Unknown v. -** ወ/ሮ እቴቴ ደስታ ጠ/መታሰቢያ ፈቃደ ቀረቡ; አውራሽ ሟች ወ/ሮ በቀለች ደስታ ከዚህ ዓለም በሞት የተለዩት በ1977 ዓ.ም ሆኖ አመልካቾች የውርስ ንብረት; እጅ ያለ የውርስ ንብረት ተጣርቶ እንዱቀርብ ለፍ/ቤት አቤቱታ ያቀረቡት; ያ

የሰ/መ/ቁ 52407

ኀዲር 27 ቀን 2003 ዓ.ም ዳኞች፡- ሒጏስ ወልደ ተሻገር ገ/ስላሴ ብርሃኑ አመነው አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ አመልካቾች፡-

1. ወ/ሮ ውልታ ደስታ ወ/ማሪያም - ወ/ኤያስ እጅጉ ቀረቡ
2. ወ/ሮ ደጅይጥኑ ደስታ ወ/መሪያም አልቀረቡም ተጠሪ፡- ወ/ሮ እቴቴ ደስታ ጠ/መታሰቢያ ፈቃደ ቀረቡ **

መዝገቡ ተመርምሮ ተከታዩ ፍርድ ተሰጥቷል።

**

ፍርድ

በዚህ መዝገብ የቀረበው ጉዲይ የውርስ ንብረት አጣሪ እንዱሾም አመልካቾች ያቀረቡት አቤቱታ በይርጋ ታግዶል ተብል መወሰኑን በመቃወም ነው።

ከሥር ፍ/ቤት መዝገብ ይዘት መረዲት እንደተቻለው የመልካቾች እና የተጠሪ አውራሽ ሟች ወ/ሮ በቀለች ደስታ ከዚህ ዓለም በሞት የተለዩት በ1977 ዓ.ም ሆኖ አመልካቾች የውርስ ንብረት አጣሪ ተሹሞ በተጠሪ እጅ ያለ የውርስ ንብረት ተጣርቶ እንዱቀርብ ለፍ/ቤት አቤቱታ ያቀረቡት መጋቢት 29 ቀን 2001 ዓ.ም በመሆኑ አቤቱታው ከ22 ዓመታት በኋላ የቀረበ ነው ስትል ተጠሪ ያቀረበችው መቃወሚያ የሥር ፍ/ቤት ተቀብል በፍ/ብ/ሕግ ቁጥር 1677/1/ እና 1845 መሰረት የ10 ዓመት ጊዜ አልፍበታል ሲል አቤቱታውን ባለመቀበል መዝገቡን ዘግቷል። ይግባኝ የቀረበለት የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኙን ሰርዟል። በዚህ ሰበር ችልት አቤቱታ የቀረበው በዚሁ ላይ ነው።

አመልካቾች ያቀረቡት አቤቱታ ተመርምሮ ተጠሪ ለክርክሩ ምክንያት የሆነውን ንብረት ወደ ስማቸው ያዛወሩት በ1997 ዓ.ም ነው በማለት አመልካቾች ያቀረቡት ክርክር ይርጋ አቆጣጠርን በሚመለከት በሥር ፍ/ቤቶች ግምት ውስጥ ያለመግባቱን አግባብነት ለመመርመር ሲባል ተጠሪዎች መልስ እንዱሰጡበት ታዟል።

ተጠሪ በጠበቃቸው አማካኝነት የሰጡት መልስ የውርስ ንብረት ይጣራልኝ ጥያቄ የይርጋ ጊዜ አቆጣጠር ሟች ከሞቱበት ጊዜ እንጂ ስመ ሐብቱ በተጠሪ ከተዛወረበት ጊዜ ላሆን እንማይገባ ገልፀው የስር ችልቱ የሰጠውን ውሳኔ መዝገብ በመጥቀስ የሥር ፍ/ቤት ውሳኔ እንዱፀና ጠይቀዋል።

የጉዲዩ አመጣጥ እና የግራ ቀኙ ክርክር ከፍ ሲል የተመለከተው ሲሆን እኛም ጉዲዩን በዚህ ሰበር ችልት እንዱመረመር ከተያዘው ጭብጥ አንፃር ከሕጉ ጋር በማገናዘብ መርምረናል።

ከመዝገቡ መረዲት እንደተቻለው አመልካቾችም ሆኑ ተጠሪ የሟች ወ/ሮ በቀለች ደስታ ወራሾች መሆናቸው አላከራከረም። ሟች ወ/ሮ በቀለች ደስታ የሞቱት በ1977 ዓ.ም ስለመሆኑ ግራ ቀኙ የተማመኑበት ጉዲይ ነው። ይህ በእንዱህ ሆኖ ሳለ የሟች የውርስ ንብረት በተጠሪ ተይዟልና የውርስ ንብረት አጣሪ ይሾምልኝ ሲል አመልካቾች ሥር ፍ/ቤት አቤቱታ ያቀረቡት መጋቢት 29 ቀን 2001 ዓ.ም ስለመሆኑ የሥር ፍ/ቤት መዝገብ ያመለክታል።

እንግዱህ ግራ ቀኙ የሟች ወራሾች መሆናቸው እስከተረጋገጠ ድረስ የውርስ ንብረት በአንደኛው ወራሽ እጅ ነውና ውርስ አጣሪ ተሾሙ ይጣራልን የሚለውን ጥያቄ ማቅረብ የሚቻለው እስከመቼ ጊዜ ድረስ ነው? የሚለው ጉዲይ ምላሽ የሚያሻው ነው። በዚህ ረገድ ይህ የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በተለያዩ የሰበር መዝገቦች የሰጠውን አስገዲጅ የሕግ ትርጉም ማየት ተገቢ ይሆናል። ይህ የፋዳራል ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በሰበር መ/ቁ. 17937 የሰጠው የሕግ ትርጉም እንደሚያስገነዝበው በወራሾች መካከል የሚነሳ የውርስ ንብረት ክርክር በፍ/ብ/ሕ/ቁ.

1000/1/ በተደነገገው አግባብ በሦስት ዓመት ጊዜ ውስጥ መቅረብ ያለበት ሲሆን ወራሽ በሆነ እና ወራሽ ባልሆነ ተከራካሪ ወገን መካከል የሚቀርበው የውርስ ንብረት ጥያቄ በፍ/ብ/ሕግ ቁጥር 1677 እና 1745 መሰረት በአሥር /10/ ዓመት ጊዜ ውስጥ ካልቀረበ መብቱ በይርጋ እንደሚታገድ አስገዲጅ የሕግ ትርጉም ተሰጥቷል። የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት የሚሰጠው የሕግ ትርጉም በተመሳሳይ ጉዲይ ላይ በፋዳራልም ሆነ በክልል ፍ/ቤቶች ተፈፃሚነት እንደሚኖረው አዋጅ ቁጥር 454/97 አንቀጽ 2/4/ ድንጋጌ ያመለክታል። ስለሆነም በተያዘው ጉዲይ ተፈፃሚነት ያለው የይርጋ ጊዜ በሥር ፍ/ቤት የተጠቀሰው 10 ዓመት ጊዜ ሳይሆን 3 ዓመት ጊዜ ገደብ ብቻ ይሆናል ማለት ነው።

በልላ በኩል አመልካቾች አጥብቀው የተከራከሩት ተጠሪ ቤቱን እንድትጠቀም የተደረገው በግራ ቀኙ መካከል በተደረገ ስምምነት እና ተጠሪ ታላቅ እህታችን በመሆኗ በአዘኔታና በአክብሮት ስለሆነ ይርጋ ሉቆጠርብን አይገባም የሚል ነው። በዚህ ረገድ የፍ/ብ/ሕግ ድንጋጌ ቁጥር 1853/1/ እንደሚያመለክተው በግራ ቀኙ መካከል ያለው ዝምድና ወይም ታዛዥነት፤ የመፍራት ወይም የማክበር ስሜት መኖር ሲታመን የይርጋ መቃወሚያ ቀጣይነት ሉያጣ እንደሚችል ያስገነዝባል።