-** የኦሮሚያ መንገድች ባለሥልጣን; ሰራተኛው ዘላቂ የአካል ጉዲት ደርሶበታል ተብል ካሣ እንዱከፈለው ተብል በሥር ፍ/ቤቶች የተሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ለኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት አቤቱታውን v. -** አቶ ግርማ ወዮሳ; የተቀጠረበትን የአሰሪውን ሥራ በመሥራት ላይ እያለ ድንጋይ ወድቆበት ሁለት የእግሮቹ ጣቶች ተቆርጠው ዘላቂ የአካል ጉዲት ደርሶበታል ተብል በአዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 109(3) መሰረት ካሣ ብር 57,442

But he developed mal union and shortening of the high and difficulty in using his leg as previously.

Thus the board decided the above named patient can’t work as carpainter.

በሚል የሚነበብ ሲሆን ይህም ተጠሪው ቀርቦ የደረሰብኝ ጉዲት ነው ብል ያሣየውን የሚደግፍ ሆኖ ተገኝቷል።

ላላው የሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በውሣኔው ላይ የጥቁር አንበሳ ሆስፑታል የሕክምና ቦርድ ጽፎል ብል የጠቀሰው የሕክምና ማስረጃ በሚመለከት ተጠሪው ተጠይቆ ጥቁር አንበሳ ሆስፑታል ሂድ አለመታከሙን ስላረጋገጠ ፍ/ቤቱ ከየት አምጥቶ በውሣኔው ላይ ሉጽፈው እንደቻለ ለመረዲት አልተቻለም። የአሁኑ ተጠሪ ጥቁር አንበሳ ሆስፑታል ሄጄ አልታከምኩም እያለ በውሣኔው ላይ ጥቁር አንበሳ ሆስፑታል ሄድ የታከመበት ማስረጃ እንዱቀርብ ተደርጏ የህክምና ቦርድ በተጠሪ ላይ የደረሰው ጉዲት ዘላቂነት ያለው በፉት ሲሰራ የነበረውን የአናጺነት ሥራ ለመሥራት እንደማይችል አረጋግጧል ተብል የተፃፈውን ለመቀበል አይቻልም።

ሰራተኛው የአሁኑ ተጠሪ የተቀጠረበትን የአሰሪውን ሥራ በመሥራት ላይ ሳለ ጉዲት የደረሰበት ሆኖ ከተገኘ አሰሪው የአሁኑ አመልካች በአሰሪና ሰራተኛ ጉዲይ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 96(1) ድንጋጌ መሰረት ኃላፉነት አለበት።

በሰራተኛው /በአሁኑ ተጠሪ/ ላይ የደረሰው የአካል ጉዲት መጠን በተመለከተም፡የአዋጁ አንቀጽ 99(1) ‛የአካል ጉዲት“ ማለት የመሥራት ችልታ መቀነስን ወይም ማጣትን በሚያስከትል ሁኔታ በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዲት እንደሆነ የሚያስረዲ ነው።

በዚሁ አንቀጽ ንዐስ አንቀጽ ‛2“ ሥር በሥራ ላይ የደረሰ የአካል ጉዲት ውጤቶች፡-

• ጊዜያዊ የአካል ጉዲት
• ዘላቂ ከፉል የአካል ጉዲት
• ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት እና
• ሞት መሆናቸው ተዘርዝሯል።

የአዋጁ አንቀጽ 100 ‛ጊዜያዊ የአካል ጉዲት“ የሚለውን ሰራተኛው ሥራውን ለተወሰነ ጊዜ በሙለ ወይም በከፉል ለማከናወን እንዲይችል የሚያደርገው የአካል ጉዲት እንደሆነ የሚገልጽ ሲሆን አንቀጽ 101 ደግሞ ዘላቂ ከፉል ወይም ሙለ የአካል ጉዲት የሚባለው እንዳት እንደሆነ የሚያብራራ ነው። በዚህ የሕጉ ትርጓሜ መሰረት ዘላቂ ከፉል የአካል ጉዲት ማለት ጉዲት የደረሰበትን ሰራተኛን የመሥራት ችልታ የሚቀንስ የማይድን በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዲት ነው።

ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት ማለት ደግሞ ጉዲት የደረሰበትን ሰራተኛ ማናቸውንም ደመወዝ የሚያስገኝ ሥራ ለመሥራት የሚከለክለው የማይድን በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዲት ነው።

በዚህ ጉዲይ በሰራተኛው ላይ የደረሰው የአካል ጉዲት ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት የሚለውን የሚያሟላ መሆን አለመሆኑ ከዚሁ ከአዋጅ አንቀጽ 101(2) አንፃር ሲመረመር የፍቼ ሆስፑታል የሕክምና ቦርድ የሰጠው የሕክምና ማስረጃ በአሁኑ ተጠሪ ላይ የደረሰው የአካል ጉዲት ማናቸውንም ደመወዝ የሚያስገኝ ሥራ ለመሥራት የሚከለክለው የማይድን የአካል ጉዲት ስለመሆኑ የሚያሳይ ባለመሆኑ በሕጉ ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት ልባል የሚችል አይደለም። ተጠሪው የፍቼ ሆስፑታል የህክምና ቦርድ በፃፈው የሕክምናው ማሥረጃ ላይ ወደ ጥቁር አንበሳ ሆስፑታል ሂድ እንዱታይ ባለው መሰረት ሣይሄድ መቅረቱን ራሱ ያረጋገጠ ሲሆን አመልካች ተጠሪው እንደገና በልላ ሆስፑታል ታይቶ የጉዲቱ መጠን ተረጋግጦ እንዱቀርብ የጠየቀውንም ከሰጠው መልስ እንደሚታየው የሚስማማበት ሣይሆን ባለው ታይቶ እንዱወሰን የሚጠይቅ በመሆኑ የደረሰበት የአካል ጉዲት ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት ስለ መሆኑ ባልተረጋገጠበት ሁኔታ ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት ነው ተብል ካሣ ሉከፈለኝ ይገባል በማለት ያቀረበው ክርክር ተቀባይነት የለውም።

አሁን ባለው ሁኔታም ሲታይ በተጠሪው ላይ የደረሰው ጉዲት በሕጉ ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት የሚባል ሆኖ ባይገኝም የአካል ጉዲት የደረሰበት መሆኑ ተረጋግጧል። በሕክምናው ማስረጃም የደረሰበት የአካል ጉዲት ተቀጥሮ ሲሰራ የነበረበትን ሥራ ለመሥራት እንደማያስችለው ተገልጿል።

አመልካችም በክርክሩ ላይ ተጠሪ ተቀጥሮ ሲሰራ የነበረበትን ሥራ ተመልሶ መሥራት ይችላል አላለም። አመልካች በሰራተኛው ላይ የደረሰው ጉዲት ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት መሆኑ ካልተረጋገጠ በቀር ካሣ ሉከፈለው አይገባም በማለት የሚያቀርበው ክርክር በሕጉ ተቀባይነት የሚሰጠው አይደለም።

የአዋጁ አንቀጽ 109(3)(ለ) በሰራተኛው ላይ የደረሰው ጉዲት ከዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት መጠን በታች ሆኖ ከተገኘ በዚሁ አንቀጽ ንዐስ አንቀጽ 3(ሀ) ክፍያ መሰረት ሆኖ ከአካል ጉድለት ደረጃው ጋር ተመጣጣኝ የሆነ ክፍያ እንደሚሰጠው የሚደነግግ ነው።

በአሁኑ ተጠሪም ላይ የደረሰው ጉዲት ከዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት መጠን በታች ነው ለማለት ስለተቻለ በዚሁ ድንጋጌ መሰረት ተመጣጣኝ የሆነ የጉዲት ካሣ እንዱያገኝ መወሰን ይኖርበታል። ሕጉ እንዱህ አይነት ሁኔታ ሲያጋጥም የካሣውን መጠን በርትዕ መሰረት አይቶ መወሰን ስለሚፈቅድ በዚሁ መሰረት በማመዛዘን ታይቶ የአሁኑ አመልካች ለሰራተኛው ለአሁኑ ተጠሪ (ሃያ አራት ሺህ) ካሣ ሉከፍለው ይገባል በማለት ተወስኗል። የሥር ፍ/ቤቶች በአሁኑ ተጠሪ ላይ የደረሰውን ጉዲት በአዋጅ አንቀጽ 109(3)(ለ) መሰረት አይተው የካሣውን መጠን መወሰን ሲገባቸው የደረሰበት ጉዲት ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት መሆኑ ሣይረጋገጥ የደረሰበት ጉዲት ዘላቂ ሙለ የአካል ጉዲት ነው በማለት በአዋጅ አንቀጽ 109(3)(ሀ) መሰረት የአመት ደመወዙ በአምስት ተባዝቶ ካሣ እንዱከፈለው በሚል የሰጡት ውሣኔም መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ስለተገኘ የሚከተለው ተወስኗል።

ው ሣ ኔ

1. የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ በ10/01/2003 የሰጠው ውሣኔ፣ የኦሮሚያ ሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ በ30/09/2002 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ እና የግራር ጃርሶ ወረዲ ፍ/ቤት በመ/ በ16/06/2002 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 348(1) መሰረት ተሻሽል አሰሪው የአሁኑ አመልካች ለሰራተኛው /ለአሁኑ ተጠሪ/ የጉዲት ካሣ (ሃያ አራት ሺህ) እንዱከፍለው ተወስኗል።

2. በዚህ መዝገብ በተደረገው የሰበር ክርክር ምክንያት የደረሰውን ወጪና ኪሣራ ግራቀኙ የየራሣቸውን ይቻለ።

3. በዚህ መዝገብ የተሰጠው ፍርድ ትክክለኛ ግልባጭ ይተላለፍ።

4. በዚህ መዝገብ በ26/01/2003 ዓ.ም በግራር ጃርሶ ወረዲ ፍ/ቤት የተከፈተው አፈፃፀም እንዲይቀጥል ተብል የተሰጠው የዕግድ ትዕዛዝ ተነስቷል። ይፃፍ መዝገቡ ተዘግቷል ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።