-** የኢት/ያ መድን ድርጅት - ነገረፈጅ ክንፈ ታደለ ቀረበ; በጉዲዩ ላይ ጣልቃ ገብቶ ተከራክሯል። ጉዲዩ የቀረበለትም የአላባ ልዩ ወረዲ ከፍተኛ ፍ/ቤት የቀረበለትን ጉዲይ ከመረመረ በኋላ ኃላፉ የሆነውን ወገን ለይቶና የካሣ v. -** አቶ ሰለሞን ያዕቆብ - አልቀረቡም; ባቀረበው; ይክፈል በማለት በመወሰኑ ምክንያት የኢት/ያ መድን ድርጅት ኃላፉነትና የካሣ መጠኑን አስመልክቶ በተሰጠው ውሣኔ ቅር ተሰኝቶ የይግባኝ አቤቱታውን ለፋዳራለ ከፍተኛ ፍ/ቤት አቅርቧል። በዚ

በዚህ የሰበር ቅሬታ መነሻ መልስ ሰጭ ቀርቦ በሥር ፍ/ቤቶች አቅርቦት የነበረውን ክርክር በማጠናከር ውሣኔው ሉፀና ይገባል በማለት ተከራክሯል።

የጉዲዩ አመጣጥ ከላይ ባጭሩ የተገለፀው ሲሆን እኛም ከይግባኝ ስልጣን ጋር በተያያዘ የተነሣውን የሕግ ክርክር ለጉዲዩ አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ መርምረናል።

ለክርክሩ መነሻ የሆነው ጉዲይ ከአዋጅ ቁጥር 25/88 አንቀጽ 5 አኳያ የፋዳራል ጉዲይ ስለመሆኑ በግራ ቀኙ መካከል የተካደ ነጥብ አይደለም።

አከራካሪ የሆነው ጉዲይ የአላባ ልዩ ወረዲ ከፍተኛ ፍ/ቤት በውክልና ሥልጣኑ ተመልክቶ በሰጠው ውሣኔ ላይ ላቀርብ የሚገባውን የይግባኝ ክርክር ተቀብል የማስተናገድ ሥልጣን ያለው የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ነው ወይስ የፋዳራል ከፍተኛው ፍ/ቤት? የሚለውን ጥያቄ አስመልክቶ በኢት/ያ ፋዳራላዊ ዱሞክራሲያዊ ራፏብሉክ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 8ዐ፤ 78/2/ እና አንቀጽ 78/2/ ተከትል ከወጣው አዋጅ ቁጥር 322/95 ጋር በማጣቀስ ላሰጥ የሚገባውን የሕግ ትርጓሜ ላይ ያተኮረ ነው።

በሕገ- መንግሥቱ አንቀጽ 78/2/ እንደተደነገገው ክርክር የተነሣበትን ክልል ጨምሮ በአምስቱም ክልልች የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ስለመደራጀቱ በአዋጅ ቁጥር 322/95 ተደንግጓል።

በዚሁ አዋጅ መሰረት የተደረገው አደረጃጀት በፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ብቻ የተወሰነ እንጂ የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤትን ጨምሮ ያደራጀ ባለመሆኑ በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 78/2/ ሁለተኛ ክፍል ላይ የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በክልልች እንዱደራጅ በሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት በሁለት ሦስተኛ ድምፅ ካልተወሰነ ለክልል ፍ/ቤቶች የተሰጠው የውክልና ሥልጣን እንደፀና የሚዘልቅ መሆኑ በመደንገጉ፣ በሕገ- መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/4/ እንደተመለከተው የእነዚህ ክልልች የከፍተኛ ፍ/ቤቶች በፋዳራል ጉዲይ እንደ ፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ሆነው በዲኝነት የማየት የውክልና ሥልጣናቸው የተነሣ አይደለም ሕገ መንግሥታዊ መሰረት ያለው ነው።

ከዚህ አንፃር በአንድ በኩል በእነዚህ ክልልች የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት የተደራጀ መሆኑን ጠቅለል ባለ መልኩ ብቻ በአዋጅ ቁጥር 322/95 የተደነገገ በመሆኑ የተነሣ፤ በልላ በኩል ከላይ እንደተገለፀው የክልል ከፍተኛ ፍ/ቤቶች በፋዳራል ጉዲይ ላይ የተሰጣቸው ሕገ መንግሥታዊ የውክልና ሥልጣን እንደፀና ያለ ለመሆኑና በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/5/ የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ጉዲዩን በውክልና የማየት ሥልጣን ያለው መሆኑ፣ እንደ አሁኑ ባለው ጉዲይ የክልለ ከፍተኛ ፍ/ቤት በውክልና ሥልጣኑ ተመልክቶ ውሣኔ የሰጠበትን ጉዲይ ተቀብል ለማስተናገድ ሥልጣን ያለው የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ወይስ የፋዳራል ከፍተኛው ፍ/ቤት ነው? የሚለውን ጥያቄ ያስነሣል።

በእነዚህ ክልልች የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ብቻ ተለይቶ በአዋጅ ቁጥር 322/95 የተደራጀ እንደመሆኑ መጠን የዚህ የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት የሥልጣን ወሰን በይግባኝ ተመልክቶ የመወሰንን ሁለ የሚጨምር ስለመሆኑና አለመሆኑ በሕጉ በግልጽ ሉሰፍር ይገባ እንደነበረ የክርክሩ ይዘት ያስረዲል።

ይሁን እንጂ የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት በፋዳራል ጉዲይ ላይ ያለው የውክልና ሥልጣን ጠቅለል ባለመንገድ በሕገ - መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/2/ ላይ ይቀመጥ እንጂ በሕገ- መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/2/ እና 8ዐ/5/ እንደቅደም ተከተለ በመጀመሪያ ደረጃ በሚነሳ የክርክር ጉዲይ እንደ ፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በይግባኝ ደረጃ ባለክርክር ደግሞ እንደ ፋዳራል ይግባኝ ሰሚው ከፍተኛ ፍ/ቤት ሆኖ መመለከት እንደሚችል ዘርዘር ባለ ሁኔታ ያለው የውክልና ሥልጣን አይነት ተለይቶ ተቀምጧል።

በመሆኑም የክልል ከፍተኛ ፍ/ቤት በፋዳራል ጉዲይ በሕገ- መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/2/ የተሰጣቸው የውክልና ሥልጣን አሁንም ያልተነካና በዚህ መንገድ ታይቶ በሚሰጥ ውሣኔ ላይ ይግባኙ ለማን ይቀርባል የሚለውን ጥያቄ የአዋጅ ቁጥር 322/95 ጥቅል አነጋገር ጥያቄ የሚያስነሣ ቢሆንም፤ እንዱሁም ለክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት የተሰጠው የውክልና ሥልጣን በሁለት የክርክር እርከን ዓይነት ተለይቶ በሕገ- መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/2/ እና 8ዐ/5/ በግልጽ የተሰጠ እስከሆነ ድረስ በአዋጅ ቁጥር 322/95 የተደራጀው የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ሥልጣን የክልል ጠቅላይ ፍ/ቤቶች በሕገ- መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/2/ መሰረት በመጀመሪያ ደረጃ የሚቀርቡትን የፋዳራል ጉዲይ ክርክሮችን ተቀብለው እንዱያስተናግደ ተሰጥቷቸው የነበረውን ሥልጣን የወሰደ፤ የተካ እንጂ ለክልል ጠቅላይ ፍ/ቤቶች በሕገ - መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/5/ መሰረት በይግባኝ ያላቸውን ሥልጣን ሁለ ያስቀረ አይደለም ብል ለመተርጎም የሚያበቁ በቂ መነሻዎች ናቸው።

የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በክልልች የተደራጀ መሆኑ በአዋጁ በግልጽ እስከተደነገገ ድረስ በይግባኝ ደረጃ ያለውን ሥልጣን ሁለ የሚጨምር ነው እንዲይባል ከአንድ የፋዳራል ጉዲይ የሚመነጭን የመጀመሪያ ደረጃ ክርክር በክልለ ከፍተኛ ፍ/ቤት እንዱታይ አድርጎ የይግባኙን ጉዲይ ለማከራከር በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 8ዐ/5/ መሰረት የውክልና ሥልጣን የተሰጠው መሆኑ እየታወቀ የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤትን ወደ ጎን ትቶ ወይም አስቀርቶ ይግባኙ ለፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ላቀርብ ይገባል የሚለው መደምደሚያ ትርጉም አልባ ከመሆኑም በላይ የሕጎችን ዐውደ ንባብ ትርጓሜ ያልተከተለ፤ አዋጁ ውጤት እንዱኖረውና በአዎንታዊ መንገድ ታይቶ ሥራ ላይ እንዱውል ለማድረግ የሚያስችል የአተረጓጎም መንገድ ሆኖ አይገኝም።

በዚህ ሁለ ምክንያት የአላባ ልዩ ወረዲ ፍ/ቤት በተሰጠው የውክልና ሥልጣን መሰረት ተመልክቶ ውሣኔ በሰጠበት የፋዳራል ጉዲይ ላይ የአሁን አመልካች ቅሬታ ካለው የይግባኝ አቤቱታውን ለክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤት ከሚያቀርብ በቀር የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በይግባኝ ተመልክቶ ለማየት የሚያስችለው ሥልጣን የለውም ሲል የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት በይ/መ/ቁ.

46679 በዐ4/5/2ዐዐ2 ዓ.ም የሰጠው ፍርድ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አላገኘነውም።

ው ሣ ኔ 1/ የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት በ

የሰ/መ/ቁ 46679

በዐ4/5.2ዐዐ2 ዓ.ም በዋለው ችልት የሰጠው ፍርድ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 348/1/ መሰረት ፀንቷል።

2/ የሰበር አመልካች የሰበር አቤቱታ ተቀባይነት አላገኘም ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ ይቻቻለ መዝገቡ ዘግቷል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት