** - የኢ.ፋ.ዱ.ሪ ፍትሕ ሚኒስቴር ወኪል ቀረቡ።; በዚህ ውሣኔ ቅር በመሰኘት ለፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኙን v. ** - አቶ ታዬ በዛብህ ፉኖ ቀረቡ።; የጥብቅና ፈቃድ ይሰጠኝ የሚል ጥያቄ ለፍትህ ሚኒስቴር; ሚኒስትሩ ከፍተኛው ፍ/ቤት በሰጠው ውሣኔ መሰረት ለመፈፀም ፈቃደኛ ባለመሆን ለ40 ቀናት ውሣኔ ሳይሰጥበት በማቆየት የጥብቅና ፈቃድ እንዲላገኝ

የአሁኑ ተጠሪ የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በሰጠው ውሣኔ መሰረት ፍትህ ሚኒስቴር በ30 ቀን ውስጥ በጉዲዩ ላይ ውሣኔ ሳይሰጥ ቢቀርና ቢያዘገየው ምን ማድረግ አለባቸው? የሚለት ጥያቄዎች ሲታዩ፡ - በፋዳራል ፍ/ቤቶች ለመስራት የሚቀርብ የጥብቅና ፈቃድ መስጠትና ምዝገባ ጥያቄን በአዋጅ ቁጥር 199/1992 አንቀጽ 19 መሰረት አይቶ የመወሰን ስልጣን የተሰጠው ለፍትሕ ሚኒስቴር ነው።

በመጀመሪያ በአዋጁ አንቀጽ 20 እና 21 መሰረት የአመልካቹን የጥብቅና ፈቃድ ጥያቄ አይቶ ማስረጃዎቹን በመመርመር ፈቃድ እንዱሰጠው ወይም እንዲይሰጠው ለሚኒስትሩ የውሣኔ ሃሣብ የሚያቀርበው የጥብቅና ገምጋሚ ኮሚቴ ነው። በአንቀጽ 26 ላይ እንደተመለከተው የጥብቅናው ፈቃድ ይሰጥ ወይንስ አይሰጥ የሚለውን የመጨረሻውን ውሣኔ የሚሰጠው ሚኒስትሩ ነው። ፍርድ ቤት ጉዲዩን የማየት ሥልጣን የሚኖረው ከዚህ የሚኒስትሩ ውሣኔ በኋላ በአዋጅ አንቀጽ 29 መሰረት በይግባኝ ደረጃ ብቻ ነው። የመጀመሪያውን ይግባኝ የሚያየው የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ነው። ሚኒስትሩ የጥብቅና ፈቃድ እንዲይሰጥ በማለት በሰጠው ውሣኔ መነሻ በቀጥታ ለፍ/ቤት የሚቀርብ ክስ አይኖርም። በሕጉ ይግባኝ እንዱባልበት ብቻ የተፈቀደ ነው።

በአሁኑም ጉዲይ ተጠሪው አዋጁን በተከተለ መንገድ የጥብቅና ፈቃድ ይሰጠኝ ጥያቄ ለፍትሕ ሚኒስቴር አቅርበው ታይቶ ሚኒስትሩ የጥብቅና ፈቃድ እንዲይሰጥ የሚል ውሣኔ በመሰጠቱ በሕጉ በተፈቀደው የይግባኝ ሥርዓት በመጠቀም ለፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ አቅርበው ክርክሩ ተሰምቶ ፍ/ቤቱ መርምሮ በሕጉ ጉዲይ የራሱን ውሣኔ ሰጥቶበት በቀሪ ፍሬ ነገር ላይ ራሱ ፍትህ ሚኒስቴር አይቶ ተገቢውን ውሣኔ እንዱሰጥበት የመለሰው መሆኑ ተረጋግጧል። ፍ/ቤቱ ጉዲዩን ወደ ፍትህ ሚኒስቴር የመለሰው በ30 ቀን ውስጥ አይቶ ውሣኔ እንዱሰጥበት ነው። ሆኖም ፍትሕ ሚኒስቴር ከፍተኛው ፍ/ቤት በአጭር ጊዜ ውስጥ ታይቶ እንዱወሰን በመፈለግ ውሣኔው በ30 ቀን ውስጥ አይቶ በጉዲዩ ላይ ውሣኔ እንዱሰጥበት ባዘዘው መሰረት ሳይፈጽም ቆይቷል። ጉዲዩም ገና በእንጥልጥል ላይ ስለሚገኝ ውጤቱ ምን እንደሚሆን አይታወቅም።

የአሁኑ ተጠሪ በዚህ ሁኔታ ምን ማድረግ ይችላለ? በሕጉ ክስ ማቅረብ ይችላለ ወይ?

የሚለውን በተመለከተ ከፍ ሲል እንደተገለፀው በቀጥታ ክስ ለፍ/ቤት ቀርቦ የሚታይ ጉዲይ አይደለም። የጥብቅና ክልከላ ጉዲይ በአዋጅ ቁጥር 199/1992 አንቀጽ 29(1) መሰረት ሥልጣኑ ለሚመለከተው የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በይግባኝ ደረጃ ቀርቦ ታይቶ የሚወሰን እንጂ ክልከላ ይወገድ በሚል በቀጥታ ለፍ/ቤት አቤቱታ የሚቀርብበት ባለመሆኑ የፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.314 ድንጋጌ በእንዱህ አይነቱ ጉዲይ ተፈፃሚነት አይኖረውም። ተጠሪ የአሁኑ አመልካች የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በሰጠው ውሣኔ መሰረት እንደገና ጉዲዩን አይቶ ተገቢውን ውሣኔ ለመስጠት ባለመፈለግ የሚያዘገየው ከሆነ በውሣኔው መሰረት እንዱፈፀምላቸው ማመልከት ያለባቸው ለፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ነው። በውሣኔው መሰረት እንዱፈጸም ሉያስገድደው የሚችለውም ይኼው ውሣኔውን የሰጠው ፍ/ቤት ነው። የአሁኑ ተጠሪ በዚህ መንገድ በመጠየቅ በጥብቅና ፈቃድ ጥያቄው ላይ ውሣኔ እንዱሰጥ ማድረግ ሲገባቸው አመልካች የጥብቅና ፈቃድ ክልከላ አድርጏብኛል በማለት በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.314(1) መሰረት ክልከላው ይወገድ በሚል በቀጥታ ለፍ/ቤት የክስ አቤቱታ ያቀረቡት በሕጉ አግባብ ስላልሆነ ተቀባይነት የለውም። የሥር ፍ/ቤትም የጥብቅና ፈቃድ ጉዲይን በተመለከተ በተለይ በወጣው አዋጅ ቁጥር 199/1992 በተደነገጉት ድንጋጌዎች መሰረት ታይቶ የሚወሰንና ለፍ/ቤትም የሚቀርበው በይግባኝ ደረጃ ብቻ መሆኑ እየታወቀ የጥብቅና ፈቃድ ክልከላ ተደርጓል በሚል ምክንያት በቀጥታ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.314 መሰረት የቀረበውን ክስ በመቀበል የአሁኑ አመልካች ለተጠሪው የጥብቅና ፈቃድ በመስጠት እንዱመዘግባቸው በሚል የሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ስለተገኘ የሚከተለው ተወስኗል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በመ/ቁ.166328 በ25/8/2002 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ እና

2. የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 94250 በ27/09/2002 ዓ.ም የሰጠው ትእዛዝ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ ቁ. 348(1) መሰረት ተሽሯል።

3. ግራ ቀኙ ወጪና ኪሳራ ይቻቻለ።

4. በዚህ መዝገብ የተሰጠው ፍርድ ግልባጭ ለሥር ፍ/ቤቶች ይተላለፍ።

መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።