-** አዋሽ ኢንተርናሽናል ባንክ አ/ማህበር ነ.ፈጅ አቶ ብርሃኑ ልኪሣ ቀረቡ; ላይ በኦሮሚያ ክልል ከፍተኛ ፍ/ቤት ያቀረበው ክስ ባጭሩ፡ ሳምሶን ነጋሽ በሚባል ስም ተመዝግቦ የሚገኘውን ፉያት የጭነት መኪና ሚያዚያ 28 ቀን 1998 ዓ.ም v. -** አቶ ታደሰ አደሬ ቀረቡ

የሰ/መ/ቁ. 521ዐ6 ህዲር 13/2ዐዐ3 ዓ.ም ዳኞች፡- ሐጎስ ወልደ ተሻገር ገ/ሥላሴ ብርሃኑ አመነው አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ አመልካች፡- አዋሽ ኢንተርናሽናል ባንክ አ/ማህበር ነ.ፈጅ አቶ ብርሃኑ ልኪሣ ቀረቡ ተጠሪ፡- አቶ ታደሰ አደሬ ቀረቡ መዝገቡ የተቀጠረው ለምርመራ ሲሆን፤ መርምረን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ይህ የሰበር ጉዲይ አንድ የተሸጠ የሚንቀሣቀስ ንብረት ከመሸጡ በፉት በነበረ የፍ/ቤት ዕገዲ ምክንያት ገዥው በባለቤትነት መብቱ መገልገል ሣይችል ቢቀር በሻጩ ላይ ሉኖር የሚችለው ኃላፉነት ምንድን ነው የሚለውን ነጥብ በሚመለከት በሻጭና በገዥ መካከል በተነሣው የሕግ ክርክር ላይ ያተኮረ ነው።

የአሁን ተጠሪ በአሁን አመልካች ላይ በኦሮሚያ ክልል ከፍተኛ ፍ/ቤት ያቀረበው ክስ ባጭሩ፡ ሳምሶን ነጋሽ በሚባል ስም ተመዝግቦ የሚገኘውን ፉያት የጭነት መኪና ሚያዚያ 28 ቀን 1998 ዓ.ም በብር 58,ዐዐዐ.ዐዐ ሸጦልኛል። ሆኖም የፍ/ቤት ዕግድ ስላለበት የንግድ ፈቃድ፣ ቦል እና ታርጋ በማውጣት እንደባለቤት በንብረት አገልግልት ማግኘት አልቻልኩም ጥቅም ተቋርጦብኛል።

ስለሆነም የተቋረጠ ጥቅም በወር 7ዐዐዐ.ዐዐ /ሰባት ሺህ ብር/ እንዱከፍለኝና ስመሐብትነቱንም ወደ እኔ ይዙርልኝ የሚል ክስ አቅርቦበታል።

የአሁን አመልካችም በተከሣሽነት ቀርቦ ባለቤትነትን የሚያረጋግጡ ሰነድችንና ሉብሬውን አስተላልፈናል። በከፍተኛው ፍ/ቤት ተሰጥቶ የነበረውን የዕግድ ትእዛዝ ያስነሳን ሲሆን በወረዲው ፍ/ቤት የነበረውን ግን ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት ለማሰነሣት አልቻልንም የሚለውንና ከይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት የውሣኔ ግልባጭ መረዲት እንደሚቻለውም በዕገዲ ምክንያት መኪናው ያለሥራ አልቆመም፤ ዕግድ ያለበት መሆኑንም እያወቀ ስለገዛ ኃላፉነት የለብንም የሚለትን ከኃላፉነት ጋር የተያያዙ ክርክሮችን ካቀረበ በኋላ ስለተቋረጠ ጥቅም መጠን አስመልክቶ ደግሞ የተቋረጠው ጥቅም መጠን በማስረጃ ያልተረጋገጠ በመሆኑ አይታመንም በማለት ግልጽ መልስ ሰጥቷል።

ክሱ የቀረበለት ፍ/ቤትም ተቋረጠ ስለተባለው ጥቅም ምን ያህል እንደሆነ ማወቅ ይችል ዘንድ ከበከልቻ ትራንስፕርት አክሲዩን ማህበር ማረጋገጫ እንዱቀርብ ካደረገ በኋላ ጉዲዩን መርምሮ፣ ተከሣሽ የአሁን አመልካች ለተቋረጠ ጥቅም ኃላፉነት አይኖርብኝም ሲል ያቀረባቸው ምክንያቶች ተቀባይነት የላቸውም የተቋረጠ ጥቅምን በሚመልከት የትራንስፕርት አክሲዮን ማህበሩ ከሣሽ ከገለፀው መጠን በላይ ሆኖ ስለተገኘ ከሣሹ ያቀረበውን መጠን የሰላት መነሻ በማድረግ የሽያጭ ውለ ከተደረገበት ሚያዚያ 28 ቀን 1998 ዓ.ም ጀምሮ ስመ ሀብትነቱ ወደ ከሣሽ ዞሮ ሥራ እስከሚጀምርበት ጊዜ ድረስ በወር 7ዐዐዐ.ዐዐ /ሰባት ሺህ ብር/ ተከሣሽ ይክፈል ሲል ወስኗል።

ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት በይግባኝ ደረጃ የሁለቱንም ወገኖች ክርክር ከሰማ በኋላ የሽያጭ ውለ ከተደረገበት ከሚያዚያ 28 ቀን 1998 ዓ.ም በፉት ግንቦት 23 ቀን 1994 ዓ.ም የተሰጠ የዕግድ ትእዛዝ መኖሩን ከተረጋገጠ ሻጭ ቀድሞውኑ የዕግድ ትእዛዝ እንዲለበት ያውቃል።

ስመሀብት የማዛወር ግዳታ ባይኖርበትም ይህንን ዕገዲ እያወቀ መሸጡ፡ ለደረሰው ጉዲት ኃላፉ ነው በሽያጭ ውል ላይ ሻጭ አስፈላጊውን ትብብር ሁለ ያደርጋል በሚል መገለፁ በሻጭ ላይ ያለውን ከሕግ የመነጨ ግዳታን የሚያስቀር አይሆንም መኪናው ስለመቆሙ አልተረጋገጠም ቢልም ስመሐብትነቱ በገዥው ስም እስካልዞረ ድረስ ያለስራ እንደቆመ ይቆጠራል ስለሆነም ኃላፉ ነው መባለ ተገቢ ሲሆን፤ የደረሰውን የጉዲት መጠንንም ቢሆን በገለልተኛ ወገን የተረጋገጠው ከሣሹ ከጠየቀው በልጦ በመገኘቱ የተነሣ በከሣሽ በኩል የቀረበው መጠን መወሰደ ስህተት አይደለም የሚለትን መነሻ በማድረግ ውሣኔውን አጽንቷል።

የሰበር ቅሬታ የቀረበውም በእነዚህ በየደረጃው የተሰጡት ውሣኔዎች መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመባቸው ናቸው ይታረምልን በሚል ሆኖ የመከራከሪያ ነጥቡም በሥር ፍ/ቤቶች አቅርቧቸው ከነበረው በይዘቱ የተለዬ አይደለም።

ተጠሪም በኃላፉነትም ሆነ በጉዲት ካሣ መጠን ረገድ የሰጠው ዲኝነት ሕግን መሰረት ያደረገ ነው ለሚለው ክርክሩ ውለን አብራርቶ አቅርቧል።

እኛም ጉዲዩን እንደሚከተለው መርምረናል። አመልካች በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2341/2/ ላይ በተመለከተው መሰረት ከኃላፉነት ለመዲን ሲል ገዥው በንብረቱ ላይ የዕገዲ ትእዛዝ ያለበት መሆኑን እያወቀ ገብቷል የሚለውን ክርክር ያቅርብ እንጂ ይህ ክርክር ለሻጭ ጠቃሚ የሚሆነው ገዥው ተከስተ ባለው ጉድለት ሣቢያ የሽያጭ ውል ይፍረስልኝ በሚል ክስ የቀረበበት እንደሆነ ስለመሆኑ በንዐስ ቁጥር 1 ላይ ተመልክቷል። የገዥ የአሁን ተጠሪ የዲኝነት ጥያቄ ውል ይፍረስልኝ የሚል ሣይሆን ሻጭ ግዳታውን ከኪሣራ ጋር ይፈጽም የሚል ስለሆነ ቀጥተኛ አግባብነት የለውም። ገዥው የሚጠይቀው ዲኝነት አስገድድ ማስፈፀምም ይሁን የውል ይፍረስልኝ ጥያቄ ይህ የሻጭ መከራከሪያ ነጥብ በሁለቱም ዓይነት ዲኝነቶች ያገለግላል እንኳ ቢባል ገዥ የአሁኑ ተጠሪ ንብረቱን በገዛበት ጊዜ በፍ/ቤት በተሰጠ ዕገዲ ምክንያት ሻጩ የእኔ ነው ከሚለ ሦስተኛ ወገኖች መብት ሁለ ነፃ የሆነ መኪና ለገዥው ማስረከብ የማይችል መሆኑን ያውቅ ነበር ወይስ አልነበረም? የሚለው ነጥብ በጭብጥነት ተይዞ በሥር ፍ/ቤት በማስረጃ የተረጋገጠ ጉዲይ አይደለም በዚህ ነጥብ ላይ ማስረጃችንም አልታየልንም የሚል የሰበር ክርክርም የለውም። ገዥ ያውቅ ነበር በሚል በአባባል ደረጃ ከመግለጽ አልፍ ይህንን አባባል በማስረጃ አስደግፍ ማስረዲት ይኖርበታል። በመሆኑም በዚህ ሰበር ደረጃም ቢሆን ገዥ ያውቅ ነበር በሚል ብቻ ተወስኖ የቀረበው ክርክር ተቀባይነት ያለው ሆኖ አላገኘነውም።