Unknown v. -** የመቶ Aለቃ Aክላሉ Aበበ ተወካይ ቀርቧል።; የንብረት ክፍፍል ያደረጉ ሲሆን፣; በብሩንዲ በሰላም ማስከበር ተግባር ላይ ተሰማርቶ ለነበረበት ጊዜ በድጐማ መልክ ተከፍሎታል በተባለው ገንዘብ ክፍፍል ላይ ነው። Aመልካች ይህ ገንዘብ የ

የሰ/መ/ቁ 31430

ሚያዝያ 7 ቀን 2000 ዓ.ም ዳኞች፡- ዓብዱልቃድር መሐመድ ሐጐስ ወልዱ ሒሩት መለሰ ታፈሰ ይርጋ ሡልጣን Aባተማም Aመልካች ፡- ወ/ሮ Aዲስ Aለም Aከለ ቀርባለች።

ተጠሪ፡- የመቶ Aለቃ Aክላሉ Aበበ ተወካይ ቀርቧል።

መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ለሰበር Aቤቱታው መነሻ የሆነው ጉዳይ የጋብቻን በፍቺ መፍረስ ተከትሎ የተነሳውን የንብረት /ገንዘብ/ ክፍፍል ክርክር የሚመለከት ነው።

ከመዝገቡ Eንዳየነው Aመልካች Eና ተጠሪ የንብረት ክፍፍል ያደረጉ ሲሆን፣ ከዚህ ክፍፍል በኋላ ላስማሙ ያልቻሉት ተጠሪ በብሩንዲ በሰላም ማስከበር ተግባር ላይ ተሰማርቶ ለነበረበት ጊዜ በድጐማ መልክ ተከፍሎታል በተባለው ገንዘብ ክፍፍል ላይ ነው። Aመልካች ይህ ገንዘብ የተገኘው ጋብቻው ከመፍረሱ በፊት /ፀንቶ በነበረበት ጊዜ/ Eስከሆነ ድረስ የባልና ሚስት የጋራ ሀብት ነው በማለት ስትከራከር፤ ተጠሪ ደግሞ ገንዘቡ ከደመወዝ የተለየና በድጐማ መልክ የተሰጠኝ በመሆኑ የግል ነው። ከባልና ሚስት የጋራ ሀብት የሚደመር Aይደለም በማለት ተከራክሮAል። ክርክሩን በመጀመሪያ ደረጃ የሰማው የወረዳ ፍ/ቤት Eና ይግባኙን የሰማው የከፍተኛ ፍ/ቤት ገንዘቡ የባልና ሚስቱ የጋራ ሃብት ነው በማለት የወሰኑ ሲሆን፣ ለመጨረሻ ጊዜ ይግባኙን የሰማው የAማራ ብ/ክ/መ/ጠ/ፍ/ቤት ግን የተጠሪን ክርክር በመቀጠል ገንዘቡ የባልና ሚስቱ የጋራ ሀብት የሚባል Aይደለም። ለክፍፍል Aይቀርብም በማለት ወስኖAል። የሰበር Aቤቱታው የቀረበው በዚሁ ላይ ነው።

Eኛም Aመልካች ሰኔ 21 ቀን 1999 ዓ.ም በፃፈችው ማመልከቻ ያቀረበችውን Aቤቱታ መሰረት በማድረግ ተጠሪን Aስቀርበን ክርክሩን ሰምተናል። Aቤቱታው በሰበር ችሎት Eንዲታይ የተወሰነው በድጐማ መልክ ተገኘ የተባለው ገንዘብ የባልና ሚስት የጋራ ሀብት የማይሆንበት የሕግ ምክንያት Aለ ወይ? የሚለውን ጭብጥ ለመመርመር ነው። በመሆኑም ይህን ነጥብ ከግራ ቀኝ ወገኖች ክርክር፣ Aቤቱታ ከቀረበበት ውሣኔ Eና ከሕጉ ጋር Aገናዝበን መርምረናል።

Eንደምንመለከተው Aከራካራው ገንዘብ በድጐማ መልክ ለተጠሪ የተከፈለው ጋብቻው ፀንቶ በነበረበት ጊዜ ነው። Aከራካሪ ሆኖ የተገኘው ነጥብም ከዚህ ፍሬ ነገር የሚነሳ ሆኖ መወሰን ያለበት ደግሞ Aግባብ ባለው የቤተሰብ ሕግ መሰረት ነው። በዚህ ረገድ Aግባብ ያለው የቤተሰብ ሕግ የAማራ ብ/ክ/መ/የቤተሰብ ሕግ Aዋጅ ቁ. 79/95 Aንቀጽ 73 Eንደሆነ በስር ፍ/ቤቶች ውሣኔ ተመልክቶAል። ባልና ሚስት ተጋብተው Aብረው በሚኖሩበት ጊዜ ሰርተው፣ ጥረው፣ ግረው የሚያገኙዋቸው ንብረቶች የጋራ ሀብቶቻቸው Eንደሆኑ በተጠቀሰው Aንቀጽ 73/1/ Eና /2/ በግልጽ ስለመመልከቱም በፍ/ቤቶቹ ውሣኔ ተገልጾAል። የAማራ ብ/ክ/መ/ጠ/ፍ/ቤትም ሕጉ Eንዲህ Aይልም የሚል ምክንያት Aልሰጠም። ለውሣኔው መሰረት ያደረገው ነጥብ ገንዘቡ ባልና ሚስቱ በመረዳዳትና በመተጋገዝ በጋራ ያፈሩት ነው ላባል Aይችልም የሚል ነው።

በበኩላችን Eንደምናየው ሕጉ ግልጽ ነው። ሕጉ ለጋራ ንብረት መሰረት ይሆን ዘንድ በዋነኛነት ያስቀመጠው በጋብቻው ጊዜ /ጋብቻው ፀንቶ ባለበት ጊዜ/ መገኘቱን ነው። ባልና ሚስቱ በጋብቻ ተሳስረው ባሉበት ጊዜ የሚገኘው ንብረት በሁለቱም የጋራ መተጋገዝ Eንደተገኘ መቆጠር Eንዳለበት ሕጉ ወስኗል። ባልና ሚስቱ በተለያየ ቦታ የመገኘታቸው ጉዳይ Eግምት ውስጥ የሚገባ Aይደለም። ባል በAንድ ቦታ፤ ሚስት ደግሞ በልላ ቦታ ለተወሰነ ጊዜ ቢኖሩ Eንኳ ሕጉ የሚገምተው ሁለቱም ለትዳራቸው Eኩል AስተዋጽO ያደርጋሉ ብሎ ነው። በመሆኑም ንብረቱ በሕጉ ተቀባይነት ባለው Aግባብ የAንዱ ተጋቢ ወገን የግል ሃብት መሆኑ Eስካልተረጋገጠ ድረስ በጋብቻው ወቅት የተገኘው ንብረት ሁሉ የባልና ሚስቱ የጋራ ሀብት ነው የሚሆነው።

በያዝነው ጉዳይ Eንደምናየውም ተጠሪ በድጐማ ተሰጠኝ የሚለው ገንዘብ የጋራ ሀብት የማይሆንበት የሕግ ምክንያት የለም። ከዚህ የተነሳም Aቤቱታ የቀረበበት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ነው ለማለት ችለናል።

ው ሣ ኔ

1. Aቤቱታ የቀረበበት የAማራ ብ/ክ/መ/ጠ/ፍ/ቤት በፍ/ብ/መ/ቁ. 1046/98 ግንቦት 14 ቀን 1999 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁ.

348/1/ መሰረት ተሽሮAል።

2. ለተጠሪ በድጐማ መልክ ተከፈለ የተባለው ገንዘብ በባልና ሚስት የጋራ ሀብት የሚካተት በመሆኑ Aመልካች Eና ተጠሪ Eኩል ይካፈሉት ብለን ወስነናል።