-** የኢትዮጵያ መንገድች ባለሥልጣን አልቀረበም; / በሥር 1ኛ ተከሣሽ / እና በሥር 2ኛ ተከሣሽ በነበረው ሁናን ሁንዳ የመንገድና የድልድይ ሥራ ድርጅት ላይ ያቀረቡት ክስ ፍሬ ቃለ 1ኛ እና 2ኛ ተከሣሽ በመካከላቸው ባደረጉት የመንገድ v. -** አቶ ቱላ አብድ በላለበት; ለሥር የሐረሪ ሕዝብ ክልላዊ መንግስት ከፍተኛ ፍ/ቤት በአሁኑ የሰበር

አመልካች ከሥር ፍ/ቤት ጀምሮ ተጠሪው የመጋዘኑ ባለቤት ስለመሆናቸው የሚያረጋግጥ ማስረጃ የላቸውም በማለት እንዱከፍል ከተወሰነበት የተቋረጠ ገቢ ጋር አያይዞ የሚከራከር ቢሆንም የሥር ከፍተኛው ፍ/ቤት በመንገድ ሥራ ምክንያት ንብረቶቻቸው ላይ ጉዲት ከደረሰባቸው ግለሰቦች መካከል አንደ ተጠሪው ስለመሆናቸው የሶፉ ቀበላ አስተዲደር ጽ/ቤት አረጋግጧል በማለት በውሣኔው ካሰፈረው ጋር ሲገናዘብ ተጠሪው የንብረቱ ባለቤት አይደለም በማለት የቀረበው ክርክር ተቀባይነት የለውም።

ወደተያዘው ጭብጥ ስንመለስ አመልካች የመጋዘኑን ግምት ዋጋ እንጂ ተጠሪው አጥተዋል የተባለውን የተቋረጠ ጥቅም መክፈል አይገባኝም በማለት ያቀረበውን የመከራከሪያ ሀሣብ ለህዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትና ለንብረት ካሣ የሚከፈልበትን ሁኔታ ለመወሰን ከወጣው አዋጅ ቁጥር 455/97 አንፃር መመርመር ተገቢነት የሚኖረው ነው። በአዋጅ አንቀጽ 2/1/ ለ ‛ ካሣ “ በተሰጠው ትርጉም መሰረት ካሣ ማለት የመሬት ይዞታውን እንዱለቅ ለሚወሰንበት ባለይዞታ በመሬቱ ላይ ለሰፈረው ንብረት በዓይነት ወይም በገንዘብ ወይም በሁለቱም የሚከፈል ክፍያ ሲሆን የመሬት ይዞታውንም የሚለቅ ባለይዞታም በመሬቱ ላይ ለሚገኘው ንብረት ወይም ማሻሻል ካሣ እንደሚከፈለው በአዋጅ አንቀጽ 7/1/ ተደንግጓል። በይዞታው ላይ ለሚገኘው ንብረት የሚከፈለውም ካሣ ንብረቱን ባለበት ሁኔታ ለመተካት የሚያስችል መሆን ይኖርበታል።

በዚህ በተያዘው ጉዲይ ተጠሪው በመንገድ ሥራ ምክንያት የፈረሰባቸው አንድ መጋዘን ሲሆን ይኸው የመጋዘን ዋጋም በገማች ኮሚቴ ብር 166,115 ተገምቶ ቀርቧል። ይህ የመጋዘኑ ግምትም በአዋጅ አንቀጽ 7/1/2/ በተደነገገው መሰረት የፈረሰውን መጋዘን ለመተካት በሚያስችል መልኩ የቀረበ ነው። ሆኖም ተጠሪው ምናልባት ይኸው የመጋዘኑ ግምት መጋዘኑን ለመተካት የሚያስችል አይደለም የሚለ ከሆነ በአዋጅ አንቀጽ 16 በተደነገገው መሰረት ይግባኝ ማቅረብ ከሚችለ በስተቀር መጋዘኑ ተገምቶ የግምቱን ገንዘብ እንዱወስደ ከተወሰነላቸው በኋላ መጋዘኑ እንዱፈርስ ምልክት ከተደረገበት ጊዜ ጀምሮ የአጡትን ገቢ የሚጠይቁበት የህግ መሰረት የላቸውም። በልላ አነጋገር የመጋዘኑ ግምት እንዱከፈል እስከጠየቁ ድረስ የግምቱን ገንዘብ ከሚወስደ በስቀር ገቢ አጥቻለሁ በማለት የተቋረጠውን ገቢ ሉጠይቁ የሚችለበት ሁኔታ የለም።

የሥር ፍ/ቤቶችም ቢሆኑ ለውሣኔአቸው መሰረት ባደረጉት አዋጅ ቁጥር 455/97 ሆነ አዋጁን ለማስፈፀም በወጣው ደንብ ቁጥር 135/99 የንብረቱ ካሣ ለባለንብረቱ ከሚከፈል ውጪ የተቋረጠ ገቢን ለባለንብረቱ እንዱከፈል በግልጽ ባልተደነገገበት ከተጠቀሱት ህጏች ዓላማ ውጪ ለተጠሪው የተቋረጠ ገቢ እንዱከፈል መፍቀዲቸው ወይም መወሰናቸው ተገቢነት የለውም።

በልላ በኩል የሥር ፍ/ቤቶች ክርክሩን የመሩት በአግባቡ የፍ/ሥ/ሥ/ህ/ ቁጥሮችን ሳይከተለ መሆኑን የክርክሩ መዝገብ ያመለክታል። ይኸውም ተጠሪው አመልካች እንዱከፍል የጠየቁት የካሣ መጠን ብር 379,615 ሲሆን ከፍተኛው ፍ/ቤት ግን የመጀመሪያው ክስ ባልተሻሻለበት አመልካች ለተጠሪ ብር 418,115 እንዱከፍል ወስኗል። ይህም በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 182 /2/ የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ተከራካሪዎቹ ወገኖች በዝርዝር ባላቀረቡት ወይም በግልጽ ባላመለከቱት ጉዲይ ላይ ፍርድ ለመስጠት አይችልም በሚል የተደነገገውን የሚቃረን ነው።

ይግባኝ ሰሚው የክልለ ጠቅላይ ፍ/ቤትም ቢሆን ተጠሪው ለሥር ከፍተኛ ፍ/ቤት የ17 ወሩ የተቋረጠ ገቢ እንዱከፈላቸው እንዱወሰን ጠይቀው እያለና በሥር ከፍተኛ ፍ/ቤት ውሣኔ ቅር በመሰኘት መስቀለኛ ይግባኝ ባላቀረቡበት አመልካች ባስከፈተው የይግባኝ መዝገብ በሥር ፍ/ቤት ክርክር ያልተደረገውን የ7 ወራት የተቋረጠ ገቢን በመጨመር በድምሩ የ24 ወራት የተቋረጠ ገቢን አመልካች ለተጠሪ እንዱከፍል በሚል መወሰኑ በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 329/1/ በመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ያልተነሣውን ክርክርና ያልቀረበውን አዱስ ነገር ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት ለመቀበል አይችልም ተብል በግልጽ የተደነገገውን ያልተከተለ ነው። ለማጠቃለል የሥር ፍ/ቤቶች በመንገድ ሥራ ምክንያት እንዱፈርስ የተባለው የተጠሪ መጋዘን ተገምቶ ግምቱ ከቀረበ በኋላ ይኸው ገንዘብ ለተጠሪው እንዱከፍል መወሰን ሲገባቸው የመጋዘኑን የተቋረጠ ገቢ ጭምር አመልካች ለተጠሪ እንዱከፍል መወሰናቸው መሰረታዊ የሆነ የህግ ስህተት ያለበት ነው በመሆኑም የሚከተለውን ውሣኔ ሰጥተናል።

ው ሣ ኔ

1. የሥር የሐረሪ ሕዝብ ክልላዊ መንግስት ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ በቀን 17/10/2002 በዋለው ችልት የሰጠው ውሣኔ እና የክልለ ጠ/ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት በመ/ቁ ዐ167ዐ በቀን ዐ5/4/2003 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 348/1/ መሰረት ተሻሽለዋል።

2. አመልካች ለተጠሪው የመጋዘኑን የተቋረጠ ገቢ እንዱከፍል የተወሰነው የውሣኔ ክፍል ተሽሯል። ስለሆነም የተቋረጠውን መጋዘን ገቢ አመልካች ለተጠሪ አይከፍልም ብለናል።

3. የዚህን ፍ/ቤት ወጪና ኪሣራ አመልካች የራሱን ይቻል ብለናል። ተጠሪው በዚህ ፍ/ቤት ቀርበው ያልተከራከሩ ስለሆነ የሚታዘዝላቸው ወጪና ኪሣራ የለም።

4. መዝገቡ የተዘጋ ስለሆነ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት