-** ወ/ሮ ዮርዲኖስ ሐጉስ አልቀረቡ; በአዱስ አበባ ከተማ ካልፋ ቀራኒዮ ክፍለ ከተማ ቀበላ 06 ክልል ውስጥ የሚገኘ የቤት ቁጥሩ አዱስ የሆነ ቤት ለትምህርት ቤት አገልግልት ይውላል ተብል; ሉከፍለኝ ይገባል በሚል ወደ; ክሱ ደርሷቸው በ v. -** ወ/ሮ ሐይማኖት ተፈራ ጠበቃ አቶ ፊንታሁን አባተ ቀረቡ; በወር ብር 10‚000 የኪራይ ሂሣብ ለ5 ዓመት ለማከራየት ተስማምተዋል። የቅድሚያ ክፍያ ብር 60‚000 ከተከራይዋ ወስደዋል። በኪራይ ውለ አከራይ ቤቱን አጥረው ነሐሴ 1 ቀን

በዚህም መሰረት የተጠሪ ጠበቃ በጽሐፍ በሰጡት መልስ ውለ ሣይፈጽም የቀረው ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት ነው የሚያሰኝ ነገር አለመኖርን ውለ እንዲይፈፀም ያደረጉት አመልካች ራሣቸው እንደሆኑ ፣ በውለ ወለን አፍራሹ ወገን መቀጫ ብር 50‚000 ለመክፈል ግዳታ ስለመግባቱ እና አመልካችም በውለ መሰረት ሣይፈጽሙ መቅረታቸው በውለ የተወሰነውን መቀጫ በክሱ እንዱከፍለ ተጠይቆ የሥር ፍ/ቤት በሕጉ አግባብ አይቶ እንዱከፍለ ስለመወሰኑ በመዘርዘር ተከራክረዋል።

አመልካች በተጠሪ በኩል በተሰጠው መልስ ላይ የመልስ መልስ መስጠት አያስፈልገኝም ብለዋል።

ጉዲዩም እንደሚከተለው ተመርምሯል።

በአሁኗ አመልካችና ተጠሪ መካከል የካቲት 19 ቀን 2000 ዓ.ም በጽሐፍ የቤት ኪራይ ውለ ተደርጓል። አመልካች የቤቱ አከራይ ሲሆኑ ተጠሪ ደግሞ ተከራይ ናቸው። ተከራይ ቤቱ በውለ የተከራዩት ለትምርት ቤት አገልግልት ሉጠቀሙበት ነው። ተከራይ ለቤቱ ኪራይ በየወር ብር 10‚000 የሚከፍለ ሆኖ በቅድሚያ ብር 60‚000 ለአከራይ ከፍለዋል። ቤቱ በተከራይዋ በኩል ለተፈለገበት ለትምህርት ቤት አገልግልት እንዱውል ከነቦታ ይዞታው መታጠር ያለበት ስለመሆኑ በውለ አምነውበት አከራይዋ አጥረው ለማስረከብ ግዳታ ገብተዋል። ውለን የካቲት 19 ቀን 2000ዓ.ም ተፈራርመው ማስረከቢያው ከ5 ወር በኃላ ነሐሴ 1 ቀን 2000ዓ.ም እንዱሆን የተሰማሙትም በዚህ ጊዜ ውስጥ አከራይ የአጥሩን ሥራ ለማጠናቀቅ እንዱችለ ታስቦ ነው።

የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2900 አከራይ ያከራየውን የማይንቀሳቀስ ሀብት ከተጨማሪ ዕቃዎቹና በውለ መሰረት ወይም በሀብቱ ተፈጥሮ መሰረት ለተመደበበት ጉዲይ ሉያገለግል በሚችልበት ሁኔታ አሟልቶ ለተከራዩ ማስረከብ እንዲለበት ደንግጓል።

በዚህ ጉዲይ ቤት አከራይ የሆኑት የአሁኗ አመልካች ቤቱ በውለ ለተመደበበት ጉዲይ ሉያገለግል በሚችልበት ሁኔታ አጥረውና አሟልተው በውለ በተወሰነው የማስረከቢያ ግዜ ለተከራይዋ ለአሁኗ ተጠሪ ሣያስረክቡ ቀርተዋል።

አመልካች በኪራይ ውለ በተወሰነው ጊዜ ውስጥ አሟልተው ቤቱን ለተከራይ የማስረከብ ግዳታቸውን ባለመፈፀማቸው በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1784 መሰረት ውለ ቀሪ እንዱሆን ተደርጓል።

አመልካች በውለ መሰረት ሉፈጽሙ ባለመቻላቸው ውለ ቀሪ መሆኑ ከተረጋገጠ በውለ ላይ የተወሰነውን መቀጫ /ገደብ/ ብር 50‚000 ለተከራይዋ ለአሁኗ ተጠሪ ለመክፈል ይገደዲለ ወይንስ አይገደደም; የሚለውን ዋናውን የክርክር ጭብጥ በተመለከተም አመልካች በውለ መሰረት ያልፈፀምኩት የቀበላ መስተዲዲር ቤቱን እንዲላጥር በመከልከለና ያጠርኩትንም በማፍረሱ ስለሆነ ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት ነው በማለት የሚከራከሩ ቢሆንም አመልካች ራሣቸው በጽሐፍ ማስረጃነት ለፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ያቀረቡት የቀበላ መስተዲድር የፃፈው ደብዲቤ እንዲያጥሩ የተደረገው ከይዞታቸው ውጭ የመንግሥት ቦታን ጨምረው በመከለል በመያዛቸው ምክንያት መሆኑን እንደሚያስረዲ በሥር ፍ/ቤት የተሰጠው ውሣኔ የሚያሣይ በመሆኑና አመልካችም በስር አቤቱታቸው ላይ ቀበላው ይህንን አላለም በሚል የገለጹት ነገር ስለላለ በሕጉ ከአቅም በላይ የሚል ትርጉም የሚሰጠው አይደለም። ሁለተኛውን ምክንያት በሚመለከት ቤትና ቦታው ለትምርት ቤት አገልግልት ሉውል የሚችል አይደለም ተብሎል የሚለውን የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ከቀበላው የትምህርት ቢሮ በጽሐፍ ተገልጾ የቀረበ ማስረጃ አለመኖሩንና ተወካዩ በቃል ተናግሯል የተባለው በቂ አለመሆኑን በመግለጽ ሣይቀበለው ስለቀረ በሰበር ደረጃ የሚመረመር አይደለም። ስለዚህ የአሁኗ አመልካች በውለ መሰረት ያልፈፀምኩት ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት ነው በሚል ያቀረቡት ክርክር ተቀባይነት ያለው ሆኖ አልተገኘም። ለውለ መፍረስ ተጠያቂ የሚሆኑት አመልካች ናቸው።

የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 1889 አንደኛው ወገን ግዳታውን ያልፈፀመ እንደሆነ ወይም አጓድል ወይም አዘግይቶ የፈፀመ እንደሆነ የሚከፈለውን መቀጮ ተዋዋዮች አስቀድመው በውላቸው ለመወሰን እንደሚችለ ያስረዲል።

በተያዘው ጉዲይም በዚሁ ሕግ መሰረት የአሁኗ አመልካች በውለ መሰረት ግዳታቸውን ካልፈፀሙ መቀጮ ብር 50‚000 ለመክፈል ተስማምተዋል።

የፍትሐብሄር ሕግ ቁጥር 1891 ባለገንዘቡ መቀጫ /ገድብ/ ሉቀበል የሚገባው ውለ ባለመፈፀሙ ኪሣራ ለመጠየቅ በሚችልበት ጊዜ ሁለ እንደሆነ ይገልፃል።

ከዚህ ላላ በፍትሐብሄር ሕግ ቁጥር 1892/1/ ላይ የተመለከተውም ሲታይ ባለገንዘቡ ኪሣራ ባይደረስበትም የተዋዋለው መቀጫ/ገደብ/ ሉከፈለው የሚገባ ስለመሆኑ የሚደነግግ ነው።

አመልካች ተጠሪዋ በውለ አለመፈፀም ምክንያት የደረሰባቸው ኪሣራ ስለላለ መቀጫ ሉከፈላቸው አይገባም በሚል ያቀረቡት ክርክርም ከፍሲል በተጠቀሰው ድግጋጌ መሰረት ተቀባይነት የሚሰጠው አይደለም።

በሕጉም መቀጫውን ለመቀነስ የሚያስችል ምክንያት አልተገኘም።

በመሆኑም የአሁኗ አመልካች በውላቸው የተወሰነውን መቀጫ /ገደብ/ ብር 50‚000 ለአሁኗ ተጠሪ እንዱከፍለ በመወሰኑ የሚታይበት መሰረታዊ የሕግ ስህተት የለም።

በልላ በኩል ግን እንደ ውለ ባለመፈፀሙ በተወሰነው የቅጣት ገንዘብ ላይ ህጋዊ ወለድ ታስቦ እንዱከፈልበት የተወሰነው በሕጉ የሚደገፍ ሆኖ አልተገኘም። ከፍርደ በኋላም ቢሆን በመቀጫ ገንዘብ ላይ ህጋዊ ወለድ /9%/ ታስቦ እንዱከፈል መወሰኑ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ስለሆነ መታረም የሚገባው ነው።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 14189‚ በ22/10/2001‚ በመቀጫው ብር 50‚000 ላይ ወለድ 9% እንዱከፈልበት የወሰነው እና የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 84660‚ በ28/10/2002 ይህንኑ ያፀናበት ፍርድ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 348/1/ መሰረት ተሻሽል የአሁኗ አመልካች የመቀጫውን ገንዘብ ብር 50‚000 ያለ ወለድ ለአሁኗ ተጠሪ እንዱከፍለ ተወስኗል።

2. በዚህ የሰበር ክርክር ምክንያት የደረሰውን ወጪና ኪሣራ ግራቀኙ የየራሣቸውን ይቻለ።

መዝገቡ ተዘግቷል። ይመለስ።

የማይነበብ የሦስት ዳኞች ፊርማ አለበት።