-** አዋሽ ኢንተርናሽናል ባንክ - አልቀረቡም; ያቀረበውን የሰበር አቤቱታ አጣርቶ ለመወሰን ነው።; ከአቶ ሁሴን መሐመድ ጋር የነበረውን የብድር ውል አቶ ሁሴን መሐመድ በብድር ውለ መሰረት ያልፈጸሙ መሆኑን ገልጾ; እንዱከፍለ ውሣኔ ሰጥቷ v. -** ወ/ሮ ኡልባሬ ሰማን - አልቀረቡም; የሀራጅ ማስታወቂያ የወጣበትን ቤት ከወ/ሮ ከድጃ አወል ሀምላ 6 ቀን 1996 ዓ.ም በተደረገ ውል ገዝተው በእጃቸው አድርገው እየተጠቀሙበት መሆኑን በመግለጽና የቤቱን የሀራጅ ሽያጭ በመቃወም በፍታ

ስለሆነም የውክልና ስልጣኑን በማለፍ የሰጠውን ትዕዛዝ በይግባኝ አይቶ የማረም ስልጣን የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ነው በማለት ሚያዝያ 17 ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም የተጻፈ የመልስ መልስ አቅርቧል።

ከስር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር የቀረበው ክርክር ከላይ የተገለጸው ሲሆን እኛም ተጠሪ በአፈጻጸሙ ሂደት ያቀረቡትን የጣልቃ ገብነት ጥያቄ በመቀበል የምዕራብ አርሲ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠውን ብይን የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት በይግባኝ አይቶ የመወሰን ስልጣን የለውም በማለት ይግባኝ ሰሚው ችልት የሰጠው ውሣኔ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም የሚለውን ጭብጥ በመያዝ ጉዲዩን መርምረናል።

1. ከላይ የተያዘውን ጭብጥ ለመወሰን ፍርድ ለማስፈጸም የዲኝነት ስልጣን ስላለው ፍርድ ቤትና ፍርድ የማስፈጸም መሰረታዊ ስልጣን ያለው ፍርድ ቤት ፍርደን ላላ ፍርድ ቤት እንዱያስፈጽም ስለሚችልበት ሁኔታ የተደነገጉትን ድንጋጌዎች ማየት አስፈላጊ ሆኖ አግኝተነዋል። በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህጋችን በሰባተኛው መጽሀፍ በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ የተሰጡትን ፍርድች ስለማስፈጸም የሚደነግጉ የሥነ ሥርዓት ህጏች ተደንግገዋል።

በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ሰባተኛ መጽሐፍ ማለትም ከፍታብሓር ህግ ቁጥር 371 እስከ ፍታብሓር ሥነ ሥዓርት ህግ ቁጥር 455 የተደነገጉትን የሥነ ሥርዓት ህግ ድንጋጌዎችን መሰረት በማድረግ በኢትዮጵያ ግዛት የተሰጠን ፍርድ የማስፈጸም ስልጣን ፍርደን የሰጠው ፍርድ ቤት ወይም ፍርደን እንዱያስፈጽም የታዘዘው ፍርድ ቤት መሆኑን በዚህ ምዕራፍ በተመለከቱት ድንጋጌዎች መሰረት ፍርድ የሚያስፈጽመው ፍርደን የሰጠው ፍርድ ቤት ወይም እንደፍርደ እንዱያስፈጽም የታዘዘው ፍርድ ቤት ነው በማለት በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 371 ንኡስ አንቀጽ 1 በግልጽ ተደንግጓል። ፍርደን ያልሰጠው ፍርድ ቤት በልላ ፍርድ ቤት የተሰጠውን ውሣኔ ተከታትል እንዱያስፈጽም ፍርደን የሰጠው ፍርድ ቤት ትዕዛዝ መስጠት የሚችል ስለመሆኑና ፍርደን የሰጠው ፍርድ ቤት ፍርደን ያልሰጠው ፍርድ ቤት አፈጻጸሙን ተከታትል እንዱያስፈጽምለት ትዕዛዝ ላሰጥ የሚችልባቸው ሁኔታዎች በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 372 ተደንግጓል።

ከዚህ በተጨማሪ ፍርደን የሰጠው ፍርድ ቤት ፍርደን ያልሰጠው ላላ ፍርድ ቤት ውሣኔውን ተከታትል እንዱያስፈጽምለት ትዕዛዝ በሚያስተላልፍበት ጊዜ አብሮ ሉገልጻቸውና ሉልካቸው የሚገቡ ጉዲዮች በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 373 የተደነገገ ሲሆን ‛ፍርደን አስፈጻሚው ፍርድ ቤት ስለፍርደ አፈጻጸም የሚሰጠው ትዕዛዝና በትዕዛዙም ይግባኝ ስለሚባልበት ሁኔታ ያለው ስልጣን ዋናውን ፍርድ ከወሰነው ፍርድ ቤት ስልጣን ጋር እኩል ሆኖ ይቆጠራል በማለት የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 374 ንኡስ አንቀጽ 1 ይደነግጋል።

ከላይ ከተገለጹት ድንጋጌዎች ፍርድን በሰጠው ፍርድ ቤት ውሣኔውን ተከታትል እንዱያስፈጽምለት ለላላ ፍርድ ቤት ትዕዛዝ ለመስጠት ስለሚችልበት ሁኔታ ትዕዛዙን የሚሰጠው ፍርድ ቤት ሉያሟላቸው ስለሚገቡ ሥነ ሥርዓቶችና ፍርድ እንዱያስፈጽም በልላ ፍርድ ቤት የታዘዘው ፍርድ ቤት በአፈጻጸም ሂደት ስላለው ስልጣን የሚደነግጉ ተያያዥነት ያላቸው ድንጋጌዎች ናቸው። ስለሆነም አመልካች የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 372 ከፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 374/1/ ጋር ተያያዥነት የላለውና ራሱን የቻለ ድንጋጌ ነው በማለት አመልካች ያቀረበው ክርክር ከላይ የተገለጹትን ድንጋጌዎች ይዘት መንፈስና ዓላማ ያላገናዘበና የህግ መሰረት የላለው በመሆኑ አልተቀበልነውም።

2. አመልካች ውሣኔውን በሰጠው ፍርድ ቤት ፍርደን ተከታትል እንዱያስፈጽም የታዘዘ ፍርድ ቤት ሉወስናቸው የሚችላቸው ጉዲዮች በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 375 የተደነገጉት ብቻ ናቸው። በአፈጻጸም ክርክር የሚቀርብ የጣልቃገብነት ጥያቄ ተቀብል የማከራከርና የመወሰን ስልጣን ፍርደን በውክልና የሚያስፈጽመው ፍርድ ቤት ያለው ስለመሆኑ በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 375 ያልተደነገገ በመሆኑ የምዕራብ አርሲ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የተጠሪን ክርክርና ማስረጃ በመመርመር የሰጠው ብይን ከተሰጠው የውክልና ስልጣን ውጭ ነው በማለት ሰፉ ክርክር አቅርቧል።

ሆኖም ይህ የተጠሪ ክርክር የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 375 ድንጋጌዎች መሰረታዊ ባህሪና ላልች አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች ያገናዘበ ሆኖ አላገኘነውም። ምክንያቱም በመጀመሪያ ደረጃ የአመልካች ክርክር ፍርድ እንዱያስፈጽም የታዘዘው ፍርድ ቤት በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህጉ ሰባተኛ መጽሐፍ በምዕራፍ አንድ የተደነገጉትን ድንጋጌዎች ማለትም ከፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 371 እስከ ፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 455 የተደነገጉትን ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ ፍርደን የማስፈጸም ስልጣን እንዲለው በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 371 ንኡስ አንቀጽ 1 የተደነገገውን መሰረታዊ መርህ ግንዛቤ ውስጥ የማያስገባ በመሆኑ ነው።

በሁለተኛ ደረጃ የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 375 በመሰረታዊ ባህሪው ፍርድ እንዱያስፈጽም የታዘዘው ፍርድ ቤት ውሣኔ የሚሰጥባቸውን ጉዲዮች ምንምን እንደሆኑ የሚያመላክት ድንጋጌ /indicative provision of law/ እንጂ ፍርድን እንዱያስፈጽም የታዘዘው ፍርድ ቤት የሚያቸውን ጉዲዮች በሙለ የሚዘረዝር ድንጋጌ /conclusive provision of law/ አለመሆኑ ነው። የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 375 ድንጋጌዎችን አመላካች የህግ ድንጋጌ መሆኑን በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 418 ንኡስ አንቀጽ 1 በፍርድ አፈጻጸም ምክንያት ንብረት እንዲይያዝ ወይም እንዲይከበር የመቃወም አቤቱታ ሲቀርብ ወይም በዚሁ ንብረት ላይ ቀዲሚ መብት አለኝ የሚል ተቃዋሚ አቤቱታ ያቀረበ እንደሆነ ፍርድ ቤቱ መቃወሚያ ያቀረቡት ወይም እንዱያዝ በታዘዘው ንብረት ላይ ተቀዲሚ መብት አለን የሚለ ወገኖች በመጀመሪያው ክርክር ተካፊይ ባይሆኑም በያዝነው ንብረት ላይ መብት እንዲላቸው በመቁጠር የሚያቀርቡትን መቃወሚያ አቤቱታ ተቀብል መመርመር አለበት በማለት አስገዲጅነት ባለው ሁኔታ ህግ አውጭው የደነገገውን ድንጋጌና ከዚህ በላይ ባለው ንኡስ ቁጥር የተነገረው መቃወሚያ ወይም አቤቱታ የሚቀርበው በጽሁፍ ሆኖ ፍርድን ለሚያስፈጽመው ፍርድ ቤት ነው በማለት በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 418 ንኡስ አንቀጽ 2 የተደነገገውን በማየት ለመገንዘብ ይቻላል።

ስለሆነም የምዕራብ አርሲ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ተጠሪን በአፈጻጸሙ ጣልቃ በመግባት ያቀረቡትን ክርክርና ማስረጃ በመመርምር ውሣኔ የሰጠው በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 418 ንኡስ አንቀጽ 1 እና ንኡስ አንቀጽ 2ን መሰረት በማድረግ በመሆኑ አመልካች የፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 375 በመጥቀስ ያቀረበውን ክርክር አልተቀበልነውም።

3. የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የምዕራብ አርሲ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በሻሸመኔ ከተማ በዱዲ ቦቄ ቀበላ የሚገኘውንና በወ/ሮ ከድጃ አወል ስም ተመዝግቦ የሚገኘውን ቁጥሩ 425 የሆነውን ቤት በሀራጅ በመሸጥ ፍርደን እንዱያስፈጽም በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 372 ንኡስ አንቀጽ /1/ሐ/ እና በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 373 የተደነገገውን ስርዓት በማሟላት ትዕዛዝ ሰጥቷል። ፍርደን የሚያስፈጽመው የምዕራብ አርሲ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ቤቱ የፍርድ ባለዕዲው ባለቤት የወ/ሮ ከድጃ አወል ሣይሆን የእኔ ንብረት ነው በማለት ያቀረቡትን የጣልቃገብነት ክርክር በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 371 ንኡስ አንቀጽ 1 እና በፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 418 ንኡስ አንቀጽ 1 እና ንኡስ አንቀጽ 2 ድንጋጌ መሰረት መርምሮ ውሣኔ ሰጥቷል። ይኸ ውሣኔ የኦሮሚይ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ከሰጠው ትዕዛዝ ጋር እኩል በመሆኑ በዚህ ትዕዛዝ ቅር በመሰኘት የሚቀርበውን ይግባኝ የማየት ስልጣን ያለው የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሣይሆን የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት መሆኑን ከፍታብሓር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 374 ንኡስ አንቀጽ 1 ድንጋጌ ይዘት መንፈስና ዓላማ ለመገንዘብ ይቻላል።

በመሆኑም የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የክልለ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፍርድ እንዱያስፈጽም ያዘዘው የምዕራብ አርሲ ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠውን የአፈጻጸም ትዕዛዝ በይግባኝ አይቶ የመወሰን ስልጣን የለውም በማለት ይግባኝ ሰሚው ችልት የሰጠው ውሣኔ ከላይ የተገለጹትን ድንጋጌዎች መሰረት ያደረገና መሰረታዊ የህግ ስህተት ያልተፈጸመበት ነው በማለት ወስነናል፡ ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት የሰጠው ውሣኔ ጸንቷል።

2. በዚህ ፍርድ ቤት ጥር 24 ቀን 2ዐዐ3 ዓ.ም የተሰጠው የዕግድ ትዕዛዝ ተነስቷል ይጻፍ።

3. በዚህ ፍርድ ቤት ያወጡትን ወጭና ኪሣራ ግራቀኙ ለየራሣቸው ይቻለ።

መዝገቡ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት