-** አቶ ኢምራን ጉደሣ አብዱ ጠበቃ ገዛኸኝ ፍቅሬ ቀረቡ; ላይ ያቀረባቸው ሁለት የወንጀል; በወንጀል ህግ አንቀጽ 598(2) የተመለከተውን በመተላለፍ ሴቶችን ወደ ውጭ ለመላክ የሚያስችል ህጋዊ ፈቃድ ሣይኖረው ሰኔ 22 ቀን 2001 ዓ.ም v. -** የፋዳራል ዐቃቤ ሕግ አልቀረቡም።; አንደኛውን ክስ ለማስረዲት የግል ተበዲይን ለምስክርነት አስቀርቦ ያስመሰከረ ሲሆን በክሱ; ሁለተኛውን ክስ ለማስረዲት አስራ አንድ ምስክሮችን አቅርቦ ያሰማ መሆኑንና ምስክሮቹም የግል ተበዲዩች

ምክንያቱም የግል ተበዲይ በህይወት ወይም በአካሎ ላይ የደረሰባት ጉዲት ያለ ስለመሆኑ በሰጣቸው የምስክርነት ቃል አልገለፀችም አየር በማይገባበትም ቤት ተቆልፋ ነበር ያለችውም ስልክ እየደወለች ዘመድቿን ታገኝ የነበረ በመሆኑ በህጉ ድንጋጌ የተገለፀውን ፍሬ ጉዲይ ያልተሟላ መሆኑን ያሣያል። ስለዚህ በወንጀል ህግ አንቀጽ 598(1) ጥፊተኛ መባል ሲገባኝ በፍሬጉዲይ ደረጃ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ በወንጀል ህግ አንቀጽ 598(2) ጥፊተኛ ተብዬ የተጣለብኝ ቅጣት መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እነዱታረምልኝ በማለት አመልክቷል። ተጠሪ በበኩለ የግል ተበዲይ ለሰባ ቀናት በውጪ አገር ሰብዓዊ ክብሯ ተጥሶ በአንድ ክፍል ውስጥ ተቆልፍባት የቆየች መሆኑን የመሰከረች በመሆኑ በወንጀል ሕግ አንቀጽ 598(2) የተመለከተው ሁኔታ ተሟልቷል ስለዚህ የአመልካች ክርክር የህግ ድጋፍ የለውም በማለት መልስ ሰጥቷል።

ከሥር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር የቀረበው ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም ጉዲዩን መርምረናል። ጉዲዩን እንደመረመርነው የከፍተኛው ፍርድ ቤት አመልካች የወንጀል ህግ አንቀጽ 598(2)ን የተላለፈ ጥፊተኛ ነው በማለት የሰጠው የጥፊተኛነት ውሳኔ በአግባቡ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ነጥብ ለማጣራት መዝገቡ ለሰበር ችልት የቀረበ መሆኑን ተገንዝበናል። በፍሬ ጉዲይ ደረጃ አመልካች የተጠሪ አንደኛ ምስክርና የግል ተበዲይ የሆነችው ወ/ሮ መቅደስ ንጉሴ ፈቃድ ሣይኖረው ለቤት ሰራተኛነት ወደ ኩዌት የላከ መሆኑን የግል ተበዲይ ኩዌት ሄዲ ሥራ ከጀመረች በኋላ አሰሪዎቿ ከባድ ሥራ ያለእረፍት እንድትሰራ ያስገደዶት መሆኑን በመጨረሻም ሥራውን ለቅቃ ስትወጣ መሀመድ ሩሄን የሚባል ኤጀንሲ የወር ደመወዟን 475 ድላር በመውሰድ በቂ አየርና ምግብ ልታገኝ በማትችልበት ሁኔታ ለሁለት ወር ከአስር ቀን ነፃነትና መብቷን በመገደብ በአንድ ክፍል ውስጥ እንድትቀመጥ አስገድዶት መሆኑንና በመጨረሻም ከዚህ ክፍል እንድትወጣ የማይፈቀድላት ከሆነ ስሉንደር እንደምታፈነዲ ቢላ ይዛ ስትናገር ወደ አገሯ የላኳት መሆኑን በሥር ፍርድ ቤት ተረጋግጧል። ይህ ፍሬ ጉዲይ የማጣራትና ማስረጃ የመመዘን ሥልጣን ባላቸው ፍርድ ቤቶች የተረጋገጠ ፍሬጉዲይ በየትኛው የወንጀል ህግ ድንጋጌ በሀላፉነት እንደሚያስጠይቅ ለመወሰን አግባብነት ያላቸውን የወንጀል ሕግ ድንጋጌዎች ይዘት መመርመር ያስፈልጋል።

እኛም ለጉዲዩ አግባብነት ያላቸውን የወንጀል ሕግ አንቀጽ 598 ድንጋጌዎች መርምረናል።

ማንም ሰው ፈቃድ ሣይኖረው ወይም በማናቸውም ላላ ህግ ወጥ መንገድ ኢትዮጵጳያዊ ዜጋን ለሥራ ወደ ውጪ አገር የላከ እንደሆነ ከአምስት ዓመት እስከ አስር ዓመት ሉደረስ በሚችል ጽኑ እሥራት እና ከሀያ አምስት ሺህ ብር በማይበልጥ መቀጮ እንደሚቀጣ“ የወንጀል ህግ አንቀጽ 598 ንዐስ አንቀጽ 1 ይደነግጋል። በዚህ ድንጋጌ አንድ ሰው ጥፊተኛነህ ተብል የሚቀጣው በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 598 ንዐስ አንቀጽ 2 ከተዘረዘሩት የማክበጃ ምክንያት አንደኛው ያልተሟላ ሲሆን መሆኑን ከህጉ ድንጋጌ አንቀጽና ይዘት ለመረዲት ይቻላል።

ሆኖም አንድ ሰው ፈቃድ ሣይኖረው ወይም በማናቸውም ህገ ወጥ መንገድ ወደ ውጭ አገር የላካት ኢትዮጵያዊት ሰብአዊ መብቷ በህይወቷ ወይም በአካሎ ላይ ጉዲት የደረሰባት እንደሆነ ቅጣቱ ከአምስት ዓመት ጽኑ እሥራት እስከ ሀያ አመት የሚደርስ ጽኑ እሥራትና ከሀምሣ ሺ ብር የማይበልጥ መቀጮ እንደሚሆን የወንጀል ህጉ አንቀጽ 598 ንዐስ አንቀጽ 2 ይደነግጋል።

አመልካች የግል ተበዲይዋ በአካሎ ወይም በህይወቷ ላይ የደረሰባት ጉዲት ስለላለ በወንጀል ሕግ አንቀጽ 598 ንዐስ አንቀጽ 2 ጥፊተኛ መባላ የህግ ስህተት አለበት በማለት ይከራከራል። ሆኖም የወንጀል ህግ አንቀጽ 598 ንዐስ አንቀጽ 2 የተላከችው ‛ኢትዮጵየዊት የሰብአዊ መብቷ በህይወቷ ወይም በአካሎ ላይ ጉዲት የደረሰባት እንደሆነ“ በሚል መንገድ የተደነገገ ሲሆን አጥፉው በዚህ የህግ ድንጋጌ ጥፊተኛ ነው ተብል ፍርድ የሚሰጠው የተላከችው ኢትዮጵያዊት በሰብአዊ መብቷ መደፈር ደርሶባት እንደሆነ ወይም በህይወቷ ላይ ጉዲት የማድረሥ መከራ ተደርጏ እንደሆነ ወይም በህይወቷ ላይ ጉዲት ደርሶባት እንደሆነ ወይም በአካሎ ላይ ጉዲት የማድረስ የሙከራ ወንጀል ተፈጽሞባት ወይም በአካሎ ላይ ጉዲት ደርሶባት እንደሆነ መሆኑን ከህጉ ድንጋጌ ይዘትና አቀራረጽ ለመገንዘብ ይቻላል።

በወንጀል ሕግ አንቀጽ 598 ንዐስ አንቀጽ 2 አንድ ሰው በሀላፉነት የሚጠይቀው ከላይ ከተዘረዘሩት አንደኛው ወደ ውጭ በላካት ኢትዮጵያዊት ላይ መፈፀሙ የተረጋገጠ እንደሆነ ነው።

ከዚህ አንፃር ስናየው የግል ተበዲይ የሆነችው አንደኛ የተጠሪ ምስክር መሐመድ ሩሄን በሚባል ኤጀንሲ በአንድ ክፍል ውስጥ ታግታና የነፃነትና የመንቀሣቀሥ መብቷ ተገድቦ ለሰባ ቀናት የቆየች መሆኑና በዚህም ወቅት ከፍተኛ የሆነ የሥነ ልቦናና የአካል መጎሳቆል ጉዲት ደርሶባት የነበረ መሆኑን ፍሬ ጉዲይ የማጣራት ሥልጣን ባላቸው ፍርድ ቤቶች ተረጋግጧል። ስለሆነም የግል ተበዲይ በህይወቷ ወይም በአካሎ ላይ ጉዲት የማድረስ ሙከራ ያልተፈፀመባት ወይም ጉዲት ያልደረሰባት ቢሆንም በነፃነት የመንቀሣቀሥና ወደ አገር የመመለስ መብቷ በአንድ የንግድ ድርጅት ለሰባ ቀናት ያህል ተገድቦ በአንድ ጠባብ ክፍል ውስጥ እንድትቆይ የተገደደችና ሰብአዊ መብቷ የተጣሰ መሆኑ ስለተረጋገጠ የከፍተኛው ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት አመልካች ተጠሪ ባቀረበው አንደኛ ክስ የተጠቀሰውን የወንጀል ህግ አንቀጽ 598 ንዐስ አንቀጽ 2 በመተላለፍ ወንጀል የፈፀመ ጥፊተኛ ነው በማለት የሰጡት ፍርድና የቅጣት ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም በማለት ወስነናል።

ውሳኔ

1. የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የሰጡት ውሣኔ በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 195 (2(-2) መሰረት ፀንቷል።

2. ፍርድ የፀና መሆኑን በማወቅ ተከታትል እንዱየስፈጽም ለማረሚያ ቤት ይፃፍ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት