Unknown v. -** ፍሬው ተካልኝ; ላይ የሚከተለውን ክስ Aቅርበዋል። ተከሣሽ ባደረሰብኝ ድብደባ ምክንያት ቀኝ ዓይኔ የጠፋ ሲሆን ተከሣሹም በወንጀል ተከሶ ተቀጥቷል። በAይኔ ላይ የደረሰውን ጉዳት በሕክምና ለመከታተል ከሚረዳኝ Aንድ ሰው ጋር በመሆን

ይህ ሰበር ሰሚ ችሎትም የቀረበለትን የሰበር Aቤቱታ መርምሮ በAመልካች ላይ Aንድ ዓይን የመጥፋት የAካል ጉዳት የደረሰባት መሆኑ በተረጋገጠበት ሁኔታ ሰርታ ለመኖር የሚከለክላት ነገር የለም በሚል የOሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በበታች ፍ/ቤቶች ካሳ Eንዲከፈላት የተሰጠውን ውሳኔ የመሻሩ Aግባብነት ለሰበር ቀርቦ ላታይ Eንደሚገባው በማመኑ ተጠሪን በመጥራት ግራ ቀኙን Aከራክሯል።

በAጠቃላይ የክርክሩ ይዘት ከላይ የተመለከተው ሲሆን ይህ ሰበር ችሎትም Aቤቱታውን Eንደሚከተለው መርምሯል።

ተጠሪ በAመልካች ላይ በፈጸመው ድብደባ ምክንያት የAመልካች የቀኝ ዓይን የጠፋ ስለመሆኑ በሥር ፍ/ቤት ክርክር ሲደረግ በማስረጃ ተረጋግጧል።

በAመልካች ላይ የደረሰው ጉዳት የAካል ጉዳት Eንደመሆኑ መጠን Aመልካች ማስረዳት የሚጠበቅባት ጉዳት የደረሰባት መሆኑን ጉዳቱን ባደረሰው የተጠሪ ድርጊትና በተገኘው ውጤት መካከል ቅርብና ቀጥተኛ የሆነ የምክንያትና የውጤት ግንኙነት /cause and effect relationship/ መኖሩን ብቻ ነው። ምክንያቱም በፍ/ብ/ሕ/ቁ/ 2067 መሰረት ኃላፊነቱ በጥፋት ላይ ያልተመሰረተ ጥብቅ /Strict/ ስለሆነ የጉዳት Aድራሹን የAEምሮ ሁኔታ /State of mind/ ማስረዳት Aይጠበቅባትም። የሥር ፍ/ቤቶችም በዚሁ ላይ ተመሥርተው የኃላፊነት ውሳኔ የሰጡ ከመሆኑም በላይ ኃላፊነቱ ግራ ቀኙን Aላከራከረም።

የዚህን ችሎት ምላሻ የሚሻው የጉዳዩ ጭብጥ ለደረሰው ጉዳት ተጠሪ ኃላፊ ነው ከተባለ ካሳ ለመክፈል ይገደዳልን? የሚለው በመሆኑ ይህንኑ ጭብጥ በመያዝ ከሕጉ Aኳያ Eንደሚከተለው መርምረናል።

በቅድሚያም ከጉዳዩ ጋር Aግባብነት ያላቸውን የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2090(1)፣ 2091 Eና 2092 ድንጋጌዎችን መረዳት Eንደሚያስፈልግ ችሎቱ ተገንዝቧል።

በዚህም መሰረት የተጠቀሱት ድንጋጌዎች ቀጥሎ የተመለከተው ይዘት Aላቸው።

2090 የኪሣራ Aከፋፈል (1) በመደቡ በጉዳቱ ምክንያት ተበዳዩ የሚካሰው ለጉዳቱ ተመዛዛኝ የሆነ ካሣ በመክፈል ነው።

2091 የኪሣራው ልክ ለደረሰው ጉዳት Aላፊ መሆኑ በሕግ የታወቀው ሰው የሚከፍለው የጉዳት ካሣ ኃላፊነቱን ያመጣው ጉዳይ በተበዳዩ ላይ ከደረሰው ጉዳት ጋር Eኩል ሆኖ መመዛዘን Aለበት።

2092 ለወደፊት ላደርስ ስለሚችል ጉዳት ለወደፊት ላደርስ ይችላል ተብሎ የሚገመተው ጉዳት የተረጋገጠ ሲሆን Aስኪፈፀም ሳይጠብቅ ካሳ ላከፈለው ይገባል።

የብዙ Aገራት ከውል ውጭ የሚደርስ ኃላፊነት ሕጎች ሁለት ግቦችን ማለትም ጉዳቱን የመካስ /Insurace goal/ Eና የጥፋት ባህሪን የመግራት /Deterrence goal/ ተብለው የሚታወቁትን መርሆች መሰረት በማድረግ የተቀረጹ ሲሆን የIትዮጵያ ከውል ውጭ የሚደርስ ኃላፊነት ሕግም ይህንኑ ዓላማ Aካቶ Eንደተቀረጸ በሕጉ ላይ ማብራሪያ የጻፉት ፕሮፍሰር ጆርጅ ቺቺኖቪት /The Ethiopian law of compensation for damages/ በሚለው ማብራሪያቸው ላይ Aንጸባርቀውታል።

ከላይ በተጠቀሱት የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2091 Eና 2092 መርሆች መሰረት ካሳና ጉዳት Eኩል መሆን Eንዳለበት ይህ ማለትም በመርህ ደረጃ ተጎጂው ከጉዳቱ Aትራፊ መሆን Eንደማይገባውና ከደረሰበትም ጉዳት በታች መካስ Eንደልለበት መገንዘብ ይቻላል። በተግባርና በተጨባጭ ሲታይ የጉዳት መጠኑ በፍርድ ቤቱ የሚወሰን ቢሆንም ጉዳዩ የሕግ ጥያቄ ብቻ ባለመሆኑ ውስብስብነት ያለው ከመሆኑም ልላ ሕጉ በተጨባጭ የደረሰ ጉዳት ብቻ ሳይሆን ወደፊት ላደርስ የሚችል ጉዳትም የተረጋገጠ ሲሆን Eንዲካስ ስለሚፈቅድ ወደፊት ስለሚሆን ነገር Eርግጠኛ መሆን ስለማይቻል በካሳ Aወሳሰን ረገድ ስልትን የማዛነፍ ውጤት ያስከትላል። ከዚሁ ጋር በተየያዘም በካሳ Aወሳሰን ረገድ ከንብረት ጉዳት ይልቅ Aተማመኑ የበለጠ ውስብስብ የሚሆነው የደረሰው ጉዳት የAካል ጉዳት በሚሆን ጊዜ ነው። በEርግጥ በጉዳቱ ምክንያት የተከፈለ ወጪ፣ ለመድኃኒት መግዣ Eንደዚሁም ለሰው ሰራሽ የAካል ምትክና ተጎጂው ወደ ሆስፒታል የተመላለሰበት ወጪ የጉዳት ካሳው Aካል ስለሆነና በቀላሉም በማስረጃ የሚረጋገጥ በመሆኑ በAወሳሰን ረገድ Aስቸጋሪ Aይሆንም። ነገር ግን ጉዳቱ የዘላቂነት ባህሪይ ሲኖረውና የተጎጂው የመሥራት Aቅም በሙሉ ወይንም በከፊል ሲጓደል በጉዳት ካሳው Aተማመን ረገድ Aስቸጋሪ ሁኔታ መፈጠሩ Aይቀርም።

ስለሆነም ካሳ ከደረሰው ጉዳት ጋር Aኩል ሆኖ መመዛዘን Aለበት ሲባል መታየት የሚገባው በAጠቃላይ በተጎጂው ላይ ጉዳት በመድረሱ ምክንያት Eንደሰው በAጠቃላይ የመሥራት ኃይል ቅነሳ /General utility/ Aንጻር Eንጂ ከጉዳቱ በፊት ሲሰራው የነበረውን ሥራ ላለመሥራት ጉዳቱ ያስከተለውን ልዩ ጫናና የቅነሳ መጠን /special utility/ ግምት ውስጥ በማስገባት Aይሆንም። ምክንያቱም በተጨባጩ ዓለም ሲታይ Eያንዳንዱ የሰውነት ክፍል ሥራ ለመሥራት ብቻ ሳይሆን በAጠቃላይ Eንደ ሰው ለመኖር የተለያየ ፋይዳና ጠቀሜታ ያለው በመሆኑ ነው።

በEጃችን ወዳለው ጉዳይ ስንመለስ በAመልካች ላይ የደረሰው ጉዳት የAንድ ዓይን መጥፋት ሲሆን ይህም ጉዳት ዘላቂ ከፊል ስንኩልነት /Permanent partial disablement/ ተብሎ የሚመደብ ነው።

የOሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ችሎት ለAመልካች የወደፊት ጉዳት ካሳ ላከፈላት Aይገባም ያለው Aንድ ዓይኗን ያጣች ቢሆንም ወደፊት ሥራ ሰርታ ገቢ ከማግኘት ጉዳቱ Aይከለክላትም በማለት ነው።

ነገር ግን ጉዳት መድረሱ በተጨባጭ Eስከተረጋገጠ ድረስ ለተጎጂው ካሳ Aይከፈለውም ማለት ከላይ የተመለከተውንና ጉዳትን የመካስና የጥፋት ባህሪን የመግራት የሕጉን ዓላማንና ግብ የሚጻረር ነው። Aመልካች በደረሰባት የAንድ ዓይን መጥፋት ምክንያት ሙሉ ለሙሉ የመሥራት ችሎታዋን Aጥታለች ባይባልም ከላይ Eንደተመለከተው ካሳ ከደረሰው ጉዳት ጋር Eኩል ሆኖ መመዛዘን Aለበት ሲባል ከAጠቃላይ የመሥራት ኃይል ቅነሳ ጋር ተገናዝቦ Eንጂ ከልዩ የመሥራት ኃይል ቅነሳ ጋር ተገናዝቦ ባለመሆኑ Aመልካች Aንድ ዓይኗን ማጣቷ በወደፊት ሕይወቷ የገቢ መጠን መቀነስ ባያስከትልም Eንኳን በAጠቃላይ Eንደ ሰው ለመኖር በEያንዳንዱ የEለት ሕይወቷና Eንቅስቃሴ ላይ ጉዳት /Punitive damage/ መድረሱ ምክንያታዊ Eርግጠኛነት /Reasonable Certainty/ ያለው በመሆኑ ከAጠቀላይ የሕጉ ዓላማም ሆነ ከቁጥር 2091 Eና 2092 ድንጋጌዎች Aንጻር ካሳን መወሰን Aግባብነት ይኖረዋል።

በልላ በኩልም ጉዳት የደረሰበት ወገን የደረሰበትን ጉዳት ልክና ጉዳት Aድራሹ ካሳ በመክፈል ረገድ ያለበትን ግድታ ማስረዳት Eንዳለበት በፍ/ብ/ሕ/ቁ/2141 ላይ የተመለከተ ቢሆንም ተጎጂው ጉዳት የደረሰበት መሆኑን Aረጋግጦ ነገር ግን የካሳውን መጠን ለመገመት Aስቸጋሪ ሁኔታ በሚያጋጥም ጊዜ በቁጥር 2102 መሰረት ዳኞች የካሳውን መጠን በርትE ለመወሰን ሥልጣን የተሰጣቸው በመሆኑ ይህም ጉዳት የደረሰበት ሰው የካሳውን መጠን በማስረዳት ረገድ ያለበትን ሸክም በመጠኑም ቢሆን Eንደሚያቀልለት የሚያስገነዝብ ነው።

110 111 ሲጠቃለልም Aመልካች ጉዳት የደረሰባት ስለመሆኑ በማስረጃ የተረጋገጠ ከመሆኑም በላይ ጉዳቱም በወደፊት ሕይወቷ ላይ Aሉታዊ ተጽAኖ ማሳደሩ Eንደማይቀር ምክንያታዊ Eርግጠኛነት ያለው ስለመሆኑም የተረጋገጠ በመሆኑ ላወሰን የሚገባውም የካሳ መጠን በፍ/ብ/ሕ/ቁ/2102 መሰረት በርትE መወሰን የግድ የሚል በመሆኑ በዚሁ መሰረትም የምEራብ ወለጋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት የካሳውን መጠን በርትE መወሰኑ በይግባኝ የተመለከተውም የOሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይህንኑ ውሳኔ ማጽናቱ Aግባብነት ያለው ሆኖ ሳለ የክልሉ ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ችሎት ይህንኑ ውሳኔ በመሻር ለAመልካች የወደፊት ካሳ ላከፈል Aይገባም በማለት የሰጠው ውሳኔ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ ተገኝቷል።

ውሳኔ

1. የOሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ችሎት በመ.ቁ. 04500 ጥር 9 ቀን 1997 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ስለሆነ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 348(1) መሰረት ተሽሯል።

2. የምEራብ ወለጋ ዞን ከፍ/ቤት በመ.ቁ. 210/93 በሚያዝያ 16 ቀን 1995 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ Eንደዚሁም የOሮሚያ ጠ/ፍ/ቤት በመ.ቁ.2444/95/1 በኀዳር 8 ቀን 1996 ዓ.ም የሰጠው ትEዛዝ በAግባቡ ስለሆነ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 348/1/ መሰረት ጸንቷል።

3. ግራ ቀኙ ወጭና ኪሳራ ይቻቻሉ

4. መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል