-** ሼህ አሽራቅ ሰይድ - ጠበቃ ዝኑር አብደልወሀብ ቀረቡ።; የደቡብ ብሓር ብሓረሰቦች ክልል የጉራጌ ዞን የቡታጅራ አካባቢ; አመልክተው ይግባኛቸው; ለክልለ ሰበር ችልት ያቀረቡት የሰበር አቤቱታ ውድቅ ተደርጓል።; የኢ.ፋ.ዱ.ሪ ፔራይቬታ v. -** የቡታጅራ ከተማ ቀበላ 02 አስተዲደር - አበበ ነጋሽ ቀረቡ።; በመቃወሙ ኤጀንሲው በቡታጅራ አካባቢ ፍ/ቤት ውሣኔውን እንዱያስፈፅምለት የሰጠው ውክልና ተገቢ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ጭብጥ በመያዝ ለጉዲዩ አግባብነት አላቸው የሚ

የሰ.መ.

ሐምል 14 ቀን 2003 ዓ.ም ዳኞች፡- ሐጏስ ወልደ አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ ነጋ ደፍሳ አዲነ ንጉሴ አመልካች፡- ሼህ አሽራቅ ሰይድ - ጠበቃ ዝኑር አብደልወሀብ ቀረቡ።

ተጠሪ፡- የቡታጅራ ከተማ ቀበላ 02 አስተዲደር - አበበ ነጋሽ ቀረቡ።

መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ጉዲዩ የቀረበው አመልካች የደቡብ ብሓር ብሓረሰቦች ክልል የጉራጌ ዞን የቡታጅራ አካባቢ ከፍተኛ ፍርድ ቤትና የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልትና የሰበር ችልት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ ይታረምልኝ በማለት ስላመለከቱ ነው። ክርክሩ በመጀመሪያ የታየው ከፍተኛ ፍ/ቤት ነው። የክርክሩ መነሻ የኢትዮጵያ ፋዳራላዊ ዱሞክራሲያዊ ሪፐብላክ ፔራይቬታይዜሸንና የመንግስት ልማት ድርጅት ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ የቡታጅራ አካባቢ ከፍተኛ ፍ/ቤት ውሣኔውን እንዱያስፈፅምለት የሰጠው ውክልና ነው። ኤጀንሲው ሕዲር 17 ቀን 2002 ዓ.ም በተፃፈና ቁጥር 05/1506/88/8402/2002 በሆነ ደብዲቤ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 371 እና ተከታይ ድንጋጌዎች አማካኝነት እንዱፈፀም ስለመጠየቅ የሚል ርዕስ ያለውና በይዘቱም በደቡብ ብሓር ብሓረሰቦችና ሕዝቦች ክልላዊ መንግስት በጉራጌ ዞን ቡታጅራ ከተማ ልዩ ከፍተኛ ቀበላ 02 ክልል ውስጥ የሚገኝ ቁጥሩ 112 የሆነ መኖሪያ ቤት ከሼህ አሽራቅ ሰይድ ከአዋጅ ውጭ የተወሰደባቸው በመሆኑ እንዱመለስላቸው መስከረም 7 ቀን 2002 ዓ.ም በቁጥር 05/1506/339/2000 የተሰጠውን ውሣኔ ለሚመለከታቸው አካላት አሳውቀናል።

ሆኖም በኤጀንሲው ውሣኔ መሰረት ያልተፈፀመላቸው መሆኑን ባለጉዲዩ ካቀረቡት ማመልከቻ ስለተረዲን በአዋጅ ቁጥር 146/9/ እና አዋጅ ቁጥር 110/87 መሰረት ውሣኔያችንን ፍ/ቤቱ እንዱያስፈፅምልን የሚል መሆኑን የሥር ፍ/ቤቱ በውሣኔው አስፍሮታል። ከዚህ ደብዲቤ ጋር ኤጀንሲው ቤቱ እንዱመለስ የሰጠውን የውሣኔ ግልባጭ እንደላከ ከገለፀ በኋላ ተጠሪ በመቃወሙ ኤጀንሲው በቡታጅራ አካባቢ ፍ/ቤት ውሣኔውን እንዱያስፈፅምለት የሰጠው ውክልና ተገቢ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ጭብጥ በመያዝ ለጉዲዩ አግባብነት አላቸው የሚላቸውን የሕግ ድንጋጌዎች ከዘረዘሩና ከተረጏሙ በኋላ የኤጀንሲውን ውሣኔ የማስፈፀም ሥልጣን ያለው የሚኒስቴሮች ምክር ቤትና ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንጂ ፍርድ ቤት የኤጀንሲውን ውሣኔ የማስፈፀም ሥልጣን የለውም በማለት ውሣኔ ሰጥቷል። የቡታጅራ አካባቢ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠውን ውሣኔ የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በይግባኝ እንዱያይላቸው አመልካች አመልክተው ይግባኛቸው ተቀባይነት አላገኘም። አመልካች ለክልለ ሰበር ችልት ያቀረቡት የሰበር አቤቱታ ውድቅ ተደርጓል።

አመልካች የኢ.ፋ.ዱ.ሪ ፔራይቬታይዜሽንና የመንግስት ልማት ድርጅት ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ በፍትሐብሕር ሥነሥርዓት ሕግ ቁጥር 371 በሰጣቸው ውክልና መሰረት የከፍተኛው ፍርድ ቤት ተጠሪ በውሣኔው መሰረት የማይፈፀምበትን ምክንያት በመጠየቅ ውሣኔውን ማስፈፀም ወይም ላላ ተገቢ ነው የሚለውን የአፈፃፀም ትዕዛዝ መስጠት ሲገባው በአዋጅ ቁጥር 146/9 እና በአዋጅ ቁጥር 110/87 ድንጋጌዎች የተዛባ ትርጉም በመስጠት ሥልጣኑ የጠቅላይ ሚኒስትሩ እንጂ የፍርድ ቤት አይደለም በማለት የሰጠውን ትዕዛዝ የይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤትና የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት ማፅናቱ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዱታረምልኝ በማለት አመልክተዋል። ተጠሪ በበኩለ ፍርድ ቤት ግለሰቦችን እንጂ የአስተዲደር አካላትን በአፈፃፀም የማስገደድ እና የኤጀንሲውን ውሣኔ እንዱያስፈፅም እንዱያደርግ ኤጀንሲውን መወከል አይችልም። ስለዚህ የክልለ ፍርድ ቤቶች በጉዲዩ ላይ ሥልጣን የለንም በማለት የሰጡት ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የለውም በማለት መልስ አቅርበዋል። አመልካች የመልስ መልስ አቅርቧል።

ከሥር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር የቀረበው ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም የኢትዮጵያ ፔራይቬታይዜሽንና የመንግስት ልማት ድርጅቶች ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ በሰጠው የአፈፃፀም ውክልና መሰረት የኤጀንሲውን ውሣኔ የማስፈፀም ሥልጣን ፍርድ ቤቱ የለውም በማለት የተሰጠው ውሣኔ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን ጭብጥ በመያዝ ጉዲዩን መርምረናል።

1. ከላይ የተያዘውን ጭብጥ ለመወሰን ከአዋጅ ውጭ የተወሰደ ንብረቶችን አስመልክቶ የኢትዮጵያ ፔራይቬታይዜሽንና የመንግስት ልማት ድርጅቶች ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ በሕግ የተሰጠውን ሥልጣንና ኃላፉነት መሰረታዊ ባህርይ መመልከት አስፈላጊ ሆኖ አግኝተነዋል። የኤጀንሲው ሥልጣንና ኃላፉነት በተለያዩ የሕግ ማዕቀፍች የተዘረዘረ ሲሆን በያዝነው ጉዲይ አግባብነት ባለው አዋጅ ቁጥር 110/87 አንቀፅ 4/ሐ/ ከአዋጅ ውጭ የተወሰደን ንብረት ባለቤትነት በተመለከተ ከቀረቡት ጥያቄዎች መረጃዎችን እያጣራ ተገቢውን ውሣኔ እንደሚሰጥና ውሣኔውም እንዱፈፀም አስፈላጊውን እርምጃ እንደሚወስድ ይደነግጋል። ከዚህ አዋጅና የሕግ ድንጋጌ መገንዘብ እንደሚቻለው አንድ ንብረት ከአዋጅ ውጭ የተወሰደ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ጉዲይ የማጣራት ማስረጃ የማሰባሰብና የመመዘን ንብረቱ ከአዋጅ ውጭ የተወሰደ ነው ብል ሲያምን ለባለቤቱ እንዱመለስ የመወሰን ሥልጣን በአዋጅ ቁጥር 110/87 ለኤጀንሲው የተሰጠው መሆኑን ነው። ይህ በሕግ ለኤጀንሲው የተሰጠው ሥልጣን ተራ ሕግ የማስፈፀም ሥልጣን አይደለም። ለኤንጀሲው በዚህ አዋጅ የተሰጠው ሥልጣን ይህን ልዩ ጉዲይ በማየትና በማስረጃ በማጣራት ውሣኔ የመስጠት ወይም የዲኝነት ሥልጣን ነው። በሕገ መንግስቱ አንድ ሰው በፍርድ የሚያልቅ ጉዲይ በፍ/ቤቱ ወይም በልላ የዲኝነት ሥልጣን በሕግ ለተሰጠው አካል አቅርቦ የማስወሰን እና ፍትሕ የማግኘት መብት እንዲለው አንቀጽ 37 በግልጽ ይደነግጋል።