Unknown v. -** ንብ ትራንስፖርት /A.ማ/ - Aልቀረበም; ላይ ክስ መስርቶ ፍ/ቤቱም ግራ ቀኙን Aከራክሮ ጉዳት የደረሰው ከAቅም በላይ በሆነ; ካሣ ለመክፈል ኃላፊነት የለበትም በማለት ውሣኔ የሰጠ ሲሆን የፍ/ጠ/ፍ/ቤትም ይሄው ውሣኔ ጉድለት የለበ

ከላይ Eንደተገለፀው ተከሣሽ ባቀረበው ማስረጃ ለክሱ ምክንያት በሆነው ንብረት ላይ የደረሰው ጉዳት Aጓዡ ላገምተውና ላያስቀረው በማይችል Aደጋ ምክንያት መሆኑን መገንዘብ የተቻለ ስለሆነ ተከሣሽ ለተከሰሰበት የንብረት ጉዳት ሙሉ በሙሉ ኃላፊነት የለበትም በማለት ውሣኔ ሰጥቷል።

ከሣሽም በዚሁ ውሣኔ ቅር በመሰኘት የይግባኝ ቅሬታውን ለፍ/ጠ/ፍ/ቤት ቢያቀርብም የፍ/ከ/ፍ/ቤት ውሣኔ ጉድለት የለበትም በማለት በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 337 መሰረት ይግባኙን ሰርዟል።

ከዚህ በኋላም ከሣሽ (የAሁን Aመልካች) የሰበር Aቤቱታ ለዚህ ሰበር ችሎት Aቅርቦ ይህ ሰበር ችሎት የቀረበውን የሰበር Aቤቱታ መርምሮ በEርሾው ላይ የደረሰው ቃጠሎ ከAቅም በላይ ምክንያት ስለመሆኑ ከሕጉ Aኳያ ተመርምሮ ላወሰን Eንደሚገባው በማመኑ ተጠሪን በመጥራት ግራ ቀኙን Aከራክሯል።

በAጠቃላይ የክርክሩ ይዘት ከላይ የተመለከተው ሲሆን ይህ ችሎትም መዝገቡን መርምሯል።

ከላይ Eንደተመለከተውም Aመልካች ያቀረበው ክስ ተቀባይነት ሣያገኝ የቀረው ቃጠሎው የደረሰው ከAቅም በላይ በሆነ ምክንያት ነው በሚል ነው።

በመሆኑም Aደጋው የደረሰው ከAቅም በላይ በሆነ ሁኔታ ነው? ወይንስ Aይደለም? የሚለው ጭብጥ ተመርምሮ ምላሽ ማግኘት የሚገባው ነው።

Aንድ Aጓዥ በከፊል ወይም በሙሉ Eቃዎች ወይም የተመዘገቡ ጓዞች ሲጠፉ ወይም ጉዳት ሲያገኛቸው ወይም የማስረከቢያው ጊዜ ቢዘገይ በኃላፊነት Eንደሚጠየቅ የንግድ ሕግ ቁጥር 59A የሚያመለክት ሲሆን Aጓዡ ከዚህ ኃላፊነት የሚድነው ደግሞ ንብረቱ ላጠፋ፣ ጉዳት ላደርስበት ወይም ላዘገይ የቻለው ከAቅም በላይ በሆነ ምክንያት ወይም በEቃው ውስጣዊ ጉድለት ምክንያት ወይም በላኪና በተቀባዩ ጥፋት ምክንያት ሲሆን Eንደሆነ በዚሁ የንግድ ሕግ በቁጥር 591 ላይ ተመልክቷል።

የግራ ቀኙ ግንኙነትን የሚገዛው ይሄው የንግድ ሕጉ ስለሆነ ክርክሩ መታየትም ያለበት ከዚሁ የንግድ ሕጉ ድንጋጌዎች Aኳያ ነው። ይሁንና በንግድ ሕጉ ውስጥ "ከAቅም በላይ የሆነ ሁኔታ" ማለት ምን ማለት Eንደሆነ የተመለከተ ነገር ስለልለ ትርጉሙን ለማወቅ ከልዩ ሕጉ ወደ ጠቅላላ ሕጉ ማለትም ወደ ፍ/ብ/ሕጉ በተለይም ደግሞ ስለውሎች በጠቅላላው ስለሚመለከቱ ድንጋጌዎች ማምራት የግድ ይሆናል። በዚህ መሰረትም ከAቅም በላይ የሆነ ሁኔታ Aለ ለማለት የሚቻለው መቼ Eንደሆነ በፍ/ብ/ሕ/ቁ.1792 ላይ የተመለከተ ሲሆን ይህም ድንጋጌ ከAቅም በላይ የሆነ ላመልሱት የማይቻል ኃይል ደርሷል የሚባለው ባለEዳው ባላሰበው ነገር ድንገት ደራሽ ሆኖበት ግድታውን Eንዳይፈጽም ፍፁም መሰናክል በሆነ Aይነት የሚያግደው ነገር ባጋጠመ ጊዜ Eንደሆነ ተደንግጓል። በዚሁ Aንቀጽ ንUስ ቁጥር 2 ላይ ደግሞ በAEምሮ ግምት ባለEዳው ቀደም ብሎ ላያስብበት የሚችል መሆኑ የታወቀ Aንድ ድንገተኛ ደራሽ ነገር ወይም ለውሉ Aፈፃፀም ከባድ የሆነ ወጭ በባለEዳው የሚደርስበት ቢሆን ከAቅም በላይ የሆነ ኃይል ነው ተብሎ Eንደማይገመት ተመልክቷል።

በመሆኑም በEነዚህ የሕጉ ድንጋጌዎች መሰረት ከAቅም በላይ የሆነ ሁኔታ ተከስቷል ላባል የሚችለው ባለEዳው በምንም መልኩ በቅድሚያ ላያስበው ወይም ላገምተው የማይችል ክስተት ሲፈጠር ነው። ነገር ግን ባለEዳው ሁኔታው ላፈጠር ወይም ላከሰት Eንደሚችል ቀድሞ ላገመት ወይም ላያስብና ጥንቃቄ ላያደረግበት የሚችል ከሆነ ሁኔታው ድንገተኛ ደራሽ ነገር ቢሆን Eንኳን ከAቅም በላይ የሆነ ነገር ተብሎ Eንደማይገመት መገንዘብ ይቻላል።

ወደተያዘው ጉዳይ ስንመለስም የሥር ፍ/ቤቶች ተጠሪውን ከኃላፊነት ነፃ ያደረጉት የክሱ ምክንያት የሆነው ንብረት በቃጠሎ ላወድም የቻለው ተሽከርካሪው የኤልክትሪክና የመካኒክ ሲስተሙ ድክመት ስለገጠመው በኤልክትሪክ መስመሩ ላይ ከፍተኛ ኃይል ያለው ኬብል ስራውን ስላቋረጠ ከብረት ጋር በመፋጨቱ ምክንያት በተነሣው Eሣት ስለሆነና ይህም Aጓዡ ላገምተውና ላያስቀረው የማይችል በመሆኑ ሁኔታው ከAቅም በላይ በሆነ ምክንያት የተፈጠረ ነው በማለት ነው። በጥቅሉ ሲታይ የሥር ፍ/ቤቶች ተጠሪ በኃላፊነት ተጠያቂ ላሆን Aይችልም ያሉት ከተሽከርካሪው የቴክኒክ ችግር ጋር በተያያዘ ነው።

ይሁንና የተሽከርካሪው ባለቤትና Aጓዥ የሆነው ተጠሪ ተሽከርካሪውን በሚገዛበት ጊዜ የቴክኒክ ደኀንነቱ Aስተማማኝ መሆኑን ለሥራ ከሚሰማራበት Aገርም ሆነ Aካባቢ የAየር ንብረት ጋር ተስማሚ መሆኑን Aጣርቶ ተሽከርካሪውን መግዛት Eንዳለበት የሚታመን ከመሆኑም በላይ በዚህ ረገድ Aስፈላጊውን ጥንቃቄ Aድርጎ ግዢውን ከፈፀመ በኋላም ቢሆን ለሥራ በተሰማራበት Aካባቢ ምንም ዓይነት የቴክኒክ ችግር Eንዳያጋጥመው ለጉዞ ከመሰማራቱ በፊትና በጉዞ በየጊዜው ተገቢውን ጥንቃቄ ማድረግ ይጠበቅበታል። ይህንን ሣያደርግ ቀርቶ ጉዳት ቢደርስ Eንደሕጉ Aገላለጽ ከAቅም በላይ የሆነ ሁኔታ ላባል Aይችልም። ስለሆነም ተጠሪ ከላይ Eንደተመለከተው በተሽከርካሪው ግዢ ወቅትም ሆነ ከግዢ በኋላ ተሽከርካሪው የቴክኒክ ችግር Eንዳይደርስበት Aስቀድሞ ላገምተውና ላከላከለው ሲገባ ይህንን የመከላከልና የጥንቃቄ Eርምጃ Aስቀድሞ ሣይወስድ በመቅረቱ በጉዞ ላይ ተሽከርካሪው በደረሰበት የቴክኒክ ብልሽት ምክንያት በተነሣው ቃጠሎ የመድን ሽፋን የተገባለት ንብረት መውደሙ የተረጋገጠ ስለሆነ ሁኔታው ከAቅም በላይ በሆነ ምክንያት ነው ላባል ስለማይችል የሥር ፍ/ቤቶች ለንብረቱ መቃጠል ምክንያት የሆነው Aደጋው ከAቅም በላይ የሆነ ሁኔታ ነው በማለት የሰጡት ትርጉም የሕግ ስህተት ያለበት ሆኖ ተገኝቷል።

ው ሣ ኔ 6. የፍ/ከ/ፍ/ቤት በመ.ቁ. 41594 በታህሳስ 26 ቀን 1998 ዓ.ም Eንደዚሁም የፍ/ጠ/ፍ/ቤት በመ.ቁ. 23649 በግንቦት 21 ቀን 1998 ዓ.ም ጉዳቱ የደረሰው ከAቅም በላይ በሆነ ሁኔታ ነው በማለት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ሆኖ ስለተገኘ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 348/1/ መሰረት ተሽሯል። ይፃፍ።

7. በተጠሪ መኪና ተጭኖ ሲጓጓዝ የነበረውና Aመልካች የመድን ሽፋን የሰጠው Eርሾ በቃጠሎ ጉዳት ላደርስበት የቻለው ከAቅም በላይ በሆነ ምክንያት Aይደለም ተብሎ ተወስኗል።

8. ቃጠሎው የደረሰው ከAቅም በላይ በሆነ ምክንያት Aይደለም ተብሎ የተወሰነ ስለሆነ የፍ/ከ/ፍ/ቤት የካሣ ክፍያ ጥያቄውን Aስመልክቶ የያዘውን ሁለተኛውን ጭብጥ በተመለከተ ከግራ ቀኙ ክርክርና ማስረጃ Aኳያ መርምሮ የበኩሉን ውሣኔ Eንዲሰጥበት ጉዳዩ ተመልሶለታል።

9. የዚህን ፍ/ቤት ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ የየራሣቸውን ይቻሉ።

10. መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።