-** ፒዝ ፊይንደር ኢንተርናሽናል ኢትዮጰያ - ጠበቃ ኒቆዱሞስ ጌታነ-ቀረቡ; የክስ ይዘትም ሐጂ ይማም ሙዙይን ከተባለ ግለሰብ በቂርቆስ ክፍለ ከተማ ቀበላ 04 ውስጥ የሚገኝ ቁጥሩ 1212 የሆነ ቤት ሐምል 11 ቀን 2002 ዓ/ም በተጻፈና v. -** 1. የኢትዮጰያ ንግድ ባንክ - ነ/ፈጅ መንበር አድማሱ - ቀረቡ 2. የኢትዮጵያ ኦልምፑክ ኮሚቴ - ወኪል በላይ አንተ - ቀረቡ ።; የወሰደን የብድር ገንዘብ ለመክፈል; መሸጡን ግልጾ የኪራይ ውለ ከአከራዩ ጋር ባላበቃበት; ቤቱን በ

ክሱን በመጀመሪያ ደረጃ የተመለከተው የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ተከራይ ለአሁን ተጠሪዎች ቤቱን እንዱያስረከብ ማስጠንቀቅያ መስጠቱ ሁከት አይደለም የሚለውን ምክንያት ለውሳኔው መደምደሚያ መሰረት ያደረገው በፍ/ብ/ሕ/ቁ 2899 አና 2932/1/ እና አዋጅ ቁጥር 97/90 ስር የተመለከተው ዓላማ ሲሆን ከላይ የተጠቀሱት የፍትሐብሕር ሕግ ድንጋጌዎች የተፈፃሚነት ወሰን አንድ ኪራይ ውለ ይዞታን በተከራይ እጅ አፅንቶ ለማቆየት አከራዩ በእዲ ምክንያት ንብረቱ የሚሸጥበት ከሆነ ንብረቱን የሚግዛው ሶስተኛው ወገን ንብረቱን የመረከብ ሁኔታ የኪራዩ ውለ ዘመን ከማብቃቱ በፉት ሉጠቀምበት የመቻለን ሁኔታ እስከመገደብ የሚደርስ ነው? የሚለውን ለይቶ ማስቀመጡ ተገቢ መሆኑን ከክርክሩ ይዘት መገንዘብ የምንችለው ጉዲይ ነው።

ከላይ የተጠቀሱትን የፍትሐብሕር ሕግ ደንጋጌዎች በተናጠልም ሆነ እረስ በእርሳቸው አስተሳስረን ስንመለከታቸው አንድ የማይንቀሳቀስ ንብረት የገዛ ሰው በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1184 መሰረት በሽያጭ ውል አማካኝነት የባለቤትነት መብት በተላለፈለት ጊዜ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1204 በህግ በተሰጠው የባለቤትነት መብት ተጠቅሞ ከመሸጡ በፉት በተሸጠው ንብረት ላይ በተከራይነት በይዞታቸው አድርገው የሚገኙት ሰዎችን በማስለቀቅ የኪራይ ውለን ማቋረጥ የማይችል በመሆኑ በፍ/ብሕ/ቁ 1204/2/ እንደተመለከተው ገደብ የጣለበት ድንጋጌዎች መሆናቸውን የሚያሳዩ ሲሆን ይህ የሚሆነው ደግሞ ገዥው ንብረቱን ከአከራይ ገዝቶ የሆነ እንደሆነ ነው።

አንድ በማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ ከአምስት ዓመት በላይ የተደረገ እና ይህም የኪራይ ውል ተመዝግቦ ከተገኘ በፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2899 እና 2931 ይህ ዓይነት የኪራይ ውል በገዥው ላይ መቃወሚያ ሆኖ ሉያገለግል እንደሚችልና ውለ ባለመፈፀሙ ምክንያት በተከራዩ ላይ ጉዲት ደርሶ ከሆነ ውለ እንዱፈርስና የጉዲት ኪሳራን ለመጠየቅ የሚችል መሆኑን ከሚያሳይ በስተቀር ይህ ከአምት ዓመት በላይ የሆነው የኪራይ ውል ዘመን እስከሚያበቃ ድረስ ተከራይ አከራይ ባለበት እዲ ምክንያት የአከራዩን ንብረት በሕግ አግባብ በመሸጥ እዲን ለመሰብሰብ በሕጉ ስልጣን የተሰጣቸው አካል ጨረታ በማውጣት ንብረቱን ሲሸጡና በማስታወቂያ መሰረት ቤቱን ንብረቱን የገዛው ሰው ከቀድሞው አከራይ ሳይረከብና ማናቸውንም ጥቅም የመጠየቅ መብት የለውም ማለት እንዲልሆነ ሕጎቹ ያሳያለ።

በተመሳሳይ የኪራይ ውለ ምንም እንኳ የተመዘገበ ባይሆንም የተረጋገጠ ቀን መኖሩ ከታወቀ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 2933/1/ መሰረት ገዥው የሽያጭ ውለን ካስመዘገበበት ቀን አንስቶ ተከራዩ እስከ አምስት ዓመት ድረስ መቃወሚያ ሉያደርገው ይችላል መባለ ንብረቱን በእዲ ምክንያት በሕጉ አግባብ የሚሸጥ አካል እና በዚሁ መሰረት ንብረቱን የገዛው ገዥ በዚህ አምስት ዓመት ጊዜ ውስጥ በንብረቱ ላይ እንደ ባለመብት ንብረቱን ሳይረከብ ይቆያል ወይም ማናቸውም ጥቅም ሳያገኝ ይቆያል ማለት አይደለም።

ይልቁንም የኪራይ ውል ባልተመዘገበ ጊዜ በግዥ ባለመብት የሆነው ሰው የኪራይ ውለ ላልተወሰነ ጊዜ እንደተደረገ ይቆጥረዋል ተብል በፍ/ብሕ/ቁ 2933/1/ መደንገጉ የኪራይ ውል የመመዝገብና ያለመመዝገብ ውጤት ገዥው አስቀድሞ ንብረቱን ከመግዛቱ በፉት የተደረገውን የኪራይ ውል ለማቋረጥ እና ላለማቋረጥ ያለዉን መብት የሚያመለክት እንጂ ኪራዩን ከቀድሞው ተከራይ የግድ እንዱቀጥል ወይም ንብረቱን የመረከብ መብቶች እስካለመጠየቅ ሉያደርስ የሚችል መብት ሉያሳጡ የሚችለ ድንጋጌዎች ናቸው ለማለት የሚቻልበት የሕግ አግባብ የለም ።

ስለሆነም እንደአሁኑ ባለው ጉዲይ ተከራይ በኪራይ የያዘውን ንብረት ለአዱሱ ባለንብረት በግዥ ላገኘው ባለሀብት ለማስረከብ ይገደዲል ወይስ አይገደድም? የሚለውን አከራካሪ ነጥብ ንብረቱን ገዥው በመረከቡ የተነሳ ተግባሩ ሁከት ነው ልባል የሚችልበት አግባብ የለም ። የሁከት ተግባር መብት የላለው ሰው ላላ ሕጋዊ መብት ባለው ሰው ይዞታ ላይ የኃይል ተግባር መፈፀም ወይም መስናከል ሆኖ ሲገኝ በሕግ አግባብ እንዱወገድ የሚደረግ ወይም የሚጠይቅ እንጂ በሕግ ስልጣን የተሰጠው አካል ከአከራዩ በእዲነት የሚፍለገውን እንቅስቃሴ ሁለ የሚሸፈን አለመሆኑን ከፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1140 እና 1149 እንዱሁም ከአዋጅ ቁጥር 97/90 ዓላማ እና ይዘት የምንገነዘበው ጉዲይ ነው። አመልካች በአዋጅ ቁጥር 97/90 እንቀጽ 6 ስር የተመለከተውን ድንጋጌ በመጥቅስ የፍ/ብ/ስ/ሕ/ቁጥር 449 ድንጋጌ መሰረት አድርገው ያቀረቡት ክርክር ለጉዲዩ ተፈፃሚነት ያለው ባለመሆኑ የምንቀበለው አይደለም። በዚህ ሁለ ምክንያት የበታች ፍርድ ቤቶች በጉዲዩ ላይ የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ ስላላገኘው የሚከተለው ውሳኔ ተሰጥቷል ።

ውሳኔ

1. በጉዲዩ ላይ የተሰጠው ውሳኔ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348/1/ መሰረት ፀንቷል።

2. የአመልካች የሰበር አቤቱታ ተቀባይነት ያለው አይደለም ብለናል።

3. በዚህ ሰበር ችልት ግራ ቀኙ ያደረጉት ክርክር ላስከተለው ወጭና ኪሳራ የየራሳቸውን ይቻለ ። መዝገቡ ተዝግቷል ወደ ። መዝገብ ቤት ይመለስ ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት