2ኛ ተከሳሽ፣ እንዱሁም የኢት/ መንገድች ባለሥልጣን 1ኛ ተከሳሽ፣ የሚጨታ ከተማ አስተዲደር ደግሞ 3ኛ ተከሳሽ ነበሩ። ክሱም በሚጨታ ከተማ ቀበላ 01 ውስጥ በ1226 ካሬ ሜትር ላይ የሰፈረውን ግምቱ 250,000 ብር የሚያወጣውን የከሳሾች v. ዎች ፡- 1. አቶ መሐመድ ሙሳ 2. ወ/ሮ ሐሉማ ሃብቤ 3. ወ/ሮ ነኢማ ዩያ ተወካይ አቶ መሐመድ ሙሣ ቀረቡ 4. ወ/ሮ ሽኩር ዋቃዩ; ዎች ጋር ባደረገው የብድር ውልና የአንድነትና የነጠላ ዋስትና ውል መሰረት ገንዘቡ ባለመከፈለ ዕዲውን ለ

የሰ/መ/ቁ 64203

ግንቦት 15 ቀን 2003ዓ.ም ዳኞች፡- ሒጎስ ወልደ አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ ነጋ ደፍሳ አዲነ ንጉሴአመልካች ፡- የኢት/ንግድ ባንክ አልቀረበምተጠሪዎች ፡- 1. አቶ መሐመድ ሙሳ 2. ወ/ሮ ሐሉማ ሃብቤ 3. ወ/ሮ ነኢማ ዩያ ተወካይ አቶ መሐመድ ሙሣ ቀረቡ 4. ወ/ሮ ሽኩር ዋቃዩ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ተጠሪዎች በስር ከፍተኛ ፍ/ቤት ከሳሾች ሲሆኑ አመልካች 2ኛ ተከሳሽ፣ እንዱሁም የኢት/ መንገድች ባለሥልጣን 1ኛ ተከሳሽ፣ የሚጨታ ከተማ አስተዲደር ደግሞ 3ኛ ተከሳሽ ነበሩ። ክሱም በሚጨታ ከተማ ቀበላ 01 ውስጥ በ1226 ካሬ ሜትር ላይ የሰፈረውን ግምቱ 250,000 ብር የሚያወጣውን የከሳሾች ቤት 1ኛ ተከሳሽ በብር 162,306 ብቻ በመገመት ይህንኑ ገንዘብ 1ኛ ተከሳሽ ለ2ኛ ተከሳሽ ሰጥቶ 2ኛ ተከሳሽም ከከሳሾች ጋር ምንም ዓይነት የዋስትናም ሆነ የብድር ውል ሳይኖር ገንዘባችንን የያዘብን ሲሆን 3ኛ ተከሳሽ ደግሞ የተለያዩ መብታችንን የሚጋፈ ደብዲቤዎች የሰጠ ስለሆነ ተከሳሾቹ የቤታችንን ግምት ብር 250,000 ከወጪና ኪሳራ ጭምር እንዱከፍለ ይወሰንልን የሚል ነው።

የሥር 1ኛ እና 3ኛ ተከሳሾች በስር ፍ/ቤት በተደረገ ክርክር ከክሱ የወጡ ሲሆን የ2ኛ ተከሳሽ መልስ 1ኛ ከሳሽ በ23/7/1986 ዓ.ም ከባንኩ ጋር በተደረገ ውል ብር 40,000 ተበድሮ ባለመክፈለ የተነሳ ወለድ ተጨምሮበት ብር 71,398.67 እዲ አለበት፣ እንዱሁም ወንድሙ ሶፍያን ሙሳ የተባለው ከባንኩ ጋር በተደረገ ውል ገንዘብ ሲበደር ከሳሽም የአንድነትና ነጠላ ዋስትና የገባ ሲሆን ከተበዲሪው የሚፈለገው ብር 19,583.53 በመሆኑ ከሳሽ ገንዘቡን የመክፈል ግዳታ ስላለበት በአጠቃላይ ከ1ኛ ከሳሽ ብር 90,583.59 የሚፈለግበት በመሆኑ ይህው ገንዘብ ተቀንሶ ቀሪውን ብር 71,727.27 ከሳሾች እንዱወስደ ቢነገራቸውም ለመውሰድ ፈቃደኞች አይደለም የሚል ሲሆን 1ኛ ከሳሽ የፈረመውን የብድር ውል እና የዋስትና ሰነድ አያይዞ አቅርቧል።

ጉዲዩን በመጀመሪያ ደረጃ የመረመረው የስር ከፍተኛ ፍ/ቤትም ባንኩ በብድር ውለ አንቀጽ 15 መሰረት በርሱ ዘንድ የተቀመጠውን ገንዘብ ለሚፈለገው የብድር እዲ እንዱቻቻል ከሚያደርግ ውጪ በሐዋላ አገልግልት የተላከውን በእንቅስቃሴ የሚገኘውን ገንዘብ ለእዲው ማቻቻል አይችልም በማለት 1ኛ ተከሳሽ ማለት የኢት/መንገድች ባለሥልጣን የላከውን የከሳሾች ገንዘብ ብር 162,306.90 ይመልስ በማለት ፈርዶል።

የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚው ችልት በበኩለ ክርክሩ በይግባኝ ቀርቦለት ከመረመረ በኋላ ቤቱ በዋስትና የተያዘ ስለመሆኑ ውለ የሚያመለከት አይደለም። ይግባኝ ባይ /ያሁን አመልካች/ ውለን መሰረት አድርጏ ክስ አቅርቦ እዲውን ማስከፈል ከሚችል በቀር የመ/ሰጪዎችን ገንዘብ መያዙ አግባብነት የለውም። በስር ከፍተኛ ፍ/ቤትም ቢሆን ስለ ብድር ውል አንቀጽ 15 የሰጠው ትርጉም አግባብ ሆኖ አላገኘሁም በማለትና የውሳኔውን ድምዲሜ በመቀበል ይግባኝ ባይ ለመልስ ሰጪዎች የያዘውን ገንዘብ ይመልስ መባለ የሚነቀፍ አይደለም ተብሎል።

በስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ ቅር የተሰኘው የአሁን ሰበር አመልካችም ባቀረበው ቅሬታ አመልካች በግልጽ ከተጠሪዎች ጋር ባደረገው የብድር ውልና የአንድነትና የነጠላ ዋስትና ውል መሰረት ገንዘቡ ባለመከፈለ ዕዲውን ለማቻቻል በማንኛውም መልኩ በባንኩ ዘንድ በባለእዲዎች ስም የተቀመጠውን ገንዘብ መውሰድ የሚችል ሆኖ እያለ የስር ፍ/ቤቶች ለተጠሪዎች እዲ ገቢ የተደረገውን ገንዘብ አመልካች እንዱመልስ መወሰናቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ነው ብሎል።

ተጠሪዎች በበኩላቸው በሰጡት መልስ ከአመልካች ጋር የተፈራረምነው የብድርም ሆነ የአንድነትና የነጠላ ዋስትና ውል የለም፣ በፍትሐብሕር ህግ አንቀጽ 1832 እና 1833 መሰረትም የእዲ ማቻቻያ የሚያስደርጉ ምክንያቶች የለም በማለት የአመልካች የሰበር አቤቱታ ውድቅ ተደርጏ የሥር ፍ/ቤቶች ውሳኔ እንዱፀና ጠይቀዋል።

የግራ ቀኙ ክርክር ከዚህ በላይ እንደተገለፀው የቀረበ ሲሆን እኛም አመልካች ለተጠሪዎች የቤት ግምት የተላከውን ገንዘብ ለእዲ ማቻቻያነት መያዙ በአግባቡ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ጭብጥ ይዘን እንደሚከተለው መርምረናል።

በፍታብሓር ህጋችን እዲን ለማቻቻል የሚቻለው በሶስት መንገድች ሲሆን 1ኛው መንገድ በፍታብሓር ህግ አንቀጽ 1838/1/ እንደተጠቀሰው ባለእዲውን እንዱቻቻልለት መፈለጉን ለባለገንዘቡ ሲያስታውቅ ወይም ባለእዲው እዲው እንዱቻቻልለት ስምምነቱን ሲገልጽ ነው። 2ኛው የማቻቻያ መንገድ ደግሞ ሁለቱ ወገኖች በውል ፈቃዲቸውን ሲገልጹ መሆኑን የፍ/ህ/ቁ 1840 ያመለክታል።

3ኛው የእዲ ማቻቻያ መንገድ ደግሞ በፍ/ህ/ቁ 1841 መሰረት በፍ/ቤት የሚደረገው ማቻቻያ ነው።