-** የኢትዮጵያ መድህን ድርጅት - ጽጌረዲ ተሻገር ቀረበች; ነሐሴ 4 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም በፃፈው ማመልከቻ በሥር ፍ/ቤቶች የተሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሞበታል የሚልበትን ምክንያት በመግለጽ አቤቱታውን አቅርቦአል።; ዋናውን v. ዎች፡-** 1. ቦጋለ መስቀላ ጠበቃ ብሥራት መኯንን ቀረበ 2. ሚሉዮን ቦጋለ; አማካይነት; ዎች ባልተነጣጠለ ኃላፉነት ዕዲውን እንዱከፍለ ወይም ፍ/ቤቱ ኃላፉነቱ የማን እንደሆነ ለይቶ ገንዘቡ እንዱከፈለው; ዎችም ለክሱ በሰጡት መልስ ክሱ;

የሰ/መ/ቁ 48242

ጥቅምት 4 ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም ዳኞች፡- ተገኔ ጌታነህ ሐጎስ ወልደ ብርሃኑ አመነው አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ አመልካች፡- የኢትዮጵያ መድህን ድርጅት - ጽጌረዲ ተሻገር ቀረበች ተጠሪዎች፡-

1. ቦጋለ መስቀላ ጠበቃ ብሥራት መኯንን ቀረበ
2. ሚሉዮን ቦጋለ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

የሰበር አቤቱታው የቀረበው የፍዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የሰጠውን ውሣኔ በማጽናት በመ.ቁ. 65456 ግንቦት 17 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም በሰጠው ውሣኔ ላይ ነው።

ጉዲዩ 1ኛ ተጠሪ ያለበትን የብር 1ዐ7,44ዐ ዕዲ ለመክፈል እንዱያስችለው በ2ኛ ተጠሪ አማካይነት የቃል ኪዲን ሰነድ ፈርሞ ቢሰጠኝም በገባው ቃል መሰረት አልከፈለኝም በማለት አመልካች የመሰረተውን ክስ መነሻ ያደረገውን ክርክር የሚመለከት ነው። 2ቱም ተጠሪዎች ባልተነጣጠለ ኃላፉነት ዕዲውን እንዱከፍለ ወይም ፍ/ቤቱ ኃላፉነቱ የማን እንደሆነ ለይቶ ገንዘቡ እንዱከፈለው እንዱወስንለት ሰለመጠየቁም ከመዝገቡ ተመልክተናል። ተጠሪዎችም ለክሱ በሰጡት መልስ ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኖአል። በውክልና ሰነደ ላይ ያለው ፊርማ የ2ኛ ተጠሪ አይደለም። ስለዚህ በቀረበው ክስ በኋላፉነት ልንጠየቅ አይገባም በማለት በጋራ ሲከራከሩ፤ 2ኛ ተጠሪ ደግሞ በተለይ ባቀረበው ክርክር በውክልና ሰርተሃል እየተባልኩ ለገንዘቡ አከፊፈል ተጠያቂ የምሆንበት ምክንያት የለም ብልአል። ከዚህ በኋላ ፍ/ቤቱ 2ኛ ተከሣሽ ፊርማውን በመካደ ፊርማው እንዱመረመር ቢታዘዝም፤

ከሣሽ ዋናውን ሰነድ ሉያቀርብ አልቻለም የሚል ምክንያት በመስጠት ክሱን ውድቅ አድርጎአል።

ጉዲዩ በይግባኝ የቀረበለት የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤትም በበኩለ ክርክሩን የሰማ ሲሆን፣ በመጨረሻም ይግባኝ የተባለበትን ውሣኔ አጽንቶአል። የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚህ ላይ ነው።

አመልካች ነሐሴ 4 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም በፃፈው ማመልከቻ በሥር ፍ/ቤቶች የተሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሞበታል የሚልበትን ምክንያት በመግለጽ አቤቱታውን አቅርቦአል።

በበኩላችንም ይህን አቤቱታ መሰረት በማድረግ ተጠሪዎችን አስቀርበን ክርክሩን ሰምተናል።

አቤቱታው በሰበር ችልት እንዱታይ የተደረገው አመልካች ዋናውን የውክልና ሰነድ አላቀረበም በማለት ክሱ ውድቅ የመደረጉን አግባብነት ለመመርመር ነው። በልላም በኩል ተጠሪዎች ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኖ እያለ መቃወሚያችን ውድቅ በመደረጉ በሕጉ አተረጓጏም መሰረታዊ ስህተት ተፈጽሞአል በማለት መስቀልኛ አቤቱታ በማቅረባቸው በዚህ ረገድም የግራ ቀኝ ወገኖችን ክርክር ሰምተናል። በመቀጠልም ክርክሩን አቤቱታ ከቀረበበት ውሣኔ እና ከሕጉ ጋር አገናዝበን መርምረናል።

ተጠሪዎች ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኖአል በማለት አቅርበውት የነበረው መቃወሚያ የሥር ፍ/ቤቶች ያልተቀበለት ቢሆንም፤ተጠሪዎች ግን መቃወሚያው ውድቅ የተደረገው ከሕጉ ውጪ ነው በማለት እየተከራከሩ ነው። የሥር ፍ/ቤቶች ለጉዲዩ አግባብነት የላለውን የንግድ ሕግ ድንጋጌ መሰረት አድርገው ወስነዋል የሚል የመከራከሪያ ነጥብም አንስተዋል። አመልካች ደግሞ ለጉዲዩ አግባብነት ያለው ድንጋጌ የንግድ ሕግ ቁ. 817/1/ ነው። በዚህ ድንጋጌ የተወሰነው የክስ ማቅረቢያ ጊዜ ሦስት ዓመት ሲሆን ክሱ የቀረበው ደግሞ ይህ ጊዜ ከማለፈ በፉት በመሆኑ የተጠሪዎች የይርጋ መቃወሚያ ውድቅ መደረጉ በአግባቡ ነው በማለት ተከራክሮአል።

ለክሱ መነሻ የሆነው የቃል ኪዲን ሰነድ ተፈርሞ በተሰጠበት ጊዜ እና ክሱ በቀረበበት ጊዜ መሐል ያለው ጊዜ ሲታይ የሦስት ዓመት ጊዜ አለማለፈ እርግጥ ነው። አከራካሪ የሆነው የይርጋው መቃወሚያ ለመወሰን ተገቢ የሆነው ድንጋጌ የትኛው ነው? የሚለው ነጥብ ነው። የተስፊ /ለመክፈል ቃል የሚሰጥበት/ ወረቀትን ወይም ሰነድን በሚመለከት በንግድ ሕጉ አራተኛ መጽሐፍ በአንቀጽ 2 ሥር ያለት ድንጋጌዎች አግባብነት እንደሚኖራቸው በንግድ ሕግ ቁ. 825 በመመልከቱ ተጠሪዎች ወደ ቁ. 817 በመሄድ እና አግባብነት ያለው ድንጋጌ ንዐስ ቁ. /2/ እንደሆነ በመግለጽ ተከራክረዋል። ለዚህ ክርክራቸው ምክንያት ያደረጉት የሰነደ አውጪ ነን፤ በሰነደ አውጪ ላይ የሚቀርበውን ክስ በሚመለከት ግልጽ ድንጋጌ ያለው በንዐስ ቁ. /2/ ላይ ነው የሚል ነው።

ለተያዘው የይርጋ ክርክር አወሳሰን ተገቢነት አለው በማለት በግራ ቀኝ ወገኖች የተጠቀሰው የንግድ ሕግ ቁ. 817 የሃዋላ ወረቀትን መሰረት በማድረግ የሚቀርበው ክስ በይርጋ ቀሪ ስለሚሆንበት ሁኔታ የሚደነግግ ነው። ንዐስ ቁ. /1/ ክሱ በሦስት ዓመት ይርጋ ቀሪ እንደሚሆን ሲያመለክት፤ ንኡስ ቁ. /2/ ደግሞ ክሱ በአንድ ዓመት ይርጋ ቀሪ እንደሚሆን ያመለክታል። እዚህ ላይ በጥንቃቄ መታየት ያለበት የጊዜዎቹ መርዘም ወይም ማጠር ሣይሆን፣ በሁለቱ ድንጋጌዎች /ንኡስ ቁጥሮች/ መካከል ያለው ልዩነት ምንድነው? የሚለው ነው። የመጀመሪያው ክሱ በእሺ ባዩ ላይ የሚቀርብ እንደሆነ ገልጾ መቅረብ ያለበት ከመክፈያው ቀን አንሰቶ በሦስት ዓመት ጊዜ ውስጥ እንደሆነ ያመለክታል። ሁለተኛው ማለትም ንኡስ ቁ. /2/ ደግሞ ክሱ የሚቀርበው በጀርባ በፈረሙ ሰዎችና በአውጪ ላይ መሆኑን በአንድ በኩል ሲገለጽ፤ በልላ በኩል ደግሞ የሐዋላ ወረቀቱ / ሰነደ/ በሚገባው ጊዜ እንቢታ ማስታወቂያ የተደረገበት ወይም ‛ያለኪሣራ የሚመለስ“ የሚል ቃል ያለበት እንደሆነ ያመለክታል። እነዚህ በንኡስ ቁ./2/ የተጨመሩ ሁኔታዎች በንኡስ ቁ./1/ የለም።