Unknown v. -** የወ/ሮ ግምጃ በሐቲ ወራሽ ወ/ሮ ሒሩት ቢያድግልኝ - Aልቀረበም; Aማካኝነት Aስገብቶ የነበረ መሆኑን ገልጾ፣ ከየካቲት ወር 1994 ዓ.ም Eስከ ሚያዝያ ወር 1994 ዓ.ም. ድረስ የሚፈለገውን; ወራሽ በመሆኗ; የፍ/ሕ/ቁ 2A23/ሀ

ይህ ክርክር የጀመረው የAሁን Aመልካች በፍ/መ/ደ/ፍ/ቤት በAሁኑ ተጠሪ ላይ በጥቅምት 20 ቀን 1995 ዓ.ም የተፃፈ ክስ በመመስረታቸው ነው። የክሱም ይዘት በAጭሩ፣ ከሣሽ የተከሣሹ ደንበኛ ለሆነው በIጣላያ ለሚገኘው ጋዚና ትሬዲንግ ለሚባለው የEቃዎች Aቅራቢ ድርጅት የAገር ውስጥ ወኪል ሲሆን፣ ተከሣሹ ከዚሁ Aቅራቢ ድርጅት በግዢ ወደ Aገር ውስጥ ላስገባቸው Eቃዎች የክላራንስ ሰነዶችን በወቅቱ ለከሣሹ ባለማቅረቡ Eነዚሁ Aቃዎች በጅቡቲ ወደብ Aላግባብ ለ15 ቀናት በመቆየታቸው ከሣሹ ለወደብ ኪራይና ለደመራዥ ብር 14‚558.17 (Aሥራ Aራት ሺህ Aምስት መቶ ሃምሳ ስምንት ከAስራ ሰባት) ክፍያ ፈጽሜ ለተከሣሽ ያስረከብኩ በመሆኑ ተከሣሹ ይህንን ገንዘብ ላተካልኝ ይገባል የሚል ነው። ተከሣሹ መ/ቤት ለክሱ በሰጠው መልስ፣ ከሻጩ ጋራ ባደረግነው ውል መሰረት የሚጠበቅብኝን ክፍያ ሙሉ በሙሉ ፈጽሜያለሁ፣ በውሉ Aንቀጽ 6 16 17 መሰረት የIንሹራንስ ምስክር ወረቀት ማቅረብ የከሣሹ ግድታ Eንጂ የተከሣሽ Aይደለም፣ በልላ በኩል ከሣሽ ለዚህ ክፍያ የተዳረገው ተከሣሹ ሰነዶቹን በጊዜ ባለማቅረቡ ለመሆኑም በተጨባጭ ማስረጃ Aላረጋገጠም ሲል ተከራክሯል። ፍ/ቤቱም ግራ ቀኙን Aከራክሮ በሰጠው ውሣኔ፣ በውሉ Aንቀጽ 6 መሰረት የIንሹራንስ የምስክር ወረቀት ለገዢው ወይም ለባንክ የማቅረብ ኃላፊነት የAቅራቢው ማለትም የከሣሽ ነው፣ ከሣሽ ለሰጠው Aገልግሎት በውሉ መሰረት ተከፍሎታል፣ በውሉ Aንቀጽ 17 መሰረት የዋጋ ለውጥ ካልተደረገ በቀር ለከሣሽ የሚሰጠው ዋጋ በጨረታ ያስቀመጠውን ያህል ብቻ ነው፣ በመሆኑም ከሣሽ ተጨማሪ ገንዘብ Eንዲከፈላቸው መጠየቃቸው ግራ ቀኙ በጥር 4 ቀን 1992 ዓ.ም. ካደረጉት ውል መንፈስ ውጪ ነው ሲል የከሣሽን ክስ ውድቅ Aድርጎታል።

ከሣሽ የፍ/የመ/ደ/ፍ/ቤት በመ/ቁ. 261A5 ኀዳር 6 ቀን 1997 ዓ.ም.

የሰጠውን ውሣኔ በመቃወም ይግባኛቸውን ለፍ/ከ/ፍ/ቤት ቢያቀርቡም ከ/ፍ/ቤቱ የስር ፍ/ቤት ውሣኔ ጉድለት የለበትም ሲል ይግባኙን በፍ/ስ/ስ/ሕ/ቁ. 337 መሰረት በሰኔ 22 ቀን 1997 ዓ.ም. ሰርዞታል።

ይህ የሰበር Aቤቱታም የቀረበው Aመልካች መስከረም 11 ቀን 1998 ዓ.ም. ጽፈው ባቀረቡት ማመልከቻ የስር ፍ/ቤቶች ውሣኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ተፈጽሞበታል በማለታቸው ነው። የሰበር Aቤቱታው Aንኳር ነጥቦች ሲጠቃለሉ Aመልካቹ በውልም ሆነ በሕግ ባልተጣለብኝ ግድታ ለወደብ ኪራይና ለዳመራዥ ክፍያ የተዳረኩት የIንሹራንስ ሰነዶቹ በጊዜው ባለመቅረባቸው ብቻ ሣይሆን ተጠሪው Eቃውን ከወደብ ለማንሣት Aስፈላጊ የሆኑትን የማጓጓዣ ሰነዶችን Aና ገንዘብ ሚኒስትር Eቃዎቹ ከቀረጥ ነፃ ወደ Aገር ውስጥ Eንደገቡ ለተጠሪው መ/ቤት የሚሰጠው” ደብዳቤ ተጠሪው uቸልተኝነት በጊዜው ላያስረክበኝ ፈቃደኛ ባለመሆኑ ነው፤ ተጠሪው ማለትም የEቃው ባለቤትና ገዢው በን/ሕ/ቁ 48 Eና በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2221/1/ Eና /2/ የተጣለበትን ግድታ በAግባቡ Aልተወጣም፤ በልላ በኩል የተጠሪው ኃላፊነት ላታይ የሚገባው ከውሉ Aንፃር ብቻ ሣይሆን ከውል ውጪ የሚመነጩ ኃላፊነቶችንም ከሚመለከቱ ሕጎች Aንፃር ነው፤ በመሆኑም Eቃዎቹ በወደብ የዘገዩት በተጠሪው ጥፋት በመሆኑ ገንዘቡን ተጠሪ ላተካ ይገባል ሲሉ ተከራክረዋል። ይህም የሰበር ሰሚ ችሎት የሰበር Aቤቱታውን መርምሮ ተጠሪን በማስቀረብ በግራ ቀኙ መካከል የካቲት 28 ቀን 1998 ዓ.ም. የቃል ክርክር Aካሂዷል። በቃል ክርክሩ ወቅት ተጠሪ ቀርበው ያሰሟቸው መከራከሪያ ነጥቦች በAጭሩ ሲቀመጡ፡- በመጀመሪያ ደረጃ Aመልካቹ የሻጩ የጋዚና ትሬዲንግ ወኪል Eንጂ የተጠሪ ወኪል AይደKም፤

Aመልካቹ በውሉ መሰረት የIንሹራንስ ሰነዶችን በጊዜው ባለማቅረባቸው ለተዳረጉት የወደብ ኪራይና ደመራዥ ክፍያ ተጠሪ ተጠያቂ ላሆን Aይገባም፤ በተጨማሪም Aመልካች Eቃዎቹ በወደብ ለ15 ቀናት ዘገዩ ይuል Eንጂ ከመቼ Eስከመቼ Eንደዘገዩ በመረጃ Aላስደገፈም፤ በመሆኑም የAመልካች Aቤቱታ ውድቅ ላሆን ይገባል የሚል ነው።

ይህም የሰበር ሰሚ ችሎት የመዝገቡንና የግራ ቀኙን ክርክር በጥሞና መርምሯል። Eንደተመረመረውም በዚህ ጉዳይ Eልባት የሚሻው ጭብጥ “Aመልካች በውሉ መሰረት የIንሹራንስ ሰነድ Aላቀረበም በሚል Aመልካቹ ለወደብ ኪራይና ለደመራዥ የከፈለውን ክፍያ ተጠሪ ላተካ Aይገባም ተብሎ መወሰኑ Aግባብ ነው ወይ?” የሚለው ነጥብ ሆኖ ተገኝቷል። Eንደሚታወቀው የፍ/መ/ደ/ፍ/ቤት ለውሣኔው መሰረት ያደረገው የውሉን Aንቀጽ 6 ሲሆን ይህም Aንቀጽ የIንሹራንስ ሰነዶቹን ማቅረብ የAመልካቹ ግድታ መሆኑን ይገልፃል። በመሰረቱ የIንሹራንስ ዋነኛ ጠቀሜታ Iንሹራንስ የተገባለት Eቃ Aደጋ ቢደርስበት በAደጋው ምክንያት የደረሰው ጉዳት ሣይካስ Eንዳይቀር መሆኑ ይታወቃል። በዚህ በተያዘው ጉዳይ ከመዝገቡና ከግራ ቀኙ ክርክር መረዳት የሚቻለው ደግሞ Eቃዎቹ ጅቡቲ ወደብ በሰላም መድረሳቸው”፣ Aልፎ ተርፎም Eቃዎቹ በወደብ ለ15 ቀናት ከዘገዩም በኋላ ቢሆን የIንሹራንስ ሰነድ ባልቀረበበት ሁኔታ Eቃዎቹ ከተጠሪው Eጅ በሰላም መድረሳቸውን ነው። ከዚህ መገንዘብ የሚቻለው Eቃዎቹን ከወደብ ለማንሣት የIንሹራንስ ሰነዱ Sቅረብ Aስፈላጊ Eንዳልነበረ ነው። በመሆኑም ተጠሪው Eቃዎቹ በወደብ የዘገዩት Aመልካቹ በውሉ መሰረት የIንሹራንስ ሰነድ ባለማቅረቡ ነው ሲል ያቀረበው መከራከሪያ ተቀባይነት የልለው ነው። ከዚህ ይልቅ Aመልካቹ ለክፍያ የተዳረጉት Eቃዎቹን ከወደብ ለማንሣት Aስፈላጊ የሆኑትን የማጓጓ¹ ሰነዶች በተለይም የገንዘብ ሚኒስቴር ከቀረጥ ነፃ ብሎ ለተጠሪው የሚሰጠው ደብዳቤ ተጠሪው መ/ቤት ለAመልካቹ በጊዜው ለማቅረብ ፈቃደኛ ባለመሆናቸው መሆኑ ታውቋል። በAጠቃላይ Aመልካቹ ለተጠሪው ጥቅም በልለበት ግድታ የከፈለውን የወደብ ኪራይና የደመራዥ ክፍያ ተጠሪው ላተካ Aይገባም መባሉ Aላግባብ መሆኑን ይህ ፍ/ቤት ተገንዝቧል።

ው ሣ ኔ

• ተጠሪ ለAመልካች ብር 14,558.17 /Aስራ Aራት ሺህ Aምስት መቶ ሃምሣ ስምንት ከAስራ ሰባት/ ክሱ ከቀረበበት ጊዜ ጀምሮ ከሚታሰብ ሕጋዊ ወለድ ጋር ይክፈል፣

• Aመልካች ለዳኝነቱ የከፈለው ገንዘብ ተጠሪ ይተካለት፤

• የዚህን ፍ/ቤት ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ ይቻቻሉ፤

• መዝገቡ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ፤

የማይነበብ የAምስት ዳኞች ፊርማ Aለበት።

ነ/ዓ የሰበር መ/ቁ. 236A9 ታህሣሥ 15ቀን 2AAA ዓ.ም ዳኞች፡- መንበረፀሐይ ታደሰ ሐጎስ ወልዱ መስፍን Eቁበዮናስ ሒሩት መለሰ ተሻገር ገ/ሥላሴ Aመልካች፡- የIትዮጵያ ንግድ ባንክ - ነ/ፈጅ ዘውዱ Aላ - ቀረቡ ተጠሪ፡- Aቶ Aሰበወርቅ ዘገየ - Aልቀረበም

ፍርድ

በሰበር Aቤቱታው መነሻ የሆነው ጉዳይ የጀመረው በፍ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት ነው።

ተጠሪ ለሥር ፍ/ቤት ባቀረቡት ክስ Aመልካች መ/ቤት የሥራ ውላቸውን ያላግባብ ስላቋረጠባቸው ውዝፍ ደሞዝ የተጠራቀመ የዓመት Eረፍት፣የቦነስ ክፍያ፣ Aበል፣ የEቃ ማጓጓዣ ፣የኤርፖርት ታክስ፣የካሣ ክፍያ የማስጠንቀቂያ ክፍያ Eንዲከፍላቸው ጠይቀዋል።

ፍ/ቤቱም የግራ ቀኙን ክርክር መርምሮ ከስራ የተሰናበቱት ያለAግባብ በመሆኑ ውዝፍ ደመወዝ፣ የEረፍት ጊዜ በገንዘብ ተለውጦ፣ የማስጠንቀቂያ ጊዜ ክፍያ Eና የAገልግሎት ካሣ የ6 ወር ደመወዛቸውን Eንዲከፈላቸው ወስኗል። የፍ/ከፍተኛ ፍ/ቤትም ይህንኑ ውሣኔ Aጽንቷል።

የAሁኑ የሰበር Aቤቱታ የቀረበውም በዚህ ውሣኔ ላይ ሲሆን ይህ ችሎትም የAመት Eረፍትና የAገልግሎት ካሣ Eንዲከፈላቸው የተሰጠውን ውሣኔ ሕጋዊነት ለመመርመር Aቤቱታው ለሰበር ችሎት Eንዲቀርብ Aድርጓል።

ተጠሪም ቀርበው ክርክራቸውን በጽሁፍ Aቅርበዋል።

Aመልካች በሰበር Aቤቱታው ውዝፍ ደሞዝ በተመለከተ ቀደም ሲል ከሰው ተወስኖላቸው የወሰዱ በመሆኑ በድጋሚ ላከፈላቸው Aይገባም፣ 2120 Aመልካች የተመደቡበት የስራ ኃላፊነት ከፍተኛ Eምነት” የሚጠይቅ ማስጠንቀቂያ ቢሰጣቸው በድርጅቱ ላይ ከፍ ያለ ጉዳት ላያደርሱ ስለሚችሉ በፍ/ሕ/ቁ. 2577 መሰረት ያለማስጠንቀቂያ ላሰናበቱ ችለዋል። ከስራ የተሰናበቱት በጥፋት ስለሆነ ካሣ ላከፈላቸው Aይገባም ብሐል። ተጠሪም የሥር ፍ/ቤቶች ውሣኔ በAግባቡ ነው ሲK< ዝርዝር መልስ ሰጥተዋል። ይህ ችሎትም መዝገቡን Eንደሚከተለው መርምሯል።

ተጠሪ ያለAግባብ ከሥራ ተሰናብቻለሁ በማለት ላከፈላቸው የሚገባውን ክፍያ ዘርዝረው ክስ Aቅርበዋል ከመዝገቡ Eንደተረዳነውም Aመልካች የተጠሪን የሥራ ውል ያቋረጠው ጥፋት ፈጽመዋል በሚል ቢሆንም ጥፋት መፈፀማቸውን Eንዳላስረዳ የሥር ፍ/ቤቶች Aረጋግጠዋል ።

ጥፋት መኖር Aለመኖሩ ደግሞ የፍሬ ነገር ክርክር በመሆኑ በዚህ ሰበር ችሎት በድጋሚ የሚታይ Aይሆንም። በመሆኑም የተጠሪ የሥራ ውል ያለበቂ ምክንያት ከተቋረጠ ተጠሪ ላያገኙ የሚገባቸው ክፍያዎች ምንድናቸው የሚለውን መመለከት ተገቢ ነው። በተለይ Aመልካች ቅሬታ ያቀረበባቸው ክፍያዎች የተጠራቀመ ደመወዝ፣ የዓመት Eረፍት፤

የማስጠንቀቂያና የካሣ ክፍያዎችን የሚመለከቱ በመሆናቸው Eነዚህ ክፍያዎች ለተጠሪ ላከፈሉ ይገባል ወይስ Aይገባም የሚለውን ተመልክተናል። ተጠሪ የሥራ መሪ በመሆናቸው የሣቸው ጉዳይ የሚታየው በፍትሐብሕር ሕጉ Eንደመሆኑ የተያዘው ጉዳይ ስለሥራ ውል በፍ/ብ/ሕጉ ከተደነገጉት ድንጋጌዎች Aኳያ ተመርምሯል።

የካሣን ጥያቄ በተመለከተ ከፍ ሲል Eንደተገለፀው Aመልካች የተጠሪን የሥራ ውል ያቋረጠው ተጠሪ ጥፋት ፈጽመው ነው ቢልም ይህንን Eንዳላስረዳ የሥር ፍ/ቤቶች Aረጋግጠዋል በመሆኑም የተጠሪ የሥራ ውል የተቋጠረው ከሕግ ውጪ መሆኑን ተገንዝበናል። Aሰሪው ውሉን ቀሪ ለማድረግ በቂ ምክንያቶች የልለው Eንደሆነ ለሰራተኛው ተገቢ የሆነ ኪሣራ ለመክፍል Eንደሚገደድ በፍ/ሕ/ቁ. 2573 ሥር ተመልክቷል። በመሆኑም Aመልካች ተጠሪ ከሥራ የተሰናበቱት በጥፋት ስለሆነ ካሣ ልከፍል Aልገደድም በማለት ያቀረበው ክርክር ተቀባይነት የለውም።

የኪሣራውን ልክ በተመለከተ ግን ለሰራተኛው የሚከፈለው ባለፈው 3 ወር ከተቀበለው ደመወዝ ላበልጥ Eንደማይችል በፍ/ህ/ቁ. 2574(2) ሥር የተመለከተ በመሆኑ የሥር ፍ/ቤቶች የ6 ወር ደመወዝ በካሣ መልክ Eንዲከፈል መወሰናቸው ተገቢ Aይደለም።

ልላው የማስጠንቀቂያ ክፍያን የሚመለከት ሲሆን Aሰሪው ውሉን ቀሪ ለማድረግ Aስቀድሞ ማስጠንቀቂያ መስጠት Eንደሚገባው በፍ/ሕ/ቁ.

257A/2/ ሥር ተቀምጧል። የሥራ ውሉ ከAንድ Aመት በላይ ቆይቶ ከሆነ ማስጠንቀቂያው ቢያንስ ከ2 ወር Aስቀድሞ ላሰጠው ይገባል (የፍ/ህ/ቁ.257(2) ይመለከታል) ። Aመልካች ማስጠንቀቂያ ላሰጥ Aይገባም የሚለው ስራው ልዩ ችሎታንና ከፍተኛ Eምነት የሚጠይቅ ነው በማለት የፍ/ሕ/ቁ. 2577 ን መሰረት Aድርጎ ሲሆን የተጠሪ የሥራ Aስኪያጅነት ሥራ ግን በዚህ Aንቀጽ የሚሸፈን ባለመሆኑ የAመልካች ክርክር ተቀባይነት የለውም።

የተጠራቀመ ደሞዝን በተመለከተ Aመልካች በሰበር Aቤቱታው ለተጠሪ በባንክ ሂሣባቸው ደመወዛቸውን ገቢ ሲያደርግ ቆይቶ ደመወዝ ለተጠሪ ላከፈል Eንደማይገባ ሲረዳ ከሂሣባቸው ወጪ Aድርጎ በመውሰዱ Aመልካቹ የወሰደውን ገንዘብ Eንዲመልስ ተጠሪ ክስ Aቅርበው ስላስወሰኑበት በAፈፃፀም ገንዘቡን የተቀበሉ በመሆኑ በድጋሚ ደመወዝ ላከፈላቸው Eንደማይገባ ገልጿል። ይህ ችሎቱም መዝገቡን Eንደመረመረው ተጠሪው Aመልካች ወደ ሂሣባቸው ገቢ Aድርጎ መልሶ የወሰደውን ገንዘብ Eንዲመልስ በልላ መዝገብ ክስ መስርተው Aስወስነውበት ገንዘቡን የተቀበሉ መሆኑን፣ ይህም ገንዘብ የተጠሪ ደመወዝ መሆኑን ለመገንዘብ ችለናል። በመሆኑም Aመልካች የተጠሪን ደመወዝ Eንዲመልስ በልላ መዝገብ ተወስኖበት ከከፈለ በኋላ ተጠሪ በድጋሚ ውዝፍ ደመወዝ K=ŸðL†¨< የሚገባበት ሕጋዊ ምክንያት የለም።

የመጨረሻው ነጥብ የዓመት Eረፍትን የሚመለከት ነው ተጠሪ የሚከራከሩት የዓመት Eረፍት ካልተወሰደ ተጠራቅሞ ሰራተኛው በሚመቸው ጊዜ Eንደሚወስደው ካልወሰደ ግን በገንዘብ ተቀይሮ Eንደሚከፈለው Eና ከ9A ቀናት በላይ Eረፍቱ Aይተላለፍም የሚለው ክርክር የሕግ ድጋፍ Eንደልለው ነው። Aመልካች በበኩሉ በወቅቱ የነበረው የብሕራዊ ባንክ መመሪያ Eረፍት ከ9A ቀናት በላይ ላተላለፍ Eንደማይችል ይገልፃል፣ ያም ቢሆን ተጠሪ Eረፍታቸውን ተጠቅመውበታል፣ Aላቸው ቢባል Eንኳን በፍ/ሕ/ቁ. 2562 (3) መሰረት ከ2A ቀናት በላይ ያለው Eረፍት ተቀባይነት የለውም በማለት ይከራከራል የሥር ፍ/ቤት የAመልካችን ክርክር ውድቅ ያደረገው የብሕራዊ ባንክ መመሪያ Aልቀረበም፣ ቢቀርብም በፍ/ሕጉ ላይ ገደብ የማያስቀምጥ በመሆኑ ተቀባይነት ላኖረው Aይችልም በሚል ነው። ነገር ግን የፍ/ሕጉ የዓመት Eረፍት ላልተወሰነ ጊዜ Eንደሚተላለፍ ያስቀመጠው ነገር ስለልለ መመሪያው በፍ/ሕጉ ላይ ገደብ Aስቀምጧል ለማለት Aይቻልም። በልላ በኩል ተጠሪ የብሕራዊ ባንክ መመሪያ Eረፍት ከ9A ቀናት በላይ ላተላለፍ Aይችልም በማለት ያስቀመጠው ገደብ የለም በማለት በግልጽ ያቀረቡት የተቃውሞ ክርክር የለም። በፍ/ሕጉ ላይ ያልተመለከቱ ነገሮች” ደግሞ ¾መ/ቤቱ Aስተዳደር መወሰኑ ሕገ - ወጥ ነው ለማለት Aያeችልም። በልላ በኩል ግን Aመልካች ተጠሪ Eረፍታቸውን በሙሉ ተጠቅመዋል ይባል Eንጂ የሥር ፍ/ቤት የተጠሪን ማህደር Aስቀረቦ ተጠሪ ያልወሰዱት Eረፍት መኖሩን ስላረጋገጠ በዚህ በኩል የቀረበው ክርክር ተቀባይነት የለውም በመሆኑም ተጠሪ የተጠራቀመ የ9A ቀን ብቻ ላሰጣቸው ሲገባ የሥር ፍ/ቤት 522 ቀናት Eረፍት Eንዲያገኙ መወሰኑ ስህተት ነው።

ው ሣ ኔ 1/ የፍ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 1759/87 ሐምል 3A ቀን 1993 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔና የፍ/ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 4624 ታህሣሥ 7 ቀን 1998 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ ተሻሽሐል።

2/ ለተጠሪ የተጠራቀመ ደመወዝ Eንዲከፈል የተሰጠው ውሣኔ ተሽሯል።

3/ Aመልካች ለተጠሪ የ3 ወር ደመወዝ ካሣ ክፍያ Eንዲከፍላቸው ተወስኗል፡ 4/ Aመልካች ለተጠሪ የ2 ወር ደመወዝ የማስጠንቀቂያ ክፍያ ይክፈላቸው።

5/ Aመልካች ለተጠሪ የ9A ቀን የዓመት Eረፍት በገንዘብ ቀይሮ ይክፈላቸው።

6/ ወጪና ኪሣራ ይቻቻሉ።

መዝገቡ ተዘግቷል።