Unknown v. ዋ በጋብቻው ወቅት ከAቶ Aሰፋ መለሰ ደሞዝ ለቤቱ Eዳ ለባንክ የተከፈለው ገንዘብ Eና የመድን ድርጅት Eዳውን ለመጨረስ የከፈለው የሕይወት Iንሹራንስ ገንዘብ ተደምሮ የድምሩ Aንድ Aራተኛ /25%/ ይከፈላቸው። Aከራካሪው በወዳ 19 ቀበል

የሰ/መ/ቁ 23389

ሐምል 1A ቀን 1999 ዓ.ም.

ዳኞች፡- መንበረፀሐይ ታደሰ Aሰግድ ጋሻው ተሻገር ገ/ሥላሴ Aብዱራሂም Aህመድ ብርሃኑ Aመነው Aመልካች፡- የAማኑኤል ፀጋ የንግድ ሱቆች Aኮ/ማኀበር - ጠበቃ ኃይሉ Aስምር ቀርቧል።

ተጠሪ፡- Eነ ባህሩ Aብርሃም /12 ሰዎች/ Aልቀረቡም።

መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ይህ ጉዳይ ለሰበር ችሎት ላቀርብ የቻለው የፍድራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የመ/ቁ A8449 ላይ በታህሣሥ 27 ቀን 1997 ዓ.ም. በዋለው ችሎት የሰጠውን ብይን የፍድራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በይ/መ/ ላይ በሕዳር 27 ቀን 1998 ለዋለው ችሎት ብይኑን በማፅናቱ Aመልካች የካቲት 15 ቀን 1998 ዓ.ም. ባቀረበው ማመልከቻ በስር ፍ/ቤቶች የተፈፀመው የሕግ ስህተት Eንዲታረም በመጠየቁ ነው።

የሰበር ችሎቱም መዝገቡን መርምሮ የማኀበሩ Aባላት በAስተዳዳሪዎች ላይ ክስ ላመሰርቱ የሚችሉበት የሕግ Aግባብ ምን Eንደሚመስል ለማጣራት ሲል ቅሬታው ለተጠሪዎች ደርሶ ታህሣሥ 19 ቀን 1999 ዓ.ም. በዋለው ችሎት ቀርበው በጠበቃቸው Aማካይነት የቃል ክርክር Aድርጓል።

ይህ የሰበር ችሎትም መዝገቡን መርምሯል። በዚህ ጉዳይ ላይ Aመልካቾች በስር ፍ/ቤት ክስ ሲመሰርቱ ተጠሪዎች የAክስዮን ማኀበር Aስተዳዳሪዎች ሆነው ከደንብ ውጪ በAክስዮን ማኀበሩ ከተሰራው ሕንፃ ውስጥ የግንባር ሱቆችን በተደረገው ግልጽ ያልሆነ ስብሰባ ያሳለፉት ውሣኔና የወሰዱት Aስተዳደራዊ ውሣኔ ከደንቡ ውጪ ስለሆነ Eንዲታገድና Eንዲፈርስ የሚል Aቤቱታ Aቅርበው ለመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ተጠሪዎች በሰጡት መልስ Aመልካቾች ያቀረቡት ክስ ተጠሪዎችን Eንደማይመለከትና Eንደማያስከስሳቸው፣ ያስከስሳቸዋል ቢባልም Eንኳ በን/ህ/ቁጥር 365/1/ መሰረት በተጠሪዎች ላይ ክስ ለመመሥረት የሚቻለው ማኀበሩ Eንጂ Aመልካቾች ላሆኑ Eንደማይችሉ በመቃወማቸው ፍ/ቤቱም ክርክራቸውን በመስማት Aመልካቾች በንግድ ሕግ Aንቀጽ 365 ሥር የተመለከተውን ቅድመ ሁኔታ ሳያሟሉ በተጠሪዎች ላይ ክስ መመሥረት Aይችሉም በማለት መዝገቡን ዘግቷል።

በዚህ ችሎትም የታየው መሰረታዊ ጉዳይ Aመልካቾች በተጠሪዎች ላይ በቀጥታ ክስ መመሥረት ይችላሉ ወይ የሚለው የሕግ ጥያቄ ነው።

በንግድ ሕግ Aንቀጽ 364 Eስከ 367 በተደነገገው መሰረት የAክስዮን ማኀበር Aስተዳዳሪዎች ሀላፊነት ለAክስዮን ማኀበሩ Aበዳሪዎች፣ ለAክሲዮን ማኀበሩ ባለድርሻ Aባላት ወይም ለሦስተኛ ወገን ላሆን Eንደሚችል ተመልክቷል።

Aሁን በቀረበው ጉዳይ ላይ ተጠሪዎች የAመልካቾችን መብት በሚጎዳ መልኩ የሰሩ ስለሆነ ሃላፊነት Aለባቸው፣ የሰሩትም ሥራ ላፈርስ ይገባል የሚል ክስ የቀረበባቸው መሆኑ በሥር ፍ/ቤት መዝገብ በግልጽ ተመልክቷል።

ሆኖም የበታች ፍ/ቤት ክሱን ውድቅ ለማድረግ መሰረት ያደረገው የሕግ Aንቀጽ የንግድ ሕጉ ቁጥር 365 ቅድመ ሁኔታዎች Aልተሟሉም የሚል ነው።

ሆኖም በዚህ Aንቀጽ ድንጋጌ የተመለከተው ማኀበሩ Aስተዳዳሪዎችን ለመክሰስ ሲፈልግ ላያሟላ የሚገባውን ቅድመ ሁኔታዎች Eንጂ የተወሰኑ የAክሲዮን ማኀበሩ ባለድርሻዎች የሚያቀርቡትን ክስ Aያጠቃልልም።

ከላይ ለመጥቀስ Eንደተሞከረው Aስተዳዳሪዎች ላይ ክስ ለመመሥረት የሚችሉ ወገኖች ማሟላት የሚገባቸው ቅድመ ሁኔታዎች በንግድ ሕጉ ለየብቻ የተደነገጉ ስለሆነ Eነዚህን ለይቶ በAግባቡ ማየት የግድ ይሆናል። በዚሁ መሰረት Aሁን በተያዘው ጉዳይ ላይ Aመልካቾች የሚሉት በተጠሪዎች የተፈፀመው ተግባር መብታቸውን የሚጎዳ በመሆኑ Aስተዳደሪዎችን /ተጠሪዎች/ በቀጥታ መክሰስ የበታች ፍ/ቤት Aንቀጽ 365ን መሰረት Aድርጎ መከልከሉ Aግባብ Aይደለም የሚል ነው።

Eኛም ይህንን ሁኔታ ከላይ Eንደተመለከተው የተጠያቂነት መሰረቱ ለየብቻ መታየት Eንዳለበት የሕጉን ዓላማና መንፈስ መሰረት Aድርገን Aጽንተነዋል። በዚሁ መሰረት Aመልካቾች የAክስዮን ባለድርሻ Aባላት በመሆናቸው የAባልነት መብታቸውን በሚጎዳ መልኩ Aስተዳዳሪዎች /የAሁን ተጠሪዎች/ መሥራታቸውን ማረጋገጥ ከቻሉ ቀጥታ መከሰስ Eንደሚችሉ የንግድ ሕጉ Aንቀጽ 367 ይፈቅድላቸዋል።

በመሆኑም Aመልካቾች የሚጠበቅባቸው በተጠሪዎች ሥራ Aመራርና የውሣኔ Eርምጃ ተጎጂ መሆናቸውን በንግድ ሕጉ Aንቀጽ 367 መሰረት ማረጋገጥ Eንጂ የበታች ፍ/ቤት Eንደተመለከተው በንግድ ሕግ Aንቀጽ 365 የተመለከተውን ቅድመ ሁኔታ ማሟላት Aይጠበቅባቸውም። የንግድ ሕጉ Aንቀጽ 365 የተወሰኑ የAክስዮን ማኀበሩ Aባላት በAስተዳዳሪዎች ላይ የሚያቀርቡትን ክስ የሚመለከት ስላልሆነ የሥር ፍ/ቤት ተገቢ ያልሆነውን የሕግ Aንቀጽ መሰረት Aድርጎ የAመልካቾችን ክስ መዝጋቱ የሕግ ስህተት ነው ብለናል።