-** ወ/ሮ አስናቀች ወ/ማርያም - ጠበቃ ኪሩቤል ኃ/ማርያም - ቀረቡ።; በሥር ፍ/ቤት ባቀረቡት ክስ፣ የስር 3ኛ ተከሣሽ የነበሩት የሰ/ቁ 3-ዐ3657 የሆነ መኪና ሲያሽከረክሩ ምናሴ ከበደ የተባለውን ልጃቸውን ገጭተው በመግደላቸው በወን v. -** አቶ አለማየሁ አህመድ - ቀረቡ። ፍ ር ድ፣ ለሰበር አቤቱታው ምክንያት የሆነው ጉዲይ የተጀመረው በፋ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት ነው።; ም የመኪናው የባለቤትነት ስም በስማቸው በመሆኑ የመኪናው ባለቤት ናቸው። በመሆኑም ሶስቱም ተከሣሾች ለደረ

ከፍ ብለው ከተመለከቱት የደንቡ ድንጋጌዎች መረዲት የሚቻለው ነገር ቢኖር፣ የፍጥነት ወሰናቸው በደንቡ ላይ የተመለከቱት ተሽከርካሪዎች ከአንደ ወደ ላላ በሽያጭ፣በስጦታ ወይም በላልች መንገድች ተላልፈው ሲገኙ እንደ አብዛኛዎቹ ግዙፍነት ያላቸው ተንቀሳቃሽ ንብረቶች ዋጋ ሰጥቶ ንብረቱን በእጅ በማድረግ ብቻ የባለሀብትነት መብት የማይተላለፍ መሆኑን፤ ይልቁንም ልዩ የሆኑትን እነዚህን ግዙፍነት ያላቸውን ተንቀሳቃሽ ንብረቶች ባለሀብት ሆኖ ለመገኘት ሻጭ እና ገዥ ወይም ስጦታ አድራጊና ስጦታ ተቀባይ ከሚያደርጉዋቸው የተሳኩ የውል ስምምነቶች ባሻገር ከፍ ብለው በደንቡ በተመለከተው እንኳን የተሽከርካሪውን ባለሀብትነት ከአስተላላፉው ወደ ተላለፈለት ሰው የሚዘዋወርበት ስርዓት በሚኒስቴሩ መ/ቤት መጠናቀቅ የግድ መሆኑን ነው። ላላው ቀርቶ ባለንብረትነቱ የታወቀለት ሰው ተሽከርካሪው ከጥቅም ውጭ ሆኖ በወላለቀና ጨርሶ በወደመ ጊዜ እንኳን ይህንኑ ሁኔታ በ3ዐ ቀናት ውስጥ ለሚኒስቴሩ መ/ቤት አሳውቆ በስሙ የተመዘገበው የባለቤትነት ደብተር እንዱሰረዝና ከመዝገብ እንዱፊቅ ካላስደረገ በቀር ባለሃብቱ ስሙ በመታወቂያ ደብተሩ ላይ የተመዘገበው ሰው ሆኖ እንደሚቀጥል ከደንቡ ቁጥር 42 እስከ 45 እና በቁጥር 11(2) የተመለከቱትን ድንጋጌዎች በመመርመር መረዲት ይቻላል።

ባለሞተር ተሽከርካሪዎች በሰው ልጆች ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት ውስጥ የሚኖራቸው ጠቀሜታ ከፍተኛ የመሆኑን ያህል እነዚህ ማሽኖችና ተሳቢዎች በጏዲናዎች ላይ በሚሽከረከሩበት ጊዜ በሰውና በንብረት ላይ ሉያደርሱ የሚችለት የጉዲት መጠን የዛኑ ያህል ከፍተኛ በመሆኑ እነዚህ ልዩ ተንቀሳቃሽ ንብረቶች ወደ አገር ውስጥ ሲገቡም ሆነ በቴክኒክ ረገድ ብቃት ኖራቸው በጏዲናዎች ላይ ሲሽከረከሩ፤ እንዱሁም በተለያዩ ሁኔታዎች ንብረቶቹ ከአንደ ወደ ላላው ሲተላለፈም ሆነ ከአገልግልት ውጭ ሆነው ጨርሶ ሲወድሙ ልዩ የምዝገባና የቁጥጥር ሥርዐት እንዱደረግባቸው ማድረጉ ማህበራዊ ደህንነትን ከመጠበቅ አኳያ ጠቀሜታው ከፍተኛ በመሆኑ ኢትዮጵያን ጨምሮ በርካታ አገሮች ባለሞተር ተሽከርካሪዎች እና ተሳቢዎቻቸውን ከሞላ ጏደል ተመሣሣይነት ባላቸው ልዩ ደንቦች እንዱመሩ የሚያደርጉ መሆኑን የተለያዩ አገሮችን ልምድ በመዲሰስ ለመረዲት ተችሎል።

የመኪና እና ባለሞተር ተሽከርካሪ ባለሀብትነት የሚገኘው ከፍ ብለን በገለጽነው ሥርዐት ብቻ መሆኑ ከታወቀ በመቀጠል ሉነሳ የሚገባው ጭብጥ የባለሀብትነት ዝውውር ሥርዐቱ ደንቡ በሚጠይቀው አኳኋን ሳይከናወን አንድ መኪና ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪ ከሻጭ ወደ ገዥ ወይም ከስጦታ አድራጊ ወደ ስጦታ ተቀባይ ይዞታው ተላልፍ በነበረበት ጊዜ መኪናው ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪው በሰውም ሆነ በንብረት ላይ ጉዲት አድርሶ ቢገኝ ኃላፉው ንብረቱ በስሙ የሚገኘው ሰው ነው? ወይስ ንብረቱን በእጁ አድርጎ ሲገለገልበት የነበረው ሰው? የሚለው ይሆናል። እነዚህን ጭብጦች ለመመለስ እንድንችል መዝገቡን አሁን ከተያዘው ጉዲይ ጋር መመርመሩ ተገቢነት ይኖረዋል።

ወደያዝነው ጉዲይ ስንመለስ የአሁኑ አመልካች ክሳቸውን ሲመሰርቱ የስር 3ተኛ ተከሳሽ የነበረው ሾፋር የሰ/ቁ. 3-03657 የሆነውን መኪና እያሽከረከሩ ጉዲት በማድረሳቸው ለደረሰው ጉዲት ኃላፉ እንዱባለ፤ የስር 2ተኛ ተከሳሽ ጉዲት ያደረሰውን መኪና ገዝተው በይዞታቸው ሥር እያለ ጉዲት በማድረሱ 2ኛ ተከሳሽም ኃላፉ እንዱባለ፣ የመኪናው የባለቤትነት ስም ደግሞ በስር 1ኛ ተከሳሽ በነበሩት በአሁኑ ተጠሪ ስም በመሆኑ ተጠሪው የመኪናው ባለቤት በመሆናቸው ለደረሰው ጉዲት ኃላፉ እንዱሆኑ ጠይቀዋል። ከመዝገቡም የስር 3ተኛ ተከሳሽ በቸልተኝነት ሰው መግደል ወንጀል ጥፊተኛ የተባለ መሆኑን፣ ጉዲት ያደረሰውን መኪና የሥር 2ተኛ ተከሳሽ ገዝተው የተረከቡ መሆኑን ነገር ግን የባለንብረትነት መታወቂያ ደብተሩ በአሁኑ ተጠሪ ስም መሆኑን መረዲት ተችሎል።

በዚህ መሰረት ለጭብጦቹ ምላሽ ለማግኘት በቅድሚያ በፍትሐብሕር ሕጉ ውስጥ የሚገኙትን ከውል ውጭ ስለሚደርስ ኃላፉነት የተደነገኑትን ድንጋጌዎች መፈተሹ አግባብነት ይኖረዋል።

በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2ዐ81(1) መሰረት የአንድ መኪና ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪ ባለቤት የሆነ ሰው ንብረቱ ተሰርቆ በነበረበት ጊዜ ለደረሰው አደጋ ከተጠያቂነት ነጻ ከሚሆን በስተቀር መኪናውን ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪውን ለመንዲት ባልተፈቀደለት ሰው እንኳን ተነድቶ ጉዲት አድርሶ ቢገኝ የመኪናው ወይም የባለሞተር ተሽከርካሪው ባለቤት ለደረሰው ጉዲት ኃላፉ እንደሚሆን ተመልክቷል። የአንድ መኪና ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪ ባለቤት ከውል ውጭ በሚደርሱ ኃላፉነቶች ውስጥ በፍትሐብሕር ሕጉ አጥፉ ሳይሆን አላፉ ከሚባለት ምድቦች ውስጥ የሚመደብ በመሆኑ መኪናው ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪው ላደረሰው ጉዲት ባለቤቱ ኃላፉ ነው። ይህ ማለት ግን ስሙ በባለቤትነት ያልተመዘገበ መኪናውን ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪውን ለግል ጥቅሙ ሲገለገልበትና ሲጠቀምበት የነበረው ሰው መኪናው ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪው በእጁ በነበረበት ጊዜ ለደረሰው ጉዲት ከተጠያቂነት ነጻ ይሆናል ማለት አለመሆኑን ከፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2ዐ82(1) መረዲት ይቻላል። በዚህ መነሻነት በአንድ መኪና ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪ ጉዲት የደረሰበት ሰው የመኪናውን ወይም የባለሞተር ተሽከርካሪውን ባለቤት ወይም በንብረቱ ተገልጋይ የነበረውን ማንኛውም ሰው በአንድነትም ሆነ በተናጥል ከሶ ለደረሰበት ጉዲት ካሣ ለመጠየቅ በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2ዐ81(1) እና 2ዐ82 (1) መሰረት መብት ያለውን ያህል የመኪናው ወይም የባለሞተር ተሽከርካሪው ባለቤት ተብል የሚታወቀው ሰው የንብረቱ ባለቤት በመሆኑ ብቻ ተበዲይን ተገድ ከካሰ በኋላ መኪናውን በእጁ አድርጏ ሲገለገል የነበረውን ማንኛውም ሰው የከፈለውን ገንዘብ እንዱከፍለው የመጠየቅ መብት ያለው መሆኑ በፍትሐብሕር ሕግ ቁ. 2ዐ83 (1) ተመልክቷል።

ከዚህ ድንጋጌ መረዲት የሚቻለው ነገር ደንቡ የሚጠይቀውን የመኪና ወይም የባለሞተር ተሽከርካሪ የባለቤትነትን የማስተላለፍ ሥርዐት ባልተከናወነበት ጊዜ ሁለ በመኪናው ወይም በባለሞተር ተሽከርካሪው ለሚደርስ አደጋ ስሙ በባለቤትነት የሚታወቀው ሰው የንብረቱ ባለቤት በመሆኑ ብቻ የሚጠየቅ መሆኑን እና ንብረቱን በማናቸውም መንገድ በእጁ አድርጏ ለግል ጥቅሙ ሲገለገልበት የነበረ ሰው ለደረሰው ጉዲት ምንግዜም የመጨረሻው ኃላፉነት የማይቀርለት መሆኑን ነው ። ከዚህ ላላ ስለባለቤቱ ወይም ስለላላ ሰው ሆኖ በአንድ መኪና ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪ ላይ ይሰራ የነበረ ታዛዥ መኪናው ወይም ባለሞተር ተሽከርካሪው ጉዲት አድርሶ የተገኘው በራሱ ጥፊት ምክንያት ካልሆነ በቀር እንደ ባለቤቱ ወይም እንደ ንብረቱ ተገልጋይ ሰው ለደረሰው ጉዲት ኃላፉ እንደማይሆን የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2082(2) ይደነግጋል። በዚህ ጉዲይ ግን የሥር 3ተኛ ተከሳሽ የነበረው ሾፋር በወንጀል ክስ ቀርቦበት ጥፊተኛ ሆኖ በመገኘቱ በፍትሐብሄር ሕግ ቁ.

2082(2) መሰረት ለጉዲቱ ኃላፉ ነው መባለ ተገቢ ነው።

ባጠቃላይ የአሁኑ ተጠሪ ጉዲት ያደረሰውን ተሽከርካሪ በሽያጭ ለስር 2ተኛ ተከሳሽ ለነበሩት ሰው በማስተላለፊቸው ብቻ በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2324(1) በተመለከተው አኳኋን የጉዲት ኃላፉነቱ ሙለ በሙለ ወደ ገዢው ብቻ ተላልፎል ለማለት አይቻልም። መኪና ወይም ባለሞተር ተሸከርካሪ ልዩ የምዝገባና የባለሃብትነት ስም ዝውውር የሚሻ ንብረት በመሆኑ እንደአብዛኛዎቹ ግዙፍነት ያላቸው ተንቀሳቃሽ ንብረቶች ዋጋ ሰጥቶ ንብረቱን በእጅ በማድረግ ብቻ ባለሃብትነት የሚተላለፍ አይደለም። በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2267(2) በተደነገገው መሰረት አንዲንድ ግዙፍነት ያላቸው ተንቀሳቃሽ ንብረቶችን የሚመለከቱ ልዩ ሕጎች ውስጥ የሚገኙ ድንጋጌዎች በፍትሐብሕር ሕጉ ውስጥ ስለሽያጭ በተጻፈ ደንቦች አይነኩም በማለት የተደነገገውም የህንኑ የሚያጠናክር ነው።

በመሆኑም የተሸከርካሪው የባለሃብትነት ስም ዝውውር ደንቡ በሚጠይቀው አግባብ ባልተጠናቀቀበት ሁኔታ የሥር ፍርድ ቤቶች የአሁኑ ተጠሪ ተሸከርካሪውን ለሥር 2ተኛ ተከሳሽ በሽያጭ አስተላልፎል በሚል ብቻ ተጠሪ ኃላፉ ሉሆኑ አይገባም ብለው መወሰናቸው መሰረታዊ የሕግ ሥህተት ሆኖ አግኝተነዋል።

ው ሣ ኔ

1. የመኪናው ባለኃብትነት በስሙ የሚታወቀው በስር 1ኛ ተከሳሽ የነበረው የአሁኑ ተጠሪ በንብረቱ አማካኝነት ለደረሰው የሞት አደጋ ንብረቱን ለግል ጥቅሙ ሲገለገልበት ከነበረው ከሥር 2ተኛ ተከሳሽ እና ስለ 2ተኛ ተከሳሽ ሆኖ በመኪናው ይሰራበት ከነበረው እና በጥፊቱ ኃላፉ ከተባለው ከሥር 3ኛ ተከሳሽ ጋር በአንድነት ኃላፉ ናቸው ብለናል።

2. የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት የአሁኑ አመልካች በልጃቸው ሞት ምክንያት እንዱከፈላቸው የተወሰነውን ብር 71‚887.50 /ሰባ አንድ ሺህ ስምንት መቶ ሰማኒያ ሰባት ብር ከሃምሳ ሳንቲም/ ከስር 2ኛ እና 3ኛ ተከሳሾች በተጨማሪ የአሁኑ ተጠሪ በአንድነትና በነጠላ ለአመልካች እንዱከፍለ ተወስኗል። ተጠሪ የከፈለትን የጉዲት ካሣ ከሥር 2ኛ እና 3ኛ ተከሳሾች ለመጠየቅ ይችላለ።

3. የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በ5/8/97 በመ/ቁ ዐ3696 በሰጠው ፍርድ እና የፋ/ከ/ፍ/ቤት የካቲት 8 ቀን 1998 በቁጥር 4ዐ41ዐ በሰጠው ትዕዛዝ ላይ የአሁኑ ተጠሪ ከተጠያቂነት ነጻ ናቸው በማለት የሰጡት የውሳኔ ክፍል ብቻ በፍ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ. 348(1) መሰረት ተሽሯል።

4. የዚህን ፍ/ቤት ወጭና ኪሳራ ግራ ቀኙ ይቻቻለ።

መዝገቡ ያለቀለት ስለሆነ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።