-** አቶ ሳህለ ሙለጌታ - ጠበቃ ወንድም ጌታሁን ቀረቡ; የከፍተኛው ፍ/ቤትና የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዱታረምልኝ በማለት ስላመለከቱ ነው። ጉዲዩ v. ዎች፡-** 1. አቶ ሰለሞን ኤፍሬም 2. አቶ ጌታቸው ኤፍሬም አቶ ደረጀ ወርቁ ቀረቡ 3. አቶ መስፍን ኤፍሬም; ዎች; ዎች/ ጋር በሕጉ አግባብ ያደረግሁት የቤት ሽያጭ ውል የለም።; ዎች/ከሣሾች/ ያቀረቡት ውል በውል አዋዋይ ፉት ወይም በ

ከሥር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር የቀረበው የጽሐፍ ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም ጉዲዩን መርምረናል። ጉዲዩን እንደመረመርነው በአመልካችና በተጠሪዎች መካከል የፀና የቤት ሽያጭ ውል አለ ወይስ የለም? በአመልካችና በተጠሪዎች መካከል የፀና የቤት ሽያጭ ውል አለ የሚባል ቢሆን የአመልካች ግዳታና ኃላፉነት ምንድን ነው? የሚለትን ጭብጦች መመርመር አስፈላጊ ሆኖ አግኝተነዋል።

1. የመጀመሪያውን ጭብጥ በተመለከተ ተጠሪዎች ከአመልካች ጋር ታህሣስ 19 ቀን 1999 ዓ.ም. በተጻፈ የቤት ሽያጭ ውል በየካ ክፍለ ከተማ ቀበላ 11/12 የቤት ቁጥር 595 እና የቤት ቁጥር 596 በብር 1,330,000 /አንድ ሚሉዮን ሦስት መቶ ሰላሳ ሺህ ብር/ እንደገዙና አመልካች ከቤቶቹ ዋጋ ብር 206,000 /ሁለት መቶ ስድስት ሺህ ብር/ ቀብድ እንደወሰደ ለሥር ፍ/ቤት ባቀረቡት የክሥ ማመልከቻ ገልጸዋል። አመልካች ተጠሪዎች በቀብድ መልክ ወስደዋል በማለት የገለፁትን ብር 206,000 /ሁለት መቶ ስድስት ሺህ ብር/ አልወሰድኩም በማለት በግልፅ ክደው ያልተከራከሩ መሆኑን የሥር ፍ/ቤት ከሰጠው ውሣኔ ለመገንዘብ ችለናል። ይህም አመልካች ከተጠሪዎች የቤት ሽያጭ ቀብድ ገንዘብ የተቀበለ መሆኑን እንዲመኑ እንደሚቆጠር በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 234 ንዐስ አንቀጽ 1/ሰ/ እና በፍታብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 235 ንዐስ አንቀጽ 2 ተደንግጓል። አመልካች የቤት ሽያጭ ውለን መነሻ በማድረግ ብር 206,000 /ሁለት መቶ ስድስት ሺህ ብር/ መቀበላቸውን በግልፅ ክደው ያልተከራከሩና ይህም የቀብድ ገንዘብ መቀበላቸውን እንዲመኑ ከላይ በተገለፁት የሕግ ድንጋጌዎች መሰረት የሚቆጠር ነው። አንደ ወገን ለአንደ ወገን ቀብድ መስጠቱ በማያከራክር ሁኔታ ውለ መደረጉን እንደሚያረጋግጥ በፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1883 በግልጽ ተደንግጓል። በሥር ክርክሩን አይቶ የወሰነው የከፍተኛ ፍ/ቤት የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ችልት በመዝገብ የሰጠውን አስገዲጅ የሕግ ትርጉም በተዛባ መንገድ በመረዲት ለጉዲዩ አግባብነት የላለውን ለዚህ ጉዲይ ተፈፃሚ አድርጓል በማለት አመልካች ሰፉ ክርክር አቅርበዋል። በእኛ በኩል የሥር ፍ/ቤት ጉዲዩን የወሰነው በአመልካችና በተጠሪዎች መካከል በጽሐፍ የተደረገውን የሽያጭ ውል ብቻ መሰረት በማድረግ ሆኖ አላገኘነውም። የሥር ፍ/ቤት በአመልካችና በተጠሪዎች መካከል የፀና የቤት ሽያጭ ውል አለ ከሚል መደምደሚያ ላይ የደረሰው በመካከላቸው ተደርጓል የተባለውንና ይህንኑ ፍርም አላሟላም የሚል ክርክር በቀረበበት የጽሐፍ ውል ላይ ብቻ በመመራት እና በመመልከት ሣይሆን ተጠሪዎች ለአመልካች የቀብድ ገንዘብ የከፈለ መሆኑንና አመልካችም የቀብድ ገንዘቡን ከተጠሪዎች የተቀበለ መሆናቸውን ማመናቸው በሕግ በኩል ያለውን ውጤት በመመዘን ሆኖ አግኝተነዋል። አመልካች የቀብድ ገንዘብ መቀበላቸውን ያልካደና የቀብድ ገንዘብ እንደተቀበለ የሚቆጠር በመሆኑና ይህም የቤት ሽያጭ ውለ መደረጉን በማያከራክር ሁኔታ እንደሚያረጋግጥ ፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1883 በግልጽ የተደነገገ መሆኑን አመልካች ውለን በተናጥል ያፈረሰ መሆኑን በመግለጽ ማስጠንቀቂያ የጻፈ መሆኑን ክድ ያልተከራከረ መሆኑን በማገናዘብ የሥር ፍ/ቤትና ይግባኝ ሰሚው ችልት የሰጡት ውሣኔ በዚህ መዝገብ ያለውን ልዩ ሁኔታ የቀብድ ገንዘብ ክፍያ የሽያጭ ውለ መኖሩን በማረጋገጥ በኩል የሚኖረውን የአስረጅነት ዋጋ በፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1883 የተደነገገውን መሰረት ያደረገና የሕግ ስህተት የላለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

2. ሁለተኛውን ጭብጥ በተመለከተ የሥር ፍ/ቤትና ይግባኝ ሰሚው ችልት አመልካች የቤት ሽያጭ ውለን እንዱፈጽም የሰጡት ውሣኔ በአግባቡ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን ነጥብ ሲሆን ይህንንም ለመወሰን በአመልካችና በተጠሪዎች መካከል የተደረገውን የቤት ሽያጭ ውል መሰረታዊ ባህሪና አግባብነት ያላቸውን የሕግ ድንጋጌዎች መመርመር ያስፈልጋል። አመልካችና ተጠሪዎች ታህሣስ 19 ቀን 1999 ዓ.ም. ያደረጉት የቤት ሽያጭ ውል የቤቱ ሻጭ የተባለት አመልካችና የቤቱ ገዥ የሆኑት ተጠሪዎች ቀብድ የተቀባበለበት ውል መሆኑ በሽያጭ ውለ በግልፅ የተመለከተ መሆኑን ከሥር ፍ/ቤት ውሣኔ ለመገንዘብ ችለናል። ከዚህ በተጨማሪ አመልካች ከተጠሪዎች የቀብድ ገንዘብ የተቀበለ መሆኑን በማመን ተጠሪዎች የውል ግዳታቸውን ስላልተወጡ ውለን በተናጠል ያፈረሱ መሆኑን በመግለፅ ጥቅምት 22 ቀን 2001 ዓ.ም. በተጻፈ ደብዲቤ ለተጠሪዎች አሳውቀዋል። አመልካችና ተጠሪዎች ባደረጉት የቤት ሽያጭ ውል ተጠሪዎች የከፈለትን ቀብድ በመልቀቅ ውለን የማፍረስ መብታቸውን ቀሪ ያደረጉ መሆኑና በተመሣሣይ ሁኔታ አመልካች የተቀበለትን የቀብድ ገንዘብ አጠፋታ በመክፈል ውለን የማፍረስ መብታቸውን ቀሪ ያደረጉ ስለመሆኑ በአመልካችም ሆነ በተጠሪዎች የቀረበ ማስረጃ እንደላለ ከሥር ፍ/ቤትና በሰበር ከተደረገው ክርክር ለመገንዘብ ችለናል።

በውላቸው ላላ ስምምነት ከላለ በቀር ቀብድ የተቀበለው ወገን የተቀበለውን ቀብድ አጠፋታ በመክፈል ውለታውን ማፍረስ እንደሚችል በፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1885 ንዐስ አንቀጽ 2 በግልፅ ተደንግጓል። አመልካች ይህን የሕግ ድንጋጌ መሰረት በማድረግ ውለን የማፍረስ መብታቸውን ቀሪ የሚያደርግ ተቃራኒ ስምምነት ያደረጉ መሆኑን ተጠሪዎች እስካላስረደ ድረስ አመልካች በፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1885 ንዐስ አንቀጽ 2 የተደነገገውን በማሟላት የሽያጭ ውለን የማፍረስ መብት አላቸው። ተጠሪዎች አመልካች የሽያጭ ውለን ለመፈፀም ፈቃደኛ ካልሆኑ በአማራጭ የቀብደን ገንዘብ አጠፋታ አድርገው እንዱከፍለ እንዱዋሰንላቸው ያቀረቡት ክስ አመልካች ቀብደን አጠፋታ በመክፈል ውለን የማፍረስ መብታቸውን ቀሪ የሚያደርግ ተቃራኒ ስምምነት ያላደረጉ መሆኑን የማያመላክት ነው። ስለሆነም የሥር ፍ/ቤትና የጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚው ችልት በአመልካችና በተጠሪ መካከል የተደረገው የቤት ሽያጭ ውል የቀብድ ገንዘብ የተከፈለበት ውል በመሆኑ ውለን በማፍረስ በኩል አመልካችም ሆነ ተጠሪዎች ያላቸውን መብትና ውለን ሲያፈርስ በሕግ የተጣለባቸውን ግዳታና ኃላፉነት ከግንዛቤ ውስጥ ሣያስገቡ አመልካች ቤቶቹን ለተጠሪዎች እንዱያስረክቡና የሽያጭ ውለን እንዱፈፅሙ የሰጡት ውሣኔ በፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1885 ንዐስ አንቀጽ 2 የተደነገገውን የሚጥስና መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

ስለሆነም የከፍተኛው ፍ/ቤትና የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት አመልካች የቤት ሽያጭ ውለን እንዱፈጽምና ቤቶቹን እንዱያስረክብ የሰጡትን ውሣኔ በፍታብሓር ሥነሥርዓት ሕግ ቁጥር 348/1/ መሰረት በማሻሻል አመልካች ከተጠሪዎች የተቀበለውን ቀብድ ብር 206,000 /ሁለት መቶ ስድስት ሺህ ብር/ አጠፋታ አድርጎ ብር 412,000 /አራት መቶ አሥራ ሁለት ሺህ ብር/ ለተጠሪዎች በመክፈል የሽያጭ ውለን ማፍረስ ይችላል በማለት በፍታብሓር ሕግ ቁጥር 1885 ንዐስ አንቀጽ 2 መሰረት ወስነናል።

ው ሣ ኔ 3. የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤትና የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የሰጡት ውሣኔ ተሻሽሎል።

4. አመልካች ከተጠሪዎች የተቀበለውን የቀብድ ገንዘብ አጠፋታ ማለትም ብር 412,000 /አራት መቶ አሥራ ሁለት ሺህ ብር/ ለተጠሪዎች ይክፈል በማለት ወስነናል።

5. በዚህ ፍርድ ቤት ያወጡትን ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ ለየራሳቸው ይቻለ።

መዝገቡ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት