Unknown v. -** 1. ወ/ሮ Aስካለ ሁንድ - Aልቀረቡም። 2. Aቶ Aንቻሎ ቡሬ ቀረቡ።; ዎች በAመልካች ላይ ባቀረቡት ክስ ኀዳር 8 ቀን 1991 ዓ.ም.; ዎች ከAመልካች ብር 14A,000 (መቶ Aርባ ሺህ) ተበድረናል። ገንዘቡም ተከፍሎ የሚጠናቀቀ

ከዚህም በተጨማሪ ተከሣሽ የተረከባቸው የከሳሾች ሱቅ፣ ቁርስ ቤትና Eንጨት ቤት ታሽገው በቆዩበት 138 ቀናት ከሣሾች ባቀረቡት የተጣራ ትርፍ ማስረጃ መሰረት በድምሩ ብር 21A,8AA.00 (ሁለት መቶ Aሥር ሺህ ስምንት መቶ ) ተከሣሽ ለከሳሾች መክፈል Aለበት በማለት ውሣኔ ሰጥቷል።

በAጠቃላይ ድምርም ብር 492,192.43 (Aራት መቶ ዘጠና ሁለት ሺህ Aንድ መቶ ዘጠና ሁለት ከAርባ ሦስት) የጠበቃ Aበል በዚሁ ልክ 1A /Aስር በመቶ/ ወጭና ኪሣራ በቁርጥ ብር 2AA (ሁለት መቶ) ጨምሮ ተከሳሽ ላከፍል ይገባል በማለት ውሣኔ ሰጥቷል።

ተከሣሽ በዚህ ውሣኔ ቅሬታ Aድሮበት የይግባኝ ቅሬታውን ለOሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ቢያቀርብም በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 337 መሰረት ፍ/ቤቱ ይግባኙን ሳይቀበለው ቀርቷል።

32 33 ይህ ችሎትም የቀረበለት” Aቤቱታ SW[ƒ uTÉ[Ó Aመልካች በመያዣነት የያዛቸውን ንብረቶች በሕገወጥ መንገድ ይዟል በማለት ከላይ የተጠቀሰውን ገንዘብ ለተጠሪዎች ላከፍል ይገባል በማለት በሥር ፍ/ቤቶች ¾}cÖ¨< ውሣኔ ተጠሪዎች ባሉበት ላታይ የሚገባው መሆኑን በማመኑ ተጠሪዎችን በመጥራት ግራ ቀኙን Aከራክሯል።

የዚህን ችሎት ምላሽ ማግኘት የሚገባውም የጉዳዩ ጭብጥ Aመልካች የተጠቀሰውን ገንዘብ ለተጠሪዎች Eንዲከፍል መወሰኑ Aግባብነት Aለውን? የሚለው በመሆኑ ከዚሁ ጭብጥ Aኳያ የሰበር Aቤቱታው Eንደሚከተለው ተመርምሯል።

በAዋጅ ቁጥር 97/9A Aንቀጽ 3 Eና 4 መሰረት Eንደዚሁም በAዋጅ ቁጥር 216/92 በተደረገው ማሻሻያ ባንኮች ለሰጡት ብድር Aከፋፈል በመያዣነት በዋስትና የተቀበሉትን የሚንቀሳቀስም ሆነ የማይንቀሳቀስ ንብረት የብድር Eዳው Eንዲከፈል በተወሰነው ጊዜ ሳይከፈል ከቀረ ከሰላሣ ቀናት ያላነሰ ማስጠንቀቂያ በመስጠት የመያዣ ንብረቱን በሐራጅ ለመሸጥና ባለቤትነቱንም ለገዢው ለማዛ¨ር ሥልጣን ተሰጥቷቸዋል።

ከAዋጁ ድንጋጌዎችም መረዳት የሚቻለው Aበዳሪው ባንክ በዋስትና የያዛቸውን ንብረቶች የብድር ገንዘቡ ካልተመለሰለት ያለማንም ጣልቃገብነት Aግባብነት ያላቸውን የሕጉን ድንጋጌዎች በመከተል በሐራጅ ሸጦ ለEዳው ክፍያ ማዋል Eንደሚችል Eና በAሻሻጡ ሂደት ባንኩ ሕጉን ባለመከተል የፈጸመው ስህተት ቢኖርና በዚህም በባለEዳው ላይ ጉዳት ቢደርስ ለዚህ ጉዳት ባንኩ ለባEዳው ካሣ የመክፈል ኃላፊነት ያለበት መሆኑን ነው። በሕጉ ላይ የተቀመጡትም ዝርዝር ድንጋጌዎች ዓላማም በAዋÌ መግቢያ /Preamble/ ላይ በግልጽ Eንደተመለከተው ባንኮች የሚሰጧቸውን ብድሮች በተቀላጠፈ Aኳኋን ለመሰብሰብ Eንዲችሉ ነው።

ከዚህ ጋር በተያያዘም Aዋጁን ለማስፈጸም Eንዲረዳ Aመልካች የፎርክሎዠር መመሪያ ለማውጣት EንÇ=ችል ሥልጣን የተሰጠው ሲሆን በዚሁ መሰረትም Aመልካች ባወጣው የፎርክሎዠር መመሪያ ተበዳሪው በገባው የብድር ውል መሰረት ሁለት ተከታታይ ክፍያዎችን ወይም ከAጠቃላይ ብድሩ 1/1Aኛ ካልከፈለ Aበዳሪው ባንክ የፎርክሎዠር ውሣኔ Eንደሚሰጥ ከዚህ በኋላም ተበዳሪው ከባንኩ የሚፈለግበትን Eዳ በ3A ቀናት ውስጥ Aጠቃሎ Eንዲከፍል ማስጠንቀቂያ Eንደሚሰጠው በዚህ የማስጠንቀቂያ ጊዜ ከባለEዳው የሚፈለገው Eዳ ሳይከፈል ከቀረ ባንኩ የመያዣ ንብረቱን Eንደሚይዝ መያዣ ሰጭው ንብረቱን ለማስረከብ ፈቃደኛ ካልሆነ ከሬጅስትራርና ከፖላስ ጋር በመተባበር ንብረቱን በኃይል Eንደሚይዝ ንብረቱ ከተያዘም በAንድ ወር ጊዜ ውስጥ በባንኩ ባለሙያዎች Aማካይነት Eንደሚገመትና ከዚያም በ15 ቀናት ጊዜ ውስጥ የሐራጅ ማስታወቂያ ወጥቶ ንብረቱ በሐራጅ Eንደሚሸጥ ተመልክቷል።

የተያዘውም ጉዳይ ከAዋጁ ከመመሪያውና Eንደዚሁም ግራ ቀኙ ካደረጉት ውል Aንፃር ሲታይ ተጠሪዎች ለሁለት ተከታታይ ጊዜ የብድር ክፍያ ማቋረጣቸው የተረጋገጠ ሲሆን Aመልካች በAዋጁ በመመሪያውና በውሉ ባለበት ግድታ መሰረትም የሰላሳ ቀን ማስጠንቀቂያ ለተጠሪዎች መcጠቱ በማስረጃ መረጋገጡን ይህ ችሎት ለመገንዘብ ችሐል።

Aመልካች ለተጠሪዎች የ3A ቀን ማስጠንቀቂያ ከሰጠ በኋላ Eዳው ሳይከፈል በመቅረቱ በመያዣ የያዘውን ንብረት የተረከበ ሲሆን ይህም ከላይ Eንደተመለከተው የፎርክሎዠር መመሪያው የሚፈቅድለት ከመሆኑም በላይ ተጠሪዎችም በገቡት የውል ግድታ Eዳው በከፊል ወይንም በሙሉ ሳይከፈል ቢቀር የሰላሣ ቀን ማስጠንቀቂያ ከተሰጠ በኋላ ንብረቱ ላሸጥ Eንደሚችል በውል ስምምነታቸውን የሰጡ በመሆኑ የAመልካች Aድራጎት በAዋጁ በመመሪያውና በውሉ የተደገፈ ስለሆነ ሕገወጥ ነው የሚያሰኝ Aይሆንም።

Aመልካች የመያዣ ንብረቱን ለመያዝ ሲዘጋጅ ተጠሪዎች ቀርበው ንብረቱን ለማስረከብ ፈቃደኛ Eንዳልነበሩም በማስረጃ ተረጋግጧል። Eንዲህ በሚሆንበት ጊዜ ደግሞ Aመልካች የሚመለከታቸው Aካላት Eንዲገኙ 34 35 በማድረግ ንብረቱን በኃይል ለመያዝ Eንደሚችል የፎርክሎዠር መመሪያው ሥልጣን የሚሰጠው ስለሆነ ተጠሪዎች በመያዣ የተያዘውን ንብረት ለAመልካች ለማስረከብና ክስ ያቀረቡባቸውንም የተለያዩ ንብረቶች ቀርበው ለመረከብ ፈቃደኛ ካልሆኑ Eነዚህ ንብረቶች ተመዝግበው በንግድ መደብሮቹ ውስጥ Eንዳሉ መታሸጋቸው ስለማይቀር ንብረቶቹን ከAመልካች ጠይቀው መውሰድ ከሚችሉ በስተቀር የዋጋ ግምታቸው Eንዲከፈላቸው Eንደዚሁም የንግድ መደብሩ በመታሸጉ ምክንያት ተቋርጦብናል የሚሉት ጥቅም Eንዲከፈላቸው መጠየቃቸው ከEራሳቸው ተግባር የመነጨ በመሆኑና Aመልካችም የAዋጁን ድንጋጌዎች በመተላለፍ የፈጸመው ተግባር ባለመሆኑ በዚህ ረገድ Aመልካች ኃላፊ ነው ተብሎ በበታች ፍ/ቤቶች መወሰኑ Aግባብነት ያለው ሆኖ Aልተገኘም።

በልላ በኩልም Aመልካች የተረከበው የተጠሪዎች ቤት የዋጋ ግምት ብር 31A 000 /ሦስት መቶ Aስር ሺህ/ Eንደሆነ በተጠሪዎች በኩል የቀረበውን የዋጋ ግምት Aስመልክቶ Aመልካች ግምቱን በመቃወም ያልተከራከረ ስለሆነና ቤቱን ከተረከበ ጊዜ ጀምሮም ብድሩ Eንደተከፈለ ላቆጠር ስለሚችል የቤቱ ግምትና ከተጠሪዎች በቀሪነት የሚፈለገው የብድር Eዳ ተቀናንሶ በልዩነት ከAመልካች የሚፈለገውን ብር 134,5A2.43 /Aንድ መቶ ሰላሳ Aራት ሺህ Aምስት መቶ ሁለት ብር ከAርባ ሶስት/ ለተጠሪዎች Eንዲከፍል በሥር ፍ/ቤቶች የተሰጠው ውሣኔ የሕግ ስህተት ያልተፈጸመበት ስለሆነ Aመልካች በዚህ ረገድ ያቀረበው ቅሬታ ተቀባይነት ያለው ሆኖ Aልተገኘም።

ው ሣ ኔ

1. የምሥራቅ ወለጋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በዚህ ጉዳይ በመጋቢት 22 ቀን 1996 ዓ.ም በዋለው ችሎት የንብረቶቹን የዋጋ ግምትና የንግድ መደብሮቹ በመታሸጋቸው ምክንያት በተጠሪዎች ላይ ደርሷል የተባለን ኪሣራ በድምሩ ብር 357,69A.00 /ሶስት መቶ ሀምሳ ሰባት ሺህ ስድስት መቶ ዘጠና ብር/ Aመልካች ለተጠሪዎች ላከፍል ይገባል በማለት የሰጠው ውሣኔ Eንደዚሁም የOሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 118A4 በሰኔ 21 ቀን 1996 ዓ.ም. በዚህ ረገድ የዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት የሰጠው ውሣኔ የሚነቀፍ Aይደለም በማለት የሰጠው ትEዛዝ Aመልካች የAዋጁን ድንጋጌዎችንም ሆነ የAፈፃፀም መምሪያውን ባልተላለፈበት ሁኔታ ስለሆነ ውሣኔው መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ ስለተገኘ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ.

348/1/ መሰረት ተሽሯል።

2. Aመልካች የተጠሪዎችን የንግድ መደብር ተረክቦ ያሸገው Aዋጁና መመሪያው የሚፈቅድለት በመሆኑ ስለሆነ በንግድ መደብሩ ውስጥ ያሉትን ንብረቶች ለተጠሪዎች ከሚያስረክብ በስተቀር የንብረቶቹን የዋጋ ግምትም ሆነ የተቋረጠ ገቢ ላከፍል ስለማይገባ Aይከፍልም ተብሎ ተወስኗል።

3. Aመልካች በተረከበው ቤትና በብድሩ ገንዘብ መካከል ያለውን ብር 134,5A2.43 /Aንድ መቶ ሰላሣ Aራት ሺህ Aምስት መቶ ሁለት ብር ከAርባ ሶስት ሳንቲም/ ለተጠሪዎች Eንዲከፍል መወሰኑ በAግባቡ ስለሆነ ይህንኑ ገንዘብ ክስ ከቀረበበት ጊዜ ጀምሮ ተከፍሎ Eስካለቀ ድረስ ከሚታሰብ 9% /ዘጠኝ በመቶ/ ወለድ ጋር Eንደዚሁም የጠበቃ Aበል በዚሁ ልክ 1A% /Aሥር በመቶ/ ጨምሮ ለተጠሪዎች ይክፈል በማለት ተወስኗል።

4. መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።