-** የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ - ነገረ ፈጅ ቀርበዋል; የመድን ሽፊን ከገዛላቸው ተሽከርካሪዎቻቸው ውስጥ ሁለቱን ያስረከቡ ቢሆንም በሉብሬያቸው ላይ የተጭበረበረና የተምታታ ነገር በመኖሩ; ያበደረውን ገንዘብ ለማስመለስ በፍ/ቤት ክስ ያቀረበ v. -** አቶ ሐሰን ኢብራሂም - ጠበቃ ስለሺ ዘዬሐንስ ቀረቡ; በ05/08/87 ዓ.ም በተፈረመ ውል ብር 200,000.00(ሁለት መቶ ሺህ) ተበድረው በየወሩ ብር 18,000(አስራ ስምንት ሺህ) እየከፈለ ከሚያዝያ ወር 1988 ዓ.ም የተስማሙ

ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የተቻለው ተጠሪ ከአመልካች የወሰደትን ገንዘብ በወቅቱ ባለመመለሳቸው አመልካች በመያዣነት ከያዛቸው ተሽከርካሪዎች መካከል በሕጉ በተሰጠው ሥልጣን መሰረት ራሱ ለመሸጥ እንቅስቃሴ እያደረገ ባለበት ጊዜ በፍ/ቤት ተጠሪ ብር 396,904.52(ሦስት መቶ ዘጠና ስድስት ሺህ ዘጠኝ መቶ አራት ብር ከሃምሳ ሁለት ሳንቲም) ከወለድና ከላልች ወጪዎች ጋር እንዱከፍለ ይወሰንለት ዘንድ በተጠሪ ላይ ክስ በመመስረቱ ፍርድ ቤቱ አመልካች የፍርክልዠር ሥልጣኑን ሳይጨርስ በፍ/ቤት ክስ መመስረትን ስነሥርዓቱ አይፈቅድም በማለት ክሱን ለጊዜው የዘጋው መሆኑን ነው።

በመሰረቱ ባንክ በመያዣ የያዛቸውን ንብረቶች የፍርድ ሂደትን ማለፍ ሳያስፈልግ በሐራጅ የመሸጥ ሕጋዊ መብት ያለው መሆኑን ከአዋጅ ቁጥር 97/90፣ 98/90 እና 216/92 ድንጋጌዎች መገንዘብ የምንችለው ጉዲይ ነው። በእነዚህ ህጎች በተሰጠው ሥልጣን ባንኩ ሲጠቀም ሉከተለው የሚገባው ሥነ-ሥርዓትም በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 394 እስከ 449 ድረስ ያለትን ድንጋጌዎች ስለመሆኑ አዋጅ ቁጥር 97/90 አንቀጽ 6 ድንጋጌ በግልፅ አስቀምጧል። እነዚህ ድንጋጌዎች የሚገኙት ደግሞ ስለፍርድ አፈፃፀም በሚገዛው የተጠቃሽ ሥነሥርዓት ሰባተኛ መፅሐፍ ስር ነው። ይህም የሚያሳየው የባንኩ ስራ ተበዲሪውን በመወከል የመያዣ ንብረቱን ሽጦ ለብድሩ ዕዲ እንዱውል ማድረግ ሲሆን ይሕም በይዘቱ የአፈፃፀም አካል ልባል የሚችል ነው። ከላይ የተጠቀሱት አዋጆች ባንኮች በራሳቸው ምርጫ በብድር የሰጡትን ገንዘብ የመሰብሰብ ተግባር እንዱከተለ አስገዲጅ መንገድ ስለመሆኑ የሚያሳይ ድንጋጌ አልያዙም። በልላ አገላለፅ ባንኮች ብድራቸውን ለማስመለስ በፍርድ ቤት በኩል ክስ ሲመሰርቱ ጉዲዩ በአዋጅ መሰረት ሉፈፀም ይገባል ልባል የማይችል ሲሆን መያዣ ንብረቶች ላይ ከአዋጁ ባገኙት መብት መሰረት እንቅስቃሴ ማድረግ መጀመራቸው በሁለት መንገድ ክስ ቀርቧል ልባል የሚችል አይደለም።

ባንኮች በራሳቸው ምርጫ በብድር የሰጡትን ገንዘብ የመሰብሰብ ተግባር ሳይፈፅሙ በፍርድ ቤት ክስ ቢመሰርቱ ወይም በመረጡት መንገድ የመሄድ ሁኔታ አዋጁ ከወጣበት ዓላማ ጋር ሉፃረር ይችላል ተብል የሚታሰብ አይደለም። የአዋጁ አይነተኛ ዓላማ ባንኮች በተቻለ ፍጥነት በብድር የሰጡትን ገንዘብ በመሰብሰብ እንደገና መዋዕለ ንዋዩን ለኢንቨስትመንት ስራ እንዱውል በማድረግ በአገር ኢኮኖሚ እድገት ላይ አዎንታዊ ሚና መጫወት ነው።

ስለሆነም ባንኮች በአዋጁ የተሰጣቸውን ሥልጣን በመተው ወይም እንቅስቃሴውን ጀምረው እያለም ቢሆን በፍርድ ቤት ክስ ቢመሰርቱ ተቀባይነት የለውም ወይም በቅድሚያ የተጀመረው እንቅስቃሴ ሉያልቅ ይገባል የሚባልበት ሕጋዊ መሰረት ያለው ምክንያት የለም። የስር ፍርድ ቤት ለውሳኔው መሰረት ያደረገው የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 244(2/ሐ) ድንጋጌም በአንድ ፍርድ ቤት የቀረበ ክስ በልላ ፍርድ ቤት እየታየ ከሆነ የሚከለክል እንጂ በአመልካች እና በተጠሪ መካከል ላለው አይነት ክርክር አግባብነት ያለው አይደለም።

አመልካች በአዋጁ በተሰጠው ሥልጣን መሰረት እንቀስቃሴን ቀጥል በፍርድ ቤት ክስ ከመሰረተ በኋላ መያዣ ንብረቶችን ለመሸጥ እንቅቃሴ እያደረገ በፍርድ ቤት ክስ ቢመሰርት ወይም የመያዣ ንብረቶችን ክሱ እየቀጠለ ባለበት ሁኔታ መሸጡ ቢረጋገጥ ሉኖረው የሚችለው ውጤት የሚቀር እዲ መኖሩንና አለመኖሩን አረጋግጦ ክስ እንዱቀጥል ከማድረግ ወጪ ክሱን ለማቋረጥ የሚያስችል አይደለም። ንብረቶቹ የሚሸጡበት ዋጋ በአፈጻጸም ጊዜ የሂሳብ መተሳሰብ ተሰርቶበት ሉቀናነስ የሚችል ከመሆኑ ውጪ የአመልካችን በፍ/ቤት ክስ ከመቀጠል የሚያግደው አይደለም። በመሆኑም የስር ፍርድ ቤት በአዋጅ ቁጥር 97/90 መሰረት ባንክ ሉከተለው የሚገባው መንገድ አንድ ብቻ ነው ተብል ባልተደነገገበት ሁኔታ፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 244(2/ሐ) ድንጋጌን ያለቦታው በመጥቀስ በአመልካች ባንክ የተፈፀመ ድርጊት የተጠሪን የሂሳብ እንተሳሰብ ጥያቄ በአፈፃፀም ከማንሳት የማይከለክልባቸው ሆኖ እያለ የአመልካችን ክስ ማቋረጡ ሕጋዊ ባለመሆኑ ውሣኔው መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ አግኝተናል። በልላ በኩል ተጠሪ ከአመልካች ባንክ የወሰደት የገንዘብ ብድር አለመከፈለን ሳይክደ አጥብቀው የሚከራከሩት በመያዣ የተያዙ ንብረቶች በሒራጅ መሸጣቸውን በመግለፅ በመሆኑና ይህ ደግሞ በኃላፉነታቸው መጠን ካልሆነ በልላው ላይ የተለየ ውጤት ሉያስከትል የማይችል በመሆኑ የስር ፍርድ ቤት በፍሬ ጉዲዩ ላይ ውሳኔ እንዱሰጥበት ጉዲዩን እንደገና መመለሱ የፍትሃ ብሓር ሥነ-ሥርዓት ሕጉ መሰረታዊ ዓላማ ክርክሮች በተቻለ መጠን በአጭር ጊዜ እና በአነስተኛ ወጪ እልባት እንዱያገኙ ማስቻል ከመሆኑ አንፃር ሲታይ አስፈላጊ ሆኖ አልተገኘም። ሲጠቃለልም ከላይ በተመለከቱት ሕጋዊያን ምክንያቶች ተከታዩን ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. በፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመ/ ታህሳስ 02 ቀን 2000 ዓ.ም ተሰጥቶ በፋዳራለ ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ የፀናው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 348(1) መሰረት ተሽሯል።

2. ተጠሪ ሚያዝያ 05 ቀን 1987 ዓ.ም በተፈረመ የብድር ውል ከአመልካች ለወሰደት ገንዘብ የከፈለት ማንኛውም ገንዘብ እና የመያዣ ንብረቶች ሽያጭ ዋጋን በአፈፃፀም ወቅት ከአመልካች ጋር የመተሳሰብ መብታቸው የተጠበቀ ሆኖ በስር ፍርድ ቤት ክስ የቀረበበትን ብር 396,904.52(ሦስት መቶ ዘጠና ስድስት ሺህ ዘጠኝ መቶ አራት ብር ከሃምሳ ሁለት ሳንቲም) ወለድን በስምምነታቸው መሰረት ገንዘቡ ተከፍል እስከሚያልቅ፣ እንዱሁም የመድን አረቦኑን ለአመልካች እንዱከፍለ በማለት ወስነናል።

3. ለክርክሩ የወጣውን ወጪና ኪሳራ የየራሳቸውን ይቻለ ብለናል።

መዝገቡ ተዘግቷል፤ ወደ መዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።