-** እነ ሙና እንድሪስ - ቀረቡ v. -** የኢትዮጵያ ልማት ባንክ - አልቀረቡም; ና በሥር አንደኛ ተከሳሽ ላይ ባቀረቡት ክስ በአዱስ አበባ ከተማ በወረዲ 6 ቀበላ 13 ክልል ቁጥር 563 የሆነው ቤት ለከሳሾችና ለአንደኛ ተከሳሽ ከወላጆቻችን በውርስ የተላለፈልን ንብረት ሲሆ

የሰበር አቤቱታው የቀረበው ይህንኑ በመቃወም ሲሆን አቤቱታው ተመርምሮ የአመልካቾች የውል ይፍረስልኝ ክስ በ2 ዓመት ይርጋ ቀሪ ሆኗል ተብል በፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት መወሰኑ ለሰበር ቀርቦ መጣራት የሚገባው ሆኖ በመገኘቱ ይህ ችልት አቤቱታው ለሰበር እንዱቀርብ አድርጏ ተጠሪን በመጥራት ግራ ቀኙን አከራክሯል።

በአጠቃላይ የክርክሩ ይዘት ከላይ የተመለከተው ሲሆን በበኩላችንም አቤቱታው ለሰበር ያስቀርባል ከተባለበት ነጥብ አኳያ ጉዲዩን እንደሚከተለው መርምረናል።

አንድ ውል በሚመሰረትበት ጊዜ የችልታ ወይንም የፈቃድ ጉድለት ያለበት ሆኖ በሚገኝበት ጊዜ ችልታ አልነበረኝም ወይንም ፈቃዳን በአግባቡ አልሰጠሁም በሚለው ተዋዋይ ወገን ብቻ ጠያቂነት ውለ ሉፈርስ እንደሚችል እንደዚሁም ውለ የተደረገበት ጉዲይ ለሕግ ወይንም ለሞራል ተቃራኒ ሆኖ በሚገኝበት ጊዜና የውለ አጻጻፍ ሥርዓትም ባልተጠበቀ ወቅት ከተዋዋይ ወገኖች መካከል ወይንም በውለ ጥቅም አለኝ በሚል 3ኛ ወገን ዓማካይነት የውል ይፍረስልኝ ጥያቄ ሲቀርብ ውለ ሉፈርስ እንደሚችል በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1808(1) እና (2) ላይ ተመልክቷል።

የውል ይፍረስልኝ ክስ ማቅረቢያ ጊዜውን በተመለከተም ውለ የማይረጋበት ምክንያት ከቀረበት ጊዜ አንስቶ በ2 ዓመት ውስጥ ካልቀረበ በይርጋ ሉታገድ እንደሚችል በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1810 ላይ ተመልክቷል።

በተያዘው ጉዲይ በፋዳራል መ/ደ/ፍ/ቤት ውለ ሉፈርስ ይገባል ተብል ውሳኔ የተሰጠው የጋራ ባለንብረቶች የሆኑት አንደኛ እና ሁለተኛ ተጠሪዎች ፈቃዲቸውን አልሰጡም በሚል ምክንያት ነው።

በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1810 ላይ የተመለከተው የ2 ዓመት ይርጋ ጊዜ ተፈጻሚነቱ ውለ የማይረጋበት ምክንያት ቀሪ በሚሆንበት ጊዜ ሲሆን ይህም የሚመለከተው ከአንደኛው ተዋዋይ ወገን ችልታ ወይንም ፈቃድ ጉድለት ጋር የተያያዘ በሚሆንበት ጊዜ ነው። ውለ ከችልታ ወይንም ከፈቃድ ጋር በተያያዘ ጉድለት አለበት በሚባልበት ጊዜ ይህንኑ መሰረት አድርጎ ክስ የሚያቀርበው ወገን በ2 ዓመት ክሱን ካላቀረበ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1810 መሰረት በይርጋ ቀሪ እንደሚሆን መገንዘብ ይቻላል።

ነገር ግን በተያዘው ጉዲይ ውለ እንዱፈርስላቸው የጠየቁት አንደኛ እና ሁለተኛ አመልካቾች ለውለ መፍረስ በምክንያትነት የጠቀሱት የጋራ የሆነውን የውርስ ሀብት ለመሸጥም ሆነ በመያዣ ለመስጠት በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1266 መሰረት የጋራ ባለሀብቶች ስምምነት አስፈላጊ ሆኖ ሳለ የሥር አንደኛ ተከሳሽ ያለ እኛ ስምምነት የጋራ የውርስ ሀብት የሆነውን ቤት ለሁለተኛ ተከሳሽ/ለአሁን ተጠሪ/ በመያዣነት የሰጠ ስለሆነ ውለ ሉፈርስ ይገባል በማለት ነው። አንደኛ እና ሁለተኛ አመልካቾች ተዋዋይ ወገን ካልሆኑ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1808(1) መሰረት ውለ የችልታ ወይንም የፈቃድ ጉድለት ያለበት ስለሆነ ሉፈርስ ይገባል በማለት ሉጠይቁ የማይችለ በመሆኑ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1810 ላይ የተመለከተው የ2 ዓመት ይርጋ ጊዜ ለዚህ ጉዲይ አግባብነት አይኖረውም።

በልላ በኩልም በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ በአንቀጽ 318 ላይ የተቀመጠውን የይርጋ ጊዜ በተመለከተም አካለመጠን ያላደረሰ ልጅ በሞግዚቱ ላይ የሚያቀርበውን ክስ አስመልክቶ ተፈጻሚ የሚሆን ሲሆን በዚህ ጉዲይ ግን ውለ ፈራሽ ነው የተባለው ከፍ ብል እንደተጠቀሰው ከሞግዚት አስተዲደር ነጻ ወጥተዋል በተባለት አንደኛ እና ሁለተኛ አመልካቾችን አስመልክቶ ስለሆነ ድንጋጌው ለዚህ ጉዲይ አግባብነት ያለው አይደለም።

እንግዱህ ተጠሪ ያነሳው የይርጋ ክርክር በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1810 እና በቤተሰብ ሕጉ የሚሸፈን ባይሆንም የጋራ የሆነን ንብረት ለማስተላለፍ ወይንም በዋስትና ለመስጠት የሁለንም የጋራ ባለንብረቶች ስምምነት ማግኘት እንዲለበት በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1266 ላይ የተመለከተ ሲሆን ነገር ግን የጋራ ባለንብረት ከሆኑት መካከል አንደኛ እና ሁለተኛ ተጠሪዎች በመያዣ ውለ ስምምነታቸውን ያልሰጡ ስለሆነ ይህም ውለ ሕግን የሚጻረር መሆኑን የሚያመለክት ነው። አንድ ውል ሕግን የሚቃረን ነው በሚባልበት ጊዜ እንዱፈርስ ጥያቄ መቅረብ ያለበት በ10 ዓመት ጊዜ እንደሆነ ከፍ/ብ/ሕ/ቁ 1845 ድንጋጌ መረዲት ይቻላል። አመልካቾች ክሱን ቀረቡት ደግሞ በሕጉ ላይ የተቀመጠው የ10 ዓመት ጊዜ ከማለፈ በፉት ስለሆነ አቤቱታቸው በይርጋ የታገደ አይደለም።

ሲጠቃለልም የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት የአመልካቾች ክስ በ2(ሁለት) ዓመት ይርጋ ቀሪ ሆኗል ያለው ለጉዲዩ አግባብነት በላለው ድንጋጌ ላይ ተመስርቶ በመሆኑ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ሆኖ አግኝተነዋል።

ውሳኔ

የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ. በ1/9/2000 ዓ.ም የአመልካቾች ክስ በይርጋ ቀሪ ሆኗል በማለት የሰጠው ውሳኔ እንደዚሁም የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት በመ. ሐምል 28 2001 ዓ.ም ይህንኑ ውሳኔ በማጽናት የሰጠውን ትዕዛዝ በፍ/ብ/ሕ/ሥ/ሥ/ቁ 348(1) መሰረት ሽረነዋል።

የፋዳራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ተጠሪ በፍሬ ጉዲይ ረገድ ያቀረበውን የይግባኝ ቅሬታ መርምሮ የበኩለን ውሳኔ እንዱሰጥበት ጉዲዩ ተመልሶለታል።

ግራ ቀኙ ወጭና ኪሳራ ይቻቻለ።

መዝገቡ ተዘግቶ ወደ መ/ቤት ተመልሷል።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።