-** ሉሲ ታነሪ ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር - አብይ ስንታየሁ /ስራ አስኪያጅ/ ቀረቡ።; በዕዲ የተሸጠው የእኔ ንብረት ነው ሽያጩ የተከናወነው የካቲት 14 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም ነው። እኔ በማይመለከተኝ ዕዲ ንብረቴ መሸጡን ያወቅሁት v. ዎች፡-** 1. ወ/ሮ መዓዛ አስፊው - አልቀረቡም። 2. አቶ ክብሮም ሙለ - አልቀረቡም። 3. አቶ አየለ ኮሮሶ - ቀረቡ።; ዎች ከድል የቆዲ

ከሥር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር የቀረበው የጽሐፍ ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም ጉዲዩን መርምረናል። ጉዲዩን እንደመረመርነው አመልካች የሀራጅ ሽያጩ እንዱሰረዝ አቤቱታውን ማቅረብ ያለበት ሀራጁን እንዱያስፈጽም ለተወከለው ለምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው በማለት የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሣኔ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም? የሚለው ጭብጥና የበታች ፍርድ ቤቶች አመልካች በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 447 ንዐስ አንቀጽ 1 በተደነገገው የጊዜ ገደብ ውስጥ ጥያቄውን አላቀረበም በማለት የሰጡት ውሣኔ ለጉዲዩ አግባብነት ያለውን የህግ ድንጋጌ መሰረት ያደረገ ነው ወይስ አይደለም? የሚለት ጭብጦች እልባት ማግኘት ያለባቸው ሆነው አግኝተናቸዋል።

1. የመጀመሪያውን ጭብጥ ለመወሰን በዚህ መዝገብ የፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የተከተለውን አሰራርና የህጉን ድንጋጌ ማገናዘብ አስፈላጊ ሆኖ አግኝተነዋል። የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በሞጆ ከተማ የሚገኘው የቆዲ ፊብሪካ ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ይዞታና ንብረት በማሸጥ ለፍርድ ባለመብቶች ብር 250,000 /ሁለት መቶ ሀምሳ ሺህ ብር/ እንዱከፍል ለምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ውክልና ሰጥቷል። የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ጥቅምት 3 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም በሰጠው ውክልና መሰረት ‛የቆዲ ፊብሪካ ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር“ ንብረት በጋዜጣ ማስታወቂያ እንዱወጣ በማድረግ ንብረቱን በሀራጅ ሽጧል። የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ንብረቱን በሀራጅ የካቲት 14 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም ከሸጠው በኋላ አመልካች ለፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት አቤቱታ በማቅረቡ፣ የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የአመልካቾችን አቤቱታ ከተቀበለ በኋላ ስለ ሀራጁ አካሄድ ጉዲዩን በውክልና ያስፈፀመው የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ማብራሪያ እንዱሰጠው ታህሳስ 26 ቀን 2ዐዐ2 ዓ.ም ትዕዛዝ ሰጥቶ የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ጥር 2ዐ ቀን 2ዐዐ2 ዓ.ም አምስት ገጽ ማብራሪያ ልኮለታል። የፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ማብራሪያ ከደረሰው በኋላ የካቲት 2 ቀን 2ዐዐ2 ዓ.ም አመልካች አቤቱታውን ማቅረብ ያለብህ ለምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ቤት ፍርድ ነው በማለት ወስኗል።

የፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት ይህንን ብይን መስጠት የነበረበት የምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ማብራሪያ እንዱሰጠው ከመጠየቁ በፉት አመልካች አቤቱታውን ወዱያውኑ እንዲቀረበ መሆን ነበረበት። የፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የአመልካችን አቤቱታ ተቀብል ጉዲዩን ለማጣራት ረጅም ጊዜ ከወሰደ በኋላ አመልካች ወደ ምስራቅ ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት አቤቱታ እንዱያቀርብ መወሰኑ ተገቢ አይደለም። ከዚህ በተጨማሪ የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በዋቢነት የጠቀሰው የፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 374 ንዐስ አንቀጽ 1 አፈፃፀሙ በውክልና የሚያከራክረው ፍርድ ቤት የስልጣን ወሰንን የሚገልጽ እንጅ የሃራጅ ሽያጭ ተከናውኖ ካለቀ በኋላ ጉዲዩን በውክልና ካስፈፀመው ፍርድ ቤት ሙለ ማብራሪያ የተሰጠው ወካዩ ፍርድ ቤት የሀራጅ ሽያጩ ይሰረዝልኝ ጥያቄ ሲቀርብለት ጉዲዩን እንዲያከራክር እና ውሣኔ እንዲይሰጥ የሚከለክል ድንጋጌ አይደለም። ድንጋጌም ሁለቱም ፍርድ ቤቶች እኩልና አቻ ስልጣን ያላቸው መሆኑን የሚደነግግ ድንጋጌ ነው። ስለሆነም የሥር ፍርድ ቤቶች አመልካች ያቀረበውን አቤቱታ ተቀብለው ውሣኔ የመስጠት ሥልጣን እንደላላቸው በመግለጽ የሰጠውን ብይን ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ማፅናቱ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

2. ሁለተኛውን ጭብጥ በተመለከተ በፍታብሓር ህግ ቁጥር 447 ንዐስ አንቀጽ 1 የተደነገገው የሁለት ወር የጊዜ ገደብ በአፈፃፀም ክርክሩ ተሳታፉ የነበረ የፍርድ ባለመብት፣ የፍርድ ባለዕዲ ወይም በሀራጅ ንብረቱን የገዛው ሰው የሀራጅ ሽያጩ እንዱሰረዝ በሁለት ወር ውስጥ መጠየቅ እንዲለበት የሚደነግግ የህግ ድንጋጌ ነው። ይህ ድንጋጌ የፍርድ ባለዕዲ ያለሆኑ የሦስተኛ ወገን ንብረት በሀራጅ በተሸጠ ጊዜ ተፈፃሚ ላሆን የሚችለው የሀራጅ ጨረታ ማስታወቂያው በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 423 የተዘረዘሩትን መስፈርቶች ሙለ በሙለ ያሟላ በሆነ ጊዜና የሀራጅ ማስታወቂያው በሚሸጠው የማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 414 ንዐስ አንቀጽ 2 እና በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 425 ንዐስ አንቀጽ 1 በተደነገገው መሰረት የተለጠፈ መሆኑ ሲረጋገጥና የንብረቱ ባለሀብት ነኝ የሚለው ሰው የሀራጅ ሽያጭ በንብረቱ ላይ እየተካሄደ መሆኑን የሚያውቅ ወይም ማወቅ የሚገባው ሆኖ ሲገኝ ነው።

በያዝነው ጉዲይ የፍርድ ባለዕዲ የሆነው ድል የቆዲ ፊብሪካ ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ሲሆን በጋዜጣ የወጣው የሀራጅ ማስታወቂያ ‛የቆዲ ፊብሪካ ኃላፉነቱ የግል ማህበር“ በሚል ስያሜ መሆኑንና የሀራጅ ማስታወቂያው በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 423 በሚደነግገው መሰረት የፍርድ ባለዕዲውን ስም በትክክል የሚገልጽ አለመሆኑ ተረጋግጧል። ከዚህ በተጨማሪ አመልካች ንብረቴ ነው የሚለው የማይንቀሳቀስ ንብረት በሃራጅ እየተሸጠ መሆኑን ለማወቅ የሚችልበት ሁኔታ የነበረ መሆኑን የሥር ፍርድ ቤት አላጣራም። የሀራጅ ማስታወቂያው በህጉ የተደነገገውን መስፈርት የማያሟላ በሆነበት ሁኔታ የሀራጅ ሽያጩ በፍርድ ባለዕዲው ድል የቆዲ ፊብሪካ ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ንብረት ላይ ሳይሆን በእኔ ንብረት ላይ ነው የሚለው የሚለውን የአመልካች ጥያቄ ለመወሰን አግባብነት ያለው የህግ ድንጋጌ የፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 447/1/ ሳይሆን የፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 453 ድንጋጌ ነው።

አመልካች የፊብሪካውን ስመ ንብረት ሐራጅ አሸናፉ ሆኖ ወደ ገዛው ሰው ለማዛወር የሚደርገውን እንቅስቃሴ በመቃወም ንብረቱ የፍርድ ባለዕዲው ሳይሆን የእኔ ሀብት ስለሆነ ልለቅ አይገባኝም የሚል አቤቱታ ማቅረብ እንደሚችል የፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 453 ንዐስ አንቅጸ 1 ይደነግጋል። የሥር ፍርድ ቤት የአመልካች አቤቱታ ለፍርድ ባለመብትና ንብረቱን ለገዛው ሰው እንዱደርስ በማድረግና ግራ ቀኙ የሚከራከሩበትን ቀነ ቀጠሮ በመያዝ ማከራከር እንዲለበት የፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 453 ንዐስ አንቀጽ 2 የሚደነግግ ሲሆን የግራ ቀኙን ክርክር ከሰማ በኋላ በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 453 ንዐስ አንቀጽ 3 መሰረት ተገቢ ነው የሚለውን ውሣኔ የማሰጠት ግዳታና ሀላፉነት አለበት። በያዝነው ጉዲይ የሥር ፍርድ ቤት የአመልካችን አቤቱታና ማስረጃ በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 453 ንዐስ አንቀጽ 1 መሰረት በመቀበል የግራ ቀኙን ክርክር በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 453 ንዐስ አንቀጽ 2 መሰረት በመስማት በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 453 ንዐስ አንቀጽ 3 መሰረት መወሰን ሲገባው ለጉዲዩ አግባብነት የላለውን የፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 447 ንዐስ አንቀጽ 1 በመጥቀስ የአመልካችን አቤቱታ ውድቅ ማድረጉ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤትና የከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጡት ውሣኔ ተሽሯል።

2. የፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የአመልካችን አቤቱታና ማስረጃ እንደዚሁም የተጠሪዎችን መልስና ማስረጃ በመቀበልና የሚያቀርቡትን ክርክር በመስማት በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 453 ንዐስ አንቀጽ 3 መሰረት ውሣኔ እንዱሰጥ ጉዲዩን በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 343/1/ መሰረት መልሰን ልከንለታል።

3. በዚህ ፍርድ ቤት ያወጡትን ወጪና ኪሣራ ግራ ቀኙ ለየራሳቸው ይቻለ።

መዝገቡ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።