ያቀረቡት የማይንቀሳቀስ ንብረት የመፊለም መብት ክስ (petitory action) በይርጋ ቀሪ አይሆንም ብለናል። 3. የፋዳራል መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ወደ ክሱ ስረ-ነገር በመግባት ግራ ቀኙን ወገኖች ከአከራከረ በኋላ ተገቢ ነው የሚለውን v. -** አቶ ፍርደ ገበያሁ - አልቀረቡም

አመልካች የመልስ መልስ አቅርቧል። ከሥር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር የቀረበው ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም ጉዲዩን እንደመረመርነው አመልካች ክርክር ባስነሳው ቤት ተጠሪ እንዱለቅለት ክስ ለማቅረብ የሚያስችል የክስ ምክንያትና መብትና ጥቅም አለው ወይስ የለውም በሚለው ጭብጥ እልባት ሉሰጠው የሚገባው ሆኖ አግኝተነዋል። ይህንን ጭብጥ እልባት ለመስጠት አመልካች ያቀረበው ክርክር ከአዋጅ ቁጥር 47/67 አጠቃላይ ግብና አግባብነት ያላቸውን ድንጋጌዎች ማገናዘብና ለጉዲዩ አግባብነት ያላቸው ላልች የህግ ማዕቀፍች መተርጎም አስፈላጊ ሆኖ አግኝተነዋል።

አመልካች በቀድሞው ወረዲ 20 ቀበላ 40 ቁጥር 320 የሆነው ቤትና የቦታው ሥፊት 855 ካሬ ሜትር የሆነው ንብረት ባለቤት መሆኑንና ይህንንም ንብረቱን ለኮንስትራክሽንና ልማት ባንክ በመያዣነት የተያዘ መሆኑን በመግለፅ የተከራከረና ይህንንም የሚያሣዩ ማስረጃዎችን ለፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤትና ጉዲዩን በይግባኝ ላየው የከፍተኛው ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችልት ከሰጠው ውሣኔ ለመገንዘብ ችለናል። ይግባኝ ሰሚው ችልት አመልካች በንብረቱ ላይ ጥቅም ወይም መብት ያለህ መሆኑን አላስረዲህም በማለት የፍትሐብሕር ሥነሥርዓት ሕግ ቁጥር 33(2) በመጥቀስ ውሣኔ የሰጠው የቤቱና የቦታው ካርታና ፕላን አዋጅ ቁጥር 47/67 ከመውጣቱ በፉት የተሰጠና በዚሁ አዋጅ አንቀፅ 12 ንዐስ አንቀፅ 2 መሰረት በሚኒስትሩ አልፀደቀለትም በሚል ምክንያት ነው።

አዋጅ ቁጥር 47/67 አንቀፅ 12 ንዐስ አንቀፅ 2 ተፈፃሚነትና ውጤት አዋጁ አጠቃላይ ግብና ዓላማና አግባብነት ካላቸው የአዋጁ ድንጋጌዎች ጋር በተጣጣመ መንገድ መተርጎም አለበት። የአዋጁ ዓላማ አንድ ሰው ወይም ቤተሰብ ለመኖሪያ የሚሆነው አንድ ቤትና ለድርጅት የሚሆነው አንድ ቤት ካለው ይህንን አንድ ቤት መውረስና የመንግስት ማድረግ እንዲልሆነ በመግቢያው በሰፉው ተዘርዝሯል። የአዋጁ መሰረታዊ አላማ በአንቀጽ 3 ንዐስ አንቀፅ 3 “ትርፍ ቤት” በሚለው ትርጉም የሚሸፈንና ከአንድ በላይ የመኖሪያ ቤት ወይም የድርጅት ቤት ያለውን ሰው ቤትና ቦታ በመውረስ የመንግስትና የሕዝብ ንብረት ማድረግና በከተሞች የሚታየውን የመኖሪያ ቤት እጥረት ማቃለል ነው። ከዚህ በተጨማሪ አዋጁ ከመውጣቱ በፉት ቦታ ያለው ቤተሰብ ወይም ግለሰብ ላላ መኖሪያ ቤት የላለው ከሆነ በቦታው ላይ የባለይዞታነት መብት እንደሚኖረው በአዋጁ አንቀፅ 7 ንዐስ አንቀፅ 1 በግልፅ ተደንግጓል። የአዋጁ አንቀፅ 12 ንዐስ አንቀፅ 2 ከላይ የተጠቀሰውን መሰረታዊ ዓላማና አዋጁ ከመታወጁ በፉት አንድ የመኖሪያ ቤትና የይዞታ ቦታ ያላቸው ሰዎች በአዋጁ የተሰጣቸውን መብት ሙለ በሙለ በሚያሣጣ መንገድ መተርጎም የለበትም።

ሚኒስትሩ በአዋጅ ቁጥር 47/67 አንቀፅ 12 ንዐስ አንቀፅ 2 መሰረትና በአዋጁ አንቀፅ 35 ንዐስ አንቀፅ 1 መሰረት በአገሪቱ ከተሞች የሚገኙ ሁለንም ቤቶች በመመዝገብ አዱስ የባለቤትነት ማስረጃ ለሁለም በአዋጁ የመኖሪያ ቤት ባለቤት ለመሆን ለሚፈቀድላቸው ሰዎች ሰጥቶ አጠናቅቋል ብል መደምደም የማይቻል መሆኑ በዚህ መዝገብና በላልች መዝገቦች በቀረቡ ክርክሮች ለመገንዘብ ይቻላል። ሚኒስትሩ በነበረበት የማስፈፀም ችግር ወይም ቤቱ በባንክ በመያዣነት በመያዙ ወይም በላልች በፍርድ ቤት ሉጣሩና በማስረጃ ሉረጋገጡ በሚችለ አጥጋቢ ምክንያቶች የቤቱን ባለሀብትነት በማፅደቅ አዱስ የባለቤትነት ማስረጃ ያልሰጠው ሰው በንብረቱ ውስጥ ገብቶ ያገኘውን ማናቸውንም ሰውና በአዋጅ መሰረት ሣይወረስ ቤቱን የያዘውን አካል በህገ-መንግስቱ አንቀፅ 37 መሰረት ጉዲዩን ለማየት ሥልጣን ላለው ፍርድ ሰጭ አካል ክስ አቅርቦ ከመጠየቅ የሚገድበው አይደለም።

በያዝነው ጉዲይ ቤቱ በግለሰቦች እጅ በመሆኑ ጉዲዩን አከራክሮ ውሣኔ የመስጠት ሥልጣን የላለው መሆኑን የኢትዮጵያ ፕራይቬታይዜሽን ኤጀንሲ በፅሐፍ ላመልካች ያሣወቀው መሆኑን ከከፍተኛው ፍርድ ቤት ውሣኔ ለመገንዘብ ችለናል።

ስለዚህ አመልካች ከእሱ ፈቃድና ስምምነት ውጭ በቤቱ ውስጥ ገብተውና ቤቱን ይዘው የሚገኙ ሰዎች ከቤቱ ለማስለቀቅና የቤቱ ባለሀብት መሆኑን በፍርድ ለማረጋገጥ በቤቱና መብትና ጥቅም ያለው መሆኑን የሚያስረዲ ማስረጃ አቅርቧል። የአዋጅ ቁጥር 47/67 አንቀፅ 12 ንዐስ አንቀፅ 2 ተፈፃሚነትና ውጤት አጠቃላይ አዋጅ ሉያሣካው ከሚፈልገው መሰረታዊ ግብ ከአዋጁ አንቀፅ 2 ንዐስ አንቀፅ 3 እና ከአዋጁ አንቀፅ 7 ንዐስ አንቀፅ 1 ጋር በተጣጣመ መንገድ መተርጎም ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል። ከዚህ አንፃር አመልካች ጉዲዩ በፕራይቬታይዜሽን ኤጀንሲ እንደማይታይ ከተገለፀለት በኋላ የቤቱ ባለሀብት የነበረ መሆኑን የሚያሣይ ካርታና ፕላን በማስረጃነት በማቅረብ ቤቱ ያልተወረሰ መሆኑንና ከቤቱ ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች ቤቱን ለመጠቀም የሚያስችላቸው መብትና ጥቅም የላላቸው በመሆኑ ቤቱን እንዱለቁለት የመጠየቅ መብት አለው። የቤቱ ባለቤትነት ካርታና ፕላን በሚኒስትሩ አለመፅደቁ በቤቱ ላይ መብትና ጥቅም የለውም ከሚለው መደምደሚያ ላይ አያደርስም። ስለሆነም የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ችልት በአዋጅ ቁጥር 47/67 አንቀፅ 12 ንዐሰ አንቀፅ 2 የሰጠው ትርጉም መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፍትሐብሕር ይግባኝ ችልት የሰጠው ውሣኔ ተሽሯል።

2. አመልካች ያቀረበው የሰነድ ማስረጃ አመልካች በቤቱ ላይ መብትና ጥቅም ያለው መሆኑን የሚያረጋግጥ ነው ብለናል።

3. የፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፍትሐብሕር ይግባኝ ችልት አመልካች ቤቱ ላይ መብትና ጥቅም ያለው መሆኑንና ክስ ማቅረብ እንደሚችል በመገንዘብ በይግባኝ በቀረቡለት ላልች ነጥቦችንና ክርክሮችን በመመርመርና በመመዘን ውሣኔ እንዱሰጥባቸው ጉዲዩን በፍትሐብሕር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 343(1) መሰረት መልሰን ልከንለታል።

4. በዚህ ፍርድ ቤት ያወጡትን ወጭና ኪሣራ ግራ ቀኙ ለየራሳቸው ይቻለ።

ይህ ፍርድ በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት በሙለ ድምፅ ተሰጠ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።