-** ወ/ሮ ሸዋዬ ኑርዬ - ጠበቃ አቶ አበራ ማሬ ቀረቡ; ስላቀረቡ ነው።; ከሳሽ; ) ጋር ያደረግሁት ውል የለም። ከሳሽ ያቀረቡት የእጅ በእጅ ሽያጭ የክፍያ ደረሰኝ ሰነድ ዕቃውን ሰነደን የያዘው ሰው የተረከበበትን ቀን የሚገልፅ ስለሆነ; v. -** ምንአዩ ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር - ጠበቃ አቶ አበራ ታደሰ; ግን የገዛሁትን; ዕቃውን ስላላስረከበኝ ከሃምላ 1998 ጀምሮ ውለን ማፍረሴን; ገንዘቡን ሉመልስልኝ ፈቃደኛ ባለመሆኑ ገንዘቡን ከነወለደ እንዱከፍል ይወሰንልኝ; የ

የሰ/መ/ቁ 45545

መጋቢት 22 ቀን 2002 ዓ.ም ዳኞች፡- ተገኔ ጌታነህ ሂሩት መለሰ ብርሀኑ አመነው አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ አመልካች፡- ወ/ሮ ሸዋዬ ኑርዬ - ጠበቃ አቶ አበራ ማሬ ቀረቡ ተጠሪ፡- ምንአዩ ኃላፉነቱ የተወሰነ የግል ማህበር - ጠበቃ አቶ አበራ ታደሰ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል።

ፍርድ

ጉዲዩ የቀረበው የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤትና የከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ ይታረምልኝ በማለት የሰበር አቤቱታ አመልካች ስላቀረቡ ነው።

ጉዲዩ በመጀመሪያ የታየው በፋዳራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት ነው። በሥር ፍርድ ቤት አመልካች ከሳሽ ተጠሪ ተከሳሽ በመሆን ተከራክረዋል። አመልካች በሥር ፍርድ ቤት በከሳሽነት ቀርበው ሰኔ 24 ቀን 1998 ዓ.ም በተደረገ የእጅ በእጅ ሽያጭ ውል ብር 120,540.00(አንድ መቶ ሀያ ሺ አምስት መቶ አርባ ብር) ዋጋ ያለው የቢሮ ዕቃ ከተጠሪ(ተከሳሽ) ለመግዛት በመስማማት ብሩን ወዱያውኑ የከፈለ መሆኑንና ተጠሪ ግን የገዛሁትን የቢሮ ዕቃ ወዱያውኑ አላስረከበኝም። ተጠሪ ዕቃውን ስላላስረከበኝ ከሃምላ 1998 ጀምሮ ውለን ማፍረሴን ለተከሳሽ አሳውቄአለሁ። ተጠሪ ገንዘቡን ሉመልስልኝ ፈቃደኛ ባለመሆኑ ገንዘቡን ከነወለደ እንዱከፍል ይወሰንልኝ በማለት ክስ አቅርበዋል። ተጠሪ በተከሳሽነት ቀርቦ ከከሳሽ (አመልካች) ጋር ያደረግሁት ውል የለም። ከሳሽ ያቀረቡት የእጅ በእጅ ሽያጭ የክፍያ ደረሰኝ ሰነድ ዕቃውን ሰነደን የያዘው ሰው የተረከበበትን ቀን የሚገልፅ ስለሆነ ሰነደ ዕቃውን ስለመረከባቸው በቂ አስረጅ ነው በማለት መልስ ሰጥቷል። የሥር ፍርድ ቤት ሁለት ጭብጦችን መስርቷል። የመጀመሪያው በተጠሪና አመልካች መካከል የእጅ በእጅ ሽያጭ ተፈፅሟል ወይስ አልተፈፀመም?

የሚል ሲሆን ሁለተኛው አመልካች ዕቃውን ተረክበዋል ወይስ አልተረከቡም? የሚለ ናቸው። የሥር ፍርድ ቤት በተጠሪና በአመልካች መካከል የእጅ በእጅ ሽያጭ የተፈፀመ መሆኑን በቂ ማስረጃ አልቀረበም፣ የሽየጭ ውል አለ ቢባል እንኳን በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2278(1) አመልካች ክፍያ ሲፈፅም ዕቃውን የሚረከብ መሆኑ ስለተደነገገና ይህንን በምስክር ማስተባበል ስለማይቻል ከሳሽ(አመልካች) ያቀረበው ክስ ተቀባይነት የለውም በማለት ወስኗል። አመልካች በዚህ ውሣኔ ቅር በመሰኘት ለከፍተኛው ፍርድ ቤት ይግባኝ አቅርቧል። የከፍተኛው ፍርድ ቤት የግራ ቀኙን ክርክር ከሰማ በኋላ የመጀመሪያ ፍርድ ቤት የሰጠውን ውሣኔ አፅንቶታል።

አመልካች ባቀረበው የሰበር አቤቱታ የሥር ፍርድ ቤት የሽያጭ ውል የለም በማለት የወሰነው እኔ ባቀረብኩት ሰነድ ስም አልተጠቀሰም በማለት ነው። ሆኖም እኔ ያቀረብኩት ክፍያ የፈፀምኩበት ደረሰኝ ነው።

የማይንቀሣቀስ ንብረት ሽያጭ ውል በፅሐፍ እንዱደረግ ህግ አያስገድድም። እኔ ደረሰኙን ይዤ መገኘቴ ከተጠሪ ጋር የዕቃ ግዥ የፈፀምኩ መሆኑን የሚያስረዲ ደጋፉ ማስረጃ ነው። ተጠሪ የፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2278 ዕቃውን አላስረከበኝም። ተጠሪ የሸጠውን ዕቃ የሚያስረክብበት የራሱ ሥርዓት ያለው ሲሆን በዚያ ሥርዓት መሰረት ዕቃውን ስለማስረከቡ አላስረዲም። በእኔ በኩል ተጠሪ የገዛሁትን ዕቃ ለማስረከብ የቆጠርኳቸውን ምስክሮች ለማስረዲት ያቀረብኩትን ጥያቄ በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2278 እና ፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 2006 የተሳሳተ ትርጉም በመስጠት ውለ እንዱፈርስና ወደ ነበርንበት እንድንመለስ አለመወሰኑ መሰረታዊ የህግ ስህተት ስለሆነ በሰበር ታይቶ ይታረምልኝ በማለት አመልክቷል።

ተጠሪ በበኩለ አመልካች የያዙት ደረሰኝ ተጨማሪ እሴት ታክስ የተከፈለበት ደረሰኝ እንጅ የሽያጭ ውል መኖሩን የሚያስረዲ አይደለም። ፍርድ ቤቱ ለፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2278(1) የሰጠው ትርጉም ስህተት የለበትም። ድርጅታችን በመጋዘን የላለን ዕቃ እና ወዱያውኑ የማናስረክበውን ዕቃ ዋጋ የመቀበል ልምድ የለውም። አመልካች ውለ እንዱፈርስ ከሀያ ስምንት ቀናት በኋላ መሆኑ ውለን አጠራጣሪ ያደርገዋል የሚል ክርክር አቀርቧል። አመልካች የመልስ መልስ አቅርበዋል።

ከሥር የክርክሩ አመጣጥና በሰበር ግራ ቀኙ ያቀረቡት የፅሐፍ ክርክር ከላይ የተገለፀው ሲሆን እኛም ጉዲዩን መርምረናል። ጉዲዩን እንደመረመርነው የሥር ፍርድ ቤት የሰጠው ፍርድ በአግባቡ ነው ወይስ አይደለም?

የሚለው ጭብጥ መታየት ያለበት ሆኖ አግኝተነዋል።

ከመዝገቡ ለመረዲት እንደቻልነው አመልካች የቢሮ ዕቃ ከተጠሪ የገዙ መሆኑን የዕቃውን ዋጋ ገቢ ያደረጉ መሆኑንና ዕቃውን ከተጠሪ ተረክበው ያልወሰደ መሆኑን ለማስረዲት የፅሐፍ (የሰነድ) ማስረጃና የሰው ምስክሮች ዘርዝረው አቅርበዋል። የሥር ፍርድ ቤት የእጅ በእጅ ሽያጭ ውል በማለት ውሣኔ የሰጠው ተጠሪ ለአመልካች የቢሮ ዕቃ የሸጠ መሆኑን ለሽያጭ ውል በፍትሐብሕር ሕግ ቁጥር 2266 በተሰጠው ትርጉም መሰረት አመልካች ለማስረዲት ያቀረቧቸውን ሁለንም ማስረጃዎች በመመርመርና በመመዘን ሣይሆን አመልካች በሰነደ ማስረጃነት ያቀረቡትን የዕቃ ዋጋ የተከፈለበትና የተጠሪ ተጨማሪ እሴት ታክስ የሰበሰበ መሆኑን የሚያረጋግጠውን ከአመልካች እጅ የሚገኘውን ደረሰኝ ብቻ በመመርመር ነው። የሥር ፍርድ ቤት በአመልካችና በተጠሪ መካከል የቢሮ ዕቃ ሽያጭ ውል አለ ወይስ የለም? የሚለውን ጭብጥ የወሰነው ለጉዲዩ አግባብነት ያላቸውን በአመልካች በኩል የቀረቡ ማስረጃዎችን በመስማትና በመመርመር አለመሆኑ ከፍተኛ የሆነ የዲኝነት አካሄድ ሥርዓት ጉድለት የፈፀመ መሆኑን የሚያመለክት ሆኖ አግኝተነዋል።