-** አቶ ተስፊዬ ተሾመ - ጠበቃ ሲሳይ ኃይለ ቀረቡ።; በ1996 ዓ.ም የወጣውን የኢ.ፋ.ደ.ሪ የወንጀል ሕግ ቁ.692(1) ላይ የተመለከተውን በመተላለፍ የማይገባውን ብልፅግና ለራሱ ወይም ለላላ ሰው ለማሰገኘት አስቦ የግል ተበዲይ ወይን v. -** የፍደራል ዓቃቤ ሕግ - ማርታ በቀለ ቀረቡ።; ቀርቦ የነበረው የክስ ይዘት; ቀርቦ መልስ የሰጠ ሲሆን በቀን 22/9/2003 ዓ.ም በ3 ገፅ

የመጀመረያውን ጭብጥ በተመለከተ ጉዲዩን በመጀመሪያ የተመለከተው የፋ/ከፍተኛ ፍርድ ቤት የችልት ሂደት ከመዝገቡ መረዲት እንደተቻለው አመልካች የሰውና የሰነድ መከላከያ ምስክሮችን /ማስረጃዎቹን/ ካጠናቀቀ በኋላ የካቲት 26 ቀን 2002ዓ.ም በዋለው ችልት የተጨማሪ የባለሙያ ምስክር የጠየቁ መሆኑ ተመዝግቦ የማስረጃው ዝርዝርና ምን እንደሚያስረደለት ሲያቀርብ ለትክክለኛ ፍትሕ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም የሚለው ይታያል በማለት መዝገቡ ለውሣኔ የተቀጠረ መሆኑ፣ ለውሣኔ በተቀጠረበት መጋቢት 2ዐ ቀን 2ዐዐ2 ዓ.ም በዋለው ችልት የተከሣሽ ጠበቃ በቀን 10/7/2002 ዓ.ም በተፃፈ ተጨማሪ የባለሙያ ምስክር የተጠየቀ መሆኑ ተገልፆ አስፈላጊ ሲሆን የሚታዘዝ መሆኑ ተገልጾ አሁንም መዝገቡ ለውሣኔ የተቀጠረ መሆኑን፣ በቀጠሮው ሚያዝያ 18 ቀን 2ዐዐ2ዓ.ም በተመሣሣይ መልኩ የተቀጠረ መሆኑን በመጨረሻውም ለአሁኑ ቅሬታ ምክንያት የሆነው ፍርድ መሰጠቱን መመልከት ይቻላል። በዚሁ በስተመጨረሻ በተሰጠው ፍርድም የተጨማሪ ማስረጃ ጉዲይ የተነሣ ሲሆን ከሂደቱ ፍርድ ቤት ያለፈው መሆኑን ተረድተናል በማለት ተመልክቷል። ከዚህ አጠቃላይ ሂደት መገንዘብ የሚችለው መጀመሪያውኑ የተጨማሪው ማስረጃ የመራለት ችልት ወደ ፉት አስፈላጊ ሆኖ ከተገኘ ትዕዛዝ ይሰጥበታል በማለት ሲቀጥር መቆየቱ እና በመጨረሻም ፍርድ የሰጠው ችልት የተጨማሪ ማስረጃ ጉዲይ በማንሣት እንደታለፈ ይቆጠራል ማለቱ ጉዲዩን የተመለከተውና የቀረበውን ጥያቄ ያለመቀበለን ያመለክታል።

ፍርድ ቤቱ የተጨማሪ ማስረጃን ጥያቄ አልተቀበለውም የሚል መደምደሚያ ላይ ከተደረሰ የታለፈበትን አግባብ ወይም መታለፈ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ነጥብ መመልከት ተገቢ ይሆናል። ተጨማሪ ማስረጃ የተጠየቀው የባለሙያ ምስክርነት ሲሆን በወቅቱ የያዝኩት መኪና የከባድ መኪና ካምፑዮ መጫን የማይችል ስለመሆኑ ያረጋግጣል በማለት ነው።ተጠሪ የሙለ አመልካች ይዞት የነበረው የቤት መኪና የከባድ መኪና ካምፑዮ መጫን መቻለ ወይም ያለመቻለ በጭብጥነት ያልተያዘ ጉዲይ በመሆኑ እና መሸከም እንደሚችል ለማንም ሰው ግልፅ በመሆኑ የተለየ የባለሙያ ምስክርነት የማያስፈልገው በመሆኑ ቢታለፍ በአግባቡ ነው በማለት ተከራክሯል። ችልቱም የግራቀኙን ክርክር ሲመለከተው አጠቃላይ ክርክሩና የምስክር ሂደቱ አመልካች ከግል ተበዲይና ከዓቃቤ ሕግ ምስክሮች ጋር የተባለውን የከባድ መኪና ካምፑዮ በእጅ ለማስገባት የተጠቀመባቸውን ስልቶች ወይም ዘዳዎች ላይ ያተከረ እንጂ የመኪናው ዓይነት እና በተለይም አመልካች ይዘውት የመጡት መኪና ዝርዝር ይዘት ወይም የመሸከም አቅም በተመለከተ ጭብጥ ተይዞ በስፊት የተኬደበት አይደለም። ይሄ ከሆነ ደግሞ ቀድሞ በጭብጥነት ያልተያዘ ጉዲይ ከመሆኑም በላይ ከወ/መ/ሕግ ቁ.143(2) ሥር እንደተመለከተው ተጨማሪ ማስረጃ ፍርድ ቤቱ ለትክክለኛ ፍትሕ አሰጣጥ ተገቢ ነው ብል ሲያምን እንጅ አስገዲጅ ካለመሆኑ ጋር ተደምሮ ሲታይ መታለፈ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈፅሞበታል የሚያሰኝ ሆኖ አልተገኘም። በዚህ መሰረት አመልካች በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ-ስርዓት ህግ እና በህገ መንግስቱ የተሰጡትን መከላከያ ማስረጃ በማቅረብ የመከላከል መብቱን የተጠቀመበት በመሆኑ እና ተጨማሪ ማስረጃ መቀበል ደግሞ አስገዲጅ ሣይሆን ፍርድ ቤቱ ለፍትሕ አሰጣጥ አስፈላጊ ነው ብል ሲያምን የሚሰጥ /የሚፈቀድ/ በመሆኑ በመታለፍ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈፅሞበታል የሚያሰኝ ነገር የለም ብለናል።

ወደ ሁለተኛው ጭብጥ ስንመለስ የተረጋገጠው ፍሬ-ነገር አመልካች ጥፊተኛ ተብል የተቀጣበትን የወንጀል ህግ ኃላፉነት ሉያቋቁም ስለመቻለ መመልከት ተገቢ ነው። በዚሁ መሰረት የግል ተበዲይና አመልካች በደላላ ከተገናኙ በኋላ የከባድ መኪናውን ካምፑዮን ያስቀመጠችበት ድረስ በማምጣት የግል ተበዲይ ለአመልካች ካሣየችውና ዋጋውን ከተነጋገሩ በኋላ አመልካች ገንዘቡን ይዤ እመጣለሁ በማለት ሲሄድ ተበዲይም እስከዚያ የግል ጉዲይ ቦታ ለመድረስ እንደወጣች፣ አመልካች ከተወሰነ ጊዜ በኋላ ተመልሶ የመጣ መሆኑ፣ የዓቃቤ ሕግ ምሥክሮች የግል ተበዲይስ ብለው ሲጠይቁት ከኋላዬ ነች አብረን ነው የመጣነው፣ ፒርክ ለማድረግ መኪና እያዞረች ነው፣ የመኪና ማቆሚያ ቦታ እየፈለገች ነው፣ እስከዚያ ይጫን ፣ይዘን እንጥፊ በማለት የተለያዩ የማሣመኛ ቃላቶችን በመጠቀም ዕቃውን አስወጥቶ በመጫን የዓቃቤ ሕግ ምስክሮች የራሳቸውን ሱቅ ሥራ ለመሥራት መለስ ሲለ ይዞ የጠፊ መሆኑ በፍሬ ነገር ረገድ ተረጋግጧል። የተረጋገጠውን ፍሬ ነገር ከወ/መ/ሕግ ቁ.692(1) አኳያ ሲታይ አመልካች የማይገባ ብልፅግና ለራሱ ወይም ለላላ ሰው ለማስገኘት ቀድሞ ከግል ተበዲይ ጋር የመምጣቱን አጋጣሚ በመጠቀም የግል ተበዲይ ከእሱ ጋር ሣትመጣ አብራው እንደመጣች በማስመሰል የባለ ሱቆቹን የተሣሣተ እምነት በመጠቀም፣ ትክክለኛውን ነገር በመደበቅ ካምፑዮኑን ይዞ በመጣው መኪና ላይ ከጫነ በኋላ የዓቃቤ ሕግ ምስክሮች በልላ ሥራ መጠመድ አጋጣሚ በመጠቀም ይዞት የሄደ በመሆኑ በሕጉ የተቀመጠውን ወንጀል ሕጉ ሥር የወንጀል ኃላፉነቱን የሚያረጋግጡ መመዘኛዎች መሟላታቸውን ያመለክታል።

በመሆኑም የተፈፀመው ድርጊት የወንጀል ኃላፉነቱን የሚያቋቁሙ በመሆኑ ስለተረጋገጠ በዚህ አንቀጽ ስር ጥፊተኛ ተብል መቀጣቱ በአግባቡ በመሆኑ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አልተገኘም። የተላለፈበት ቅጣትም የግራቀኙን የቅጣት አስተያየትና አጠቃላይ የቅጣት አጣጣል ሥርዓቶች የተከተለ በመሆኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አልተገኘም። በመሆኑም ቀጥል የተመለከተው ውሣኔ ተሰጥቷል።

ው ሣ ኔ

1. የፋ/ጠቅላይ ፍርድ ቤት በመዝ.ቁ.58613 የካቲት 29 ቀን 2ዐዐ3ዓ.ም በዋለው ችልት እና የፋ/ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመዝ.ቁ.80841 በቀን 12/11/2002 ዓ.ም እና በቀን 15/11/2002 ዓ.ም በዋለው ችልት የሰጡት ፍርድ እና ውሣኔ በወ.መ.ሥ.ሥ.ሕግ ቁ.

195(2)(ለ)(2) መሰረት ፀንቷል።

2. አመልካች በተከሰሰበት የማታለል ወንጀል ጥፊተኛ ተብል የተጣለበት ቅጣት በአግባቡ ነው ብለናል።

3. በትውስት የመጣው የመዝ.ቁ.80841 ወደ መጣበት ይመለስ መዝገቡ ተዘግቷል፤ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።