኑዛዜ የሚያስቀይር ይዘት ስለልለው ተጠሪዎቹ ላቀረቡት ክስ በምክንያትነት ላጠቀስ የሚገባው Aይሆንም። 2ኛ Eና 3ኛ Aመልካቾች በኑዛዜ Aገኘነው ያሉትን ቤት በተመለከተ ደግሞ የAሁን ተጠሪዎች ባቀረቡት ክስ ተለይቶ ክስ ያልቀረበበትና የሥር ፍ/ቤትም ይህን Aስመልክቶ የሰጠው ውሳኔ ባለመኖሩ በግራ ቀኙ የተደገው ክርክር Aግባብነት የለውም።

በመሆኑም 1ኛ Aመልካች በኑዛዜ የተሰጣቸውን በህይወት ዘመናቸው ክርክር ያስነሳውን ቤት የመገልገል መብት ወራሾች ላያሳጡዋቸው የሚችሉበት ምክንያት ባለመኖሩ ተጠሪዎች የውርስ ንብረት የሆነው ቤት ተሽጦ ገንዘቡን ወራሾች Eንድንከፋፈለው በማለት ያቀረቡት ክስ ተቀባይነት የለውም። የሥር ፍ/ቤቶች የሰጡት ቤቱ ተሽጦ ገንዘቡ ወራሾች Eንዲከፋፈሉት የሚለው ውሳኔም የ1ኛ Aመልካችን በቤቱ የመገልገል መብትና የወራሾቹን 1ኛ Aመልካች በህይወት Eያሉ ቤቱን ያለመሸጥ ግድታ የጣሰና መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ስለተገኘ የሚከተለውን ውሳኔ ሰጥተናል።

ውሳኔ

1. የፍ/መ/ደ/ፍ/ቤት በመ/ቁ. 16509 ሰኔ 3 ቀን 97 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔና የፍ/ከ/ፍ/ቤት በመ/ቁ. 41583 ሚያዝያ 16 ቀን 99 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 348/1/ መሰረት ተሽረዋል።

2. Aቶ ስዩም Aየለ 1ኛ Aመልካች በቤቱ ውስጥ መኖር Eንዳይከለከሉ። Eሳቸው በህይወት Eያሉ ቤቱን ሸጬ ልካፈል ማለት Aይቻልም በማለት የተናዘዙ በመሆኑ በወረዳ 3 ቀበል 53 ክልል የሚገኘው ቁጥሩ 143 የሆነው ቤት Eማሆይ ወይንሸት Aድማሱ በህይወት Eያሉ መሸጥ የለበትም በማለት ወስነናል።ይፃፍ።

3. ወጪና ኪሣራን በተመለከተ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻሉ ብለን መዝገቡን ዘግተን ወደ መዝገብ ቤት መልሰናል።

የማይነበብ የAምስት ዳኞች ፊርማ Aለበት ቤ/ኃ 210 211 የሰበር መ/ቁ/ 32414 ሰኔ 24 ቀን 2000 ዓ.ም ዳኞች፡- Aቶ ዓብዱልቃድር መሐመድ Aቶ ሐጐስ ወልዱ Aቶ ታፈሰ ይርጋ Aቶ መድሕን ኪሮስ Aቶ ሡልጣን Aባተማም Aመልካች፡- ወ/ሮ ባዩሽ ደጀኔ - ከጠበቃ ዳኛቸው ተስፋዬ ጋር ቀረበች ተጠሪዎች፡-

1. ወ/ሮ ሃሳብ ከፋይ ጌራወርቅ ቀረበች።

2. ደረጀ ጌራወርቅ - Aልቀረበም።

መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

በዚህ መዝገብ ለቀረበው የሰበር Aቤቱታ መነሻ የሆነው ጉዳይ ኑዛዜን መሰረት በማድረግ የቀረበውን ክርክር የሚመለከት ነው። ከመዝገቡ Eንደሚታየው ክርክሩ በተጀመረበት በድሬዳዋ ከተማ Aስተዳደር የመጀመያ ደረጃ ፍ/ቤት የAሁንዋ Aመልካች ሟች Aቶ ጌራወርቅ ህሩይ (ባለቤትዋ) Aድርገውት ያለፉት ኑዛዜ መሰረት ተደርጐ የወራሽነት ማስረጃ ይሰጣት ዘንድ በመጠየቅዋ ፍ/ቤቱም ጥያቄዋን በመቀጠል የኑዛዜ ወራሽነት በማለት ማስረጃውን ሰጥቶAት ነበር። በልላ በኩል ደግሞ የAሁኖቹ ተጠሪዎች ማስረጃው መሰጠት Aልነበረበትም በማለት መቃወሚያ በማቅረባቸው ፍ/ቤቱ ጉዳዮን በድጋሚ ያየ ሲሆን በመጨረሻም ሟች Aድርገውታል የተባለውን ኑዛዜ ከፊሉን በመሻር የተወሰነውን ክፍሉን ደግሞ በማጽደቅ ወስኖAል።

በዚህ ላይ ከAሁንዋ Aመልካች ይግባኝ የቀረበላቸው ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤቶችም ውሳኔው ጉድለት የለውም ብለዋል። የሰበር Aቤቱታው የቀረበው በዚሁ ላይ ነው።

Eኛም Aመልካች ነሐሴ 4 ቀን 1999 ዓ.ም በጻፈችው ማመልከቻ ያቀረበችውን Aቤቱታ መሰረት በማድረግ ተጠሪዎችን Aስቀርበን ክርክሩን ሰምተናል። Aቤቱታው በሰበር ችሎት Eንዲታይ የተወሰነው Aቤቱታ የቀረበበትን ውሳኔ Aግባብነት ለመመርመር ነው። በዚህ መሰረትም ጉዳዩን ከግራ ቀኝ ወገኖች ክርክር፣ Aቤቱታ ከቀረበበት ውሳኔ Eና ከሕጉ ጋር Aገናዝበን መርምረናል።

ከላይ Eደተመለከተው ክርክሩ ላነሳ የቻለው ሟች Aደረገው የተባለው ኑዛዜ ፈራሽ ነው ይባል የሚል ክስ በመቅረቡ ሳይሆን (የፍ/ብ/ሕ/ቁ. 973) ኑዛዜውን መሰረት በማድረግ የወራሽነት ማስረጃ (የምስክር ወረቀት) ይሰጠኝ (የፍ/ብ/ሕ/ቁ. 996(1)) በማለት Aመልካች ጥያቄ በማቅረብዋ ነው። በፍትሐብሕር ሕጉ በግልጽ Eንደተመለከተው ኑዛዜ ፈራሽ ነው ይባል በሚል የሚቀርበው ክስ የወራሽነት የምስክር ወረቀት Eንዲሰጥ ከሚቀርበው ጥያቄ (Aቤቱታ) የተለየ ነው። ጥያቄዎቹ የተለያዩ በመሆናቸውም የተለያየ ውጤት ነው ያላቸው። በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 996(1) Eንደተደነገገው ወራሽነኝ የሚል ማንኛውም ሰው የወራሽነት ምስክር ወረቀት ይሰጠው ዘንድ ለፍ/ቤት ላያመለክት ይችላል። ፍ/ቤቱም ጥያቄውን ከመቀበሉ በፊት ጠያቂው ማስረጃዎቹን ሁሉ Eንዲያቀርብ በማድረግ Eና Aስፈላጊ መስሎ የታየውን ዋስትና Eንዲሰጥ በማስገደድ ጭምር ዋስትናውን ካገኘ በኋላ የተጠየቀውን የምስክር ወረቀት ላሰጥ Eንደሚችል በፍ/ብ/ሕ/ቁ.

996(2) ተመልክቶAል። በልላ በኩል ደግሞ ፍ/ቤቱ የAመልካቹን ጥያቄ መሰረት በማድረግ ሰጥቶት የነበረውን የወራሽነት የምስክር ወረቀት ላሰርዘው Eንደሚችል በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 998(1) የተቀመጠው ድንጋጌ ያመለክታል። ከዚህ Eንግዲህ መገንዘብ Eንደሚቻለው የምስክር ወረቀቱ በጠያቂው Aቤቱታ መነሻነት የሚሰጥ ቢሆንም የተሰጠው ያለAግባብ ነው የሚል መቃወሚያ ላቀርብ የሚችልበት ሁኔታ መኖሩንና መቃወሚያው ተገቢ ሆኖ ከተገኘም የምስክር ወረቀቱ የሚሰረዝ መሆኑን ነው።

ወደ ያዝነው ጉዳይ ስንመለስ የወራሽነት የምስክር ወረቀት Eንዲሰጥ ጥያቄ የቀረበለት ፍ/ቤት ጥያቄውን ተቀብሎ የምስክር ወረቀቱን ሰጥቶ Eንደነበር Eንመለከታለን። ይህም በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 996(1) የተመለከተውን ድንጋጌ ተከትሎ የተፈጸመ በመሆኑ ትክክል ነው። ልላው ቀጥለን የምናየው ተጠሪዎች የተሰጠውን የወራሽነት የምስክር ወረቀት በመቃወም መቅረባቸው ሲሆን ፍ/ቤቱም መቃወሚያውን መሰረት በማድረግ ለምስክር ወረቀቱ መሰጠት መሰረት የሆነውን ኑዛዜ ይዘት Eና ሕጋዊነትን መርምሮAል።

በመጨረሻም ኑዛዜውን በከፊል በመሻር በከፊል ደግሞ AጽድቄAለሁ ብሎAል። በበኩላችን ትክክለኛ Aካሄድ ሆኖ ያላገኘነውም ይህንን ነው።

በመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤቱ በሕጉ የተቀመጠውን ድንጋጌ መሰረት በማድረግ ኑዛዜው ፈራሽ ነው Eንዲባል ክስ Aልቀረበለትም። የፍ/ቤቱ የዳኝነት ሥልጣን የተወሰነ በመሆኑ በሥልጣን ክልሉ ስር የሚወድቀውን የወራሽነት የምስክር ወረቀት Eንዲሰጥ ነው ጥያቄ የቀረበለት። ይህን ጥያቄ ተቀብሎ ሰጥቶት የነበረውን የምስክር ወረቀት ተጠሪዎች ካቀረቡለት መቃወሚያ Aንጻር ሲመዝነው ተገቢ Aልነበረም የሚል ድምዳሜ ከደረሰም በፍ/ብ/ሕ/ቁ.

998(1) በተደነገገው መሰረት መሰረዝ ነው የነበረበት። ከዚህ Aልፎ ኑዛዜው ፈራሽ ይባል የሚል ክስ በቀረበ ጊዜ ላደረግ Eንደሚችለው ሁሉ ኑዛዜውን በከፊል ሽሬAለሁ ማለቱ ትክክል Aይደለም። የሕግ መሰረትም የለውም።

ከሁሉ በላይ ደግሞ ፍ/ቤቱ ወደ ኑዛዜው ይዘት Eና ሕጋዊነት ሁኔታ ገብቶ ውሳኔ መስጠት የሚችልበት ሕጋዊ መንገድ Aልነበረውም Eንጂ ሕጋዊ መንገድ ነበረው ተብሎ ቢሆን ኖሮ Eንኳን የደረሰበት መደምደሚያ የኑዛዜን ፎርም Eና ማስረጃ ከሚመለከተው ሕግ Aንፃር ላታይ ፍጹም የተሳሳተ ነው።

ለክርክሩ መነሻ የሆነው ኑዛዜ በግልጽ የተደረገ ኑዛዜ Eንደሆነ በፍ/ቤቱ ውሳኔ ተመልክቶAል። በግልጽ የተደረገ ኑዛዜ ላያሟላቸው የሚገቡትን በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 881 ስር የተመለከቱትን መስፈርቶች ያሟላ Eንደሆነም ፍ/ቤቱ ማረጋገጡን በውሳኔው ላይ AመልክቶAል። ይህን ሁሉ ካረጋገጠ በኋላ በከፊል ሽሬዋለሁ ያለው ሟች ንብረቱ ባልሆነው ንብረት ላይ ጭምር ተናዟል በማለት Eንደሆነ ከውሳኔው ይዘት ለመገንዘብ ችለናል።

በሕጉ በግልጽ Eንደተመለከተው በግልጽ የተደረገው ኑዛዜ በሕጉ መሰረት Aልተደረገም ተብሎ ላነቀፍ የሚችለው በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 881 የተቀመጡትን መስፈርቶች ያላሟላ ሆኖ ሲገኝ ነው። የስር ፍ/ቤት ኑዛዜውን ለመንቀፍ ምክንያት ያደገው ነጥብ የኑዛዜውን ሕጋዊነት በተመለከተ Aግባብነት የለውም። ተናዛዡ የEሱ ባልሆነው ንብረት ጭምር ተናዟል የሚባል ቢሆን የንብረት ክርክር ሲቀርብ Eራሱን ችሎ የሚታይ ጉዳይ ነው። ፍ/ቤቱ ይህን ነጥብ በማድረግ የኑዛዜውን ሕጋዊነት (ፎርም) መንቀፍ ተገቢ Aይደለም የምንለውም በዚህ ምክንያት ነው። ሲጠቃለል የስር ፍ/ቤቶች የተጠሪዎችን መቃወሚያ መሰረት በማድረግ የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለት ሆኖ Aግኝተነዋል።

ውሳኔ

1. Aቤቱታ የቀረበበት በድሬዳዋ ጊዜያዊ Aስተዳደር የድሬዳዋ ከተማ የመጀመያ ደረጃ ፍ/ቤት በመ./97 የካቲት 30 ቀን 99 ዓ.ም ተሰጥቶ በይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት በመ.ቁ 106/99 ግንቦት 8 ቀን 99 ዓ.ም በተሰጠው ትEዛዝ የፀናው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ 348(1) መሰረት ተሽሮAል።

2. ቀደም ሲል ለAመልካች የተሰጠው የወራሽነት የምሰክር ወረቀት የሚሰረዝበት የሕግ ምከንያት የለም ብለናል።

214 215 3. ወጪና ኪሣራን በተመለከተ ግራ ቀኙ ወገኖች የየራሳቸውን ይቻሉ ብለናል።

4. መዝገቡ ተዘግቷል። ይመለስ።