-** ዓብደል መሐመድ - ጠበቃ አሰፊ መኮንን - ቀረበ።; ላይ ክስ የመሰረተችው ከሟች እህቴ በኑዛዜ የወረስኩትን ቤት ከሕግ ውጪ ይዞ ስለሚገኝ ለቆ ያስረክበኝ ዘንድ ይወሰንልኝ በማለት ነው።; ለክሱ በሰጠው መልስ የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚ v. -** ወ/ሮ ዘበናይ ኃይላ - ቀረበች።; ክስ ለመመስረት የሚያስችል መብት የላትም እንዱሁም ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኖአል የሚለ ሲሆን፣ ሥረ ነገርን በተመለከተም ቤቱ ከወ/ሮ ንጋቷ /ሟች/ በብር 25ዐ000 በውል ገዝቼዋለሁ። ከዋጋው ውስጥ ብር

የሰ/መ/ቁ 53328

ጥቅምት 18 ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም.

ዳኞች፡- ተገኔ ጌታነህ ሐጎስ ወልደ ተሻገር ገ/ሥላሴ ብርሃኑ አመነው አልማው ወላ አመልካች፡- ዓብደል መሐመድ - ጠበቃ አሰፊ መኮንን - ቀረበ።

ተጠሪ፡- ወ/ሮ ዘበናይ ኃይላ - ቀረበች።

መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

በዚህ መዝገብ ለቀረበው የሰበር አቤቱታ መነሻ የሆነው ጉዲይ የቤት ሽያጭ ውልን መሰረት ያደረገ ክርክርን የሚመለከት ነው። ክርክሩ የተጀመረው በፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ሲሆን፣ ከሣሽ የነበረችው ተጠሪ ናት። ተጠሪ በአመልካች ላይ ክስ የመሰረተችው ከሟች እህቴ በኑዛዜ የወረስኩትን ቤት ከሕግ ውጪ ይዞ ስለሚገኝ ለቆ ያስረክበኝ ዘንድ ይወሰንልኝ በማለት ነው።

አመልካች ለክሱ በሰጠው መልስ የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ እና የሥረ ነገር ክርክር አቅርበዋል።

መቃወሚያዎቹ ተጠሪ ክስ ለመመስረት የሚያስችል መብት የላትም እንዱሁም ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኖአል የሚለ ሲሆን፣ ሥረ ነገርን በተመለከተም ቤቱ ከወ/ሮ ንጋቷ /ሟች/ በብር 25ዐ000 በውል ገዝቼዋለሁ። ከዋጋው ውስጥ ብር 24ዐ000 በመክፈል ቤቱን ተረክቤአለሁ። ከሣሽም ጉዲዩን /ውለን/ ለማስፈጸም ብር 4ዐ000 ከኔ ወስዲለች የሚለትን ነጥቦች ማንሳቱን ተመልክተናል። ከዚህም በተጨማሪ የተከሣሽ ከሣሽነት ክስ አቅርቦ ተጠሪ በውለ መሰረት የማስፈጸም ግዳታ ያለበት በመሆኑ የቤቱን የባለቤትነት መብት እና ካርታ በስሜ እንድታስተላልፍ ይወስንልኝ በማለት ዲኝነት ስለመጠየቁ ከመዝገቡ አረጋግጠናል። ከዚህ በኋላ ፍ/ቤቱ የሁለቱንም ወገኖች ክርክር መርምሮአል።

በመቀጠልም የአመልካችን ክርክር ሙለ በሙለ ውድቅ በማድረግ ቤቱን ለተጠሪ እንዱያስረክብ በማለት ወስኖአል። ጉዲዩ በይግባኝ የቀረበለት የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤትም ይግባኝ የተባለበት ውሣኔ ጉድለት የለበትም በማለት ይግባኙን ሰርዞታል። የሰበር አቤቱታው የቀረበው በዚህ ላይ ነው።

አመልካች የካቲት 22 ቀን 2ዐዐ1 ዓ.ም. በፃፈው ማመልከቻ በሥር ፍ/ቤቶች የተሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ተፈጽሞአል የሚልበትን ምክንያት በመግለጽ ስህተቱ ይታረምለት ዘንድ አቤቱታ አቅርቦአል። እኛም አቤቱታውን መሰረት በማድረግ ተጠሪን አስቀርበን ክርክሩን ሰምተናል። አቤቱታው በሰበር ችልት እንዱታይ የተደረገው አመልካች ያቀረበውን የይርጋ መቃወሚያ ውድቅ በማድረግ ለሕጉ የተሰጠው ትርጓሜን አግባብነት ለመመርመር ነው። በዚህ መሰረትም አመልካች እና ተጠሪ በጭብጥነት የተያዘውን ነጥብ በሚመለከት ያሰሙትን ክርክር አቤቱታ ከቀረበበት ውሣኔ እና ከሕጉ ጋር አገናዝበን ተመልክተናል።

እንደምንመለከተው አመልካች ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኖአል በማለት መቃወሚያ ያቀረበው ከሟች ጋር በተደረገው የቤት ሽያጭ ውል መሰረት ገንዘቡን ከፍዬ ቤቱን ተረክቤያለሁ የሚልበትን ጊዜ መነሻ በማድረግ ነው። የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ከሰጠው ውሣኔ ይዘት መገንዘብ እንደቻልነው የቤት ሽያጭ ውለ የተደረገው በ1988 ዓ.ም. ሆኖ ተጠሪ ክስ የመሰረተችው ደግሞ በ2ዐዐ1 ዓ.ም. ነው። ተጠሪ ክሱን የመሰረተችው የሽያጭ ውለን ሳታስፈርስ እንደሆነም መዝገቡ ያመለክታል። የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የአመልካችን የይርጋ መቃወሚያ ውድቅ ያደረገው በፍ/ብ/ሕግ ቁጥር 1168 በተደነገገው መሰረት ለ15 ዓመት ግብር በተከታታይ ከፍል ቤቱን ስለመያዙ አላስረዲም የሚል ምክንያት በመስጠት እንደሆነም ከውሣኔው ለመገንዘብ ችለናል።

የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ቤቱን ይዞ የሚገኘው አመልካች ላቀረበው የይርጋ መቃወሚያ አወሳሰን ተገቢነት አለው በማለት የጠቀሰው የፍ/ብ/ሕግ ቁ. 1168 ‛ስለግል ሃብት“ በተመለከተ በተደነገገው በፍትሐብሕር ሕግ በአንቀጽ 7 ሥር ነው የሚገኘው። የዚህ አንቀጽ አንደኛው ክፍል የሆነው ምዕራፍ 1 ሀብት ስለሚገኝበት ሁኔታ፣ ሀብትን ስለማስተላለፍ እንዱሁም ሀብት ስለሚቀርበት እና ስለ ሀብትነት ማስረጃ የሚመለከቱ ድንጋጌዎችን አካቶ የያዘ ሲሆን፣ ከፍ ሲል የተጠቀሰው ቁ. 1168 በተለይ የሚገኝበት የምዕራፈ ክፍል 1 ደግሞ ሀብት ስለሚገኝበት ሁኔታ የሚመለከቱ ድንጋጌዎችን ይዞአል። በዚህ መሰረትም የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለይዞታ የሆነ ሰው በንብረቱ ላይ የባሃብትነት መብት የሚያገኝበት ሁኔታ በቁጥር 1168 ተደንግጎአል። በዚህ ድንጋጌ የተቀመጠው መርህ የማይንቀሳቀሰውን ንብረት በይዞታው ሥር ያደረገው ሰው የዚህኑ ንብረት ግብር ባለማቋረጥ አሥራ አምስት /15/ ዓመት በስሙ ከከፈለ የንብረቱ ባለቤት እንደሚሆን ነው የሚያመለክተው። በመሆኑም የማይንቀሳቀሰውን ንብረት የያዘው ሰው ንብረቱን እንዱለቅ ሲከሰስ ድንጋጌውን በመጥቀስ ሉከራከር የሚችለው በድንጋጌው የተመለከቱትን ሁኔታዎች አሟልቶ በመያዙ የንብረቱ ባለሃብት መሆኑን ለማረጋገጥ እንጂ ክሱ በይርጋ ቀሪ ሆኖአል ለማለት አይደለም። የይርጋ መርህ ክስን በተወሰነ የጊዜ ገደብ ቀሪ የሚሆንበትን አግባብ የሚመለከት በመሆኑ ንብረትን በመያዝ ወይም ባለይዞታ በመሆን የባለሃብትነት መብት ከሚገኝበት መርህ ወይም አግባብ የተለየ ነው።