-** ሻለቃ አሰፊ አየለ ደምሴ ጠበቃ አቶ ግርማ አይታገድ; የክስ ምክንያት ተለይቶ የታወቀ ንብረት ተወስድብኛል፤ ይመለስልኝ የሚል እንደመሆኑ የክሱ አቀራረብ ሥርዓት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 226(3) እንደተመለከተው ትክክለኛ ዋጋው ተገምቶ v. -** ፍቃደ ሙለኔታ - አልቀረበም; ላይ በአዱስ አበባ ከተማ መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ሰኔ 22 ቀን 1991 ዓ.ም ያቀረቡት ክስ ሲሆን ይዘቱም ባጭሩ በወረዲ 17 ቀበላ 20 ክልል ውስጥ በካርታ የተሰጠኝን ስፊቱ 250 ካ.ሜትር የሆነውን ቦ

የሰ/መ/ቁ 49985

ህዲር 28 ቀን 2003 ዓ.ም ዳኞች፡- ሐጏስ ወልደ ተሻገር ገ/ስላሴ ብርሀኑ አመነው አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ አመልካች፡- ሻለቃ አሰፊ አየለ ደምሴ ጠበቃ አቶ ግርማ አይታገድ ተጠሪ፡- ፍቃደ ሙለኔታ - አልቀረበም መዝገቡ የተቀጠረው ለምርመራ ሲሆን መርምረን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ይህ የሰበር ጉዲይ አንድ ተለይቶ የታወቀ ንብረት ተወስድብኛል ይመለስልኝ በሚል በሁከት ይወገድልኝ ስም ክስ በቀረበ ጊዜ ለዚህ ዓይነቱ ክስ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1149(2) የተመለከተው የይርጋ ጊዜ ተፈፃሚነት አለው ወይስ የለውም? የሚለውን አከራካሪ ነጥብ ለይቶ ለመወሰን ልንከተል የሚገባውን አተረጓጏም የሚመለከት ነው።

ለዚህ የሰበር ጉዲይ መነሻ የሆነው የአሁን አመልካች በተጠሪ ላይ በአዱስ አበባ ከተማ መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ሰኔ 22 ቀን 1991 ዓ.ም ያቀረቡት ክስ ሲሆን ይዘቱም ባጭሩ በወረዲ 17 ቀበላ 20 ክልል ውስጥ በካርታ የተሰጠኝን ስፊቱ 250 ካ.ሜትር የሆነውን ቦታ ከእነ ጅምር ቤቱ በመያዝ አለቅም ስላለ ለቆ እንዱያስረክበኝ የሚል ነው።

የአሁን ተጠሪም በተከሳሽነቱ ክርክር ያስነሳውን ንብረት ከያዝኩበት ጊዜ ጀምሮ ከሳሽ ቦታው ተወሰደብኝ በማለት ክስ እስካቀረቡበት ድረስ ያለው ጊዜ ሲሰላ 13 ዓመት ያለፈው ስለሆነ በይርጋ ቀሪ ነው።

ቦታውን ተረክበው ግንባታ ባለማከናወናቸው በመንግስት መመሪያ ከተወሰደባቸው መንግስትን እንጂ እኔን አይጠይቁም ቦታውን በክፍለ ቀበላ አመልክቼ በ1978 ዓ.ም ተሰጥቶኝ ከዚሁ ጊዜ ጀምሮ የንግድ ፈቃድ አውጥቼ በይዞታ ሥር አድርጊያለሁ በማለት የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያና የፍሬ ነገር ክርክር መልስ አቅርበዋል።

ክሱ የቀረበለት ፍ/ቤት በግራ ቀኙ መካከል የቀረበውን የሰነድና የሰው ማስረጃ ከተመለከተ በኋላ ክርክር ያስነሳውን ቦታ የአሁን ተጠሪ ከመቼ ጊዜ ጀምሮ ያዙት የሚለውን ነጥብ በሚመለከት የተጠሪ ማስረጃዎች ከአመልካቹ በተሻለ ሚዛን በሚደፊ መልኩ አረጋግጠዋል። ከዚህ በተጠሪ ይዞታ ሥር ንብረቱ ከተገኘበት ጊዜ ጀምሮ ያለው (ከ1978-1991) ዓ.ም ያለው ጊዜ ሲታሰብ ከ2 ዓመት በላይ ስለሚሆነው በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1149(2) መሰረት ክሱ በይርጋ ቀሪ ነው በማለት ወስኗል። ይህ ውሳኔ በየደረጃው ባለት ፍ/ቤቶች በመፅናቱ ይህ የሰበር ጉዲይ ላቀርብ ችሎል።

በሰበር ቅሬታቸውም ላይ ለይርጋ ጊዜ መነሻ ሆኖ የሚያዘው ጊዜ የትኛው ላሆን ይገባል የሚለውን አስመልከቶ የፍሬ ነገር ዝርዝር ክርክር ካቀረቡ በኋላ የእኔ ክስ የሥረ-ነገር ጥያቄ በሚል አገላለፅ ይጥቀሱት እንጂ የባለቤትነት ጥያቄ ነው በማለት ሁከት ይወገድ በሚለው አይወድቅም ስለሆነም በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1149 የተመለከተው ድንጋጌ ተፈፃሚነት የለውም የሚል ክርክር አቅርበዋል።

ተጠሪም በጊዜው የሁከት ይወገድልኝ አቤቱታ ለመመልከት ሥልጣን ለነበረው ፍ/ቤት ክሱን ማቅረባቸው ክሳቸው የሁከት ይወገድልኝ የሚል እንደነበረ በእራሱ አስረጂ ነው እንዱሁም ክሱ የመፊለም ሳይሆን የይዞታ ስለመሆኑ ብር 2000.00(ሁለት ሺህ) መገመታቸው ክሳቸው በሁከት ይወገድልኝ ላይ የተመሰረተ መሆኑን ያመለክታል በማለት ለተያዘው አከራካሪ ጉዲይ አግባብነት ያለውን መልስ ሰጥቷል።

የጉዲዩ አመጣጥ ባጭሩ ከላይ የተመለከተው ሲሆን፤ እኛም ጉዲዩን እንደሚከተለው መርምረናል።

የአመልካች የክስ ምክንያት ተለይቶ የታወቀ ንብረት ተወስድብኛል፤ ይመለስልኝ የሚል እንደመሆኑ የክሱ አቀራረብ ሥርዓት በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 226(3) እንደተመለከተው ትክክለኛ ዋጋው ተገምቶ ነገሩን አይቶ ለመወሰን የሥረ ነገር ሥልጣን ላለው ፍ/ቤት ተገቢውን የዲኝነት ገንዘብ ተከፍልበት ላቀርብ እንደሚገባ አመላካች ነው። በዚህ መሰረት መቅረብ ሲገባው በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 1149(1) ሁከት የተነሣበት ሰው ሁከት እንዱወገድለት መጠየቅ ይችላል ከሚለው የህግ አነጋገር ‛ሁከት ይወገድልኝ“ የሚለውን ለይቶ በገንዘብ ሉገመት እንደማይቻል ተደርጎ መቅረቡን ያሳያል።

ይሁን እንጂ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1149(1) ላይ ሁከት የተፈጠረበት ሰው ሁከት እንዱወገድለት፤

ይዞታው የተወሰደበት ሰው የተወሰደበት ነገር እንዱመለስለት ሁለቱንም ዓይነት ሁኔታዎች ለያይቶ የደነገገ በመሆኑ የተወሰደን ነገር ለማስመለስ በሚል ዲኝነት ለመጠየቅ በተፈለገ ጊዜ ከላይ በተመለከተው በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ቁ 16፣ 226(3) መሰረት ትክክለኛ ዋጋው ተገምቶ ተገቢው ዲኝነት ተከፍልበት የሥረ ነገር ሥልጣን ላለው ፍ/ቤት የሚቀርብ እንጂ የተፈጠረ ሁከት እንዱወገድ (‛cessation of interference“) እንደሆነ ተቆጥሮ በገንዘብ የማይገመቱ አቤቱታዎች በሚቀርቡበት ሁኔታ ሉስተናገድ የሚችል እንዲልነበር ተገንዝበናል።