ጥቅምት 24 ቀን 1992 ዓ.ም ማስጠንቀቂያ በመስጠት በመብቱ መገልገል ጀምሯል።; -** አቶ አየለ ሐብተየስ - ጠ/ውብሸት ክብሩ ቀረቡ; ለፋ/መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ያቀረቡት; የተከራዩት ቤቱን እንጂ ውሐና መብራቱን አይደለም፣የኤላትሪክ v. ማስጠንቀቂያ ከሰጠ በኋላ ቤቱን ሳይሸጥ የ10 ዓመቱ ጊዜ አልፍ ሊሆን ይችላል። የቤቱ ሽያጭ ሳይጠናቀቅ 10; በመብቱ መገልገል የጀመረበት ጊዜ ነው። ከዚህ አኳያ ሲታይ ደግሞ መያዣው ቀሪ የሚሆንበት የህግ መሰረት የለም። በዚህም; -** 1

በተጨማሪ ውል ሲተረጏም ተዋዋዮች ውላቸውን ከማድረጋቸው በፉት ወይም በኋላ የነበሩበት ሁኔታ ሉመዘን እንደሚገባ የፍ/ሕ/ቁ. 1734/2/ ያመለክታል። በተያዘውም ጉዲይ ተጠሪዎች አመልካች ቤቱን ብቻ እንጂ ኤላትሪክ መስመሩን አብረው አልተከራዩም ይበለ እንጂ ስምምነት ካደረጉበት ከ1992 ዓ.ም ጀምሮ መስመሩን እስካቋረጡበት ጊዜ ድረስ አመልካች በኤላክትሪኩ መስመር ሲጠቀሙ መቆየታቸው ግራ ቀኙ ስምምነት ባደረጉ ጊዜ ሃሳባቸው ምን እንደነበረ ያመለክታል። በልላ በኩል ለአንድ ቤት የሚዘረጋው አንድ የኤላትሪክ መስመር ከመሆኑ አኳያ ተጠሪዎች ቤቱን ሲያከራዩ ተከራይ በዚሁ የኤላትሪክ መስመር የመጠቀም መብት ሉኖረው ይገባል። በፍ/ብ/ሕ/ቁ.

1355 ስር እንደተመለከተውም በአንድ ቤት ከፉል ላይ ብቻ የመኖር መብት ያለው ሰው ለጋራ አገልግልት በተቋቋሙት ነገሮች ለመጠቀም መብት ያለው መሆኑን ያመለከታል። የኤላትሪክ መስመርም ለአጠቃላይ ቤቱ እንዱያገለግል የሚዘረጋ በመሆኑ አመልካች ለተከራዩት ቤት በኤላትሪክ መስመሩ የመጠቀም መብት ሉኖራቸው ይገባል። ከክርክሩ እንደተገነዘብነው ተጠሪዎች መስመሩን ያቋረጡት የመብራት ቆጣሪው ህብረት ባንክ በተከራየው የሕንፃው ክፍል ውስጥ የሚገኝ በመሆኑና ለስራ እንዱያመቸው መስመሩን ብቻውን እንዱጠቀምበት በመጠየቁ ነው። ነገር ግን አከራዩ ከፉል ህንፃውን ካከራየ በኋላ ላልች የህንፃውን ክፍልች ሲያከራይ የመጀመሪያውን ተከራይ ጥቅም መጠበቅ እንዲለበት የፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2947 ይገልፃል። በመሆኑም ተጠሪዎች ለህብረት ባንክ ከፉል ህንፃውን ሲያከራዩ አመልካችን በመብት እና ጥቅም በሚጏዲ መልኩ ላሆን አይገባም።

የአመልካች ጥያቄ ወድቅ የተደረገበት ላላኛው ነጥብ አመልካች ቤቱን እንዱገለገለበት የተሰጣቸው በነፃ በመሆኑ ውለ ለተጠሪዎች ግዳታን ብቻ የጣለ በመሆኑ ሉተረጏም የሚገባው ተጠሪዎችን በሚጠቅም መልኩ ነው በሚል ነው። ነገር ግን ምንም እንኳን አመልካች ቤቱን ያለምንም ክፍያ እንዱገለገለበት የተስማሙ ቢሆንም ለዚህ ስምምነት ምክንያት የሆነው ግን አመልካቾች በቤቱ ላይ ከፍተኛ ወጪ ያወጡበት በመሆኑ ላወጡት ወጪ ማካካሻ እንዱሆን ነው። ስለሆነው የተደረገው ውል አመልካች ቀደም ሲል ያወጡት ወጪ ከኪራዩ ገንዘብ ጋር እንዱጣጣ ታሳቢ ተደርጏ የተደረገ እንጂ ተጠሪዎች ምንም አይነት ጥቅም ያላስገኘ ነው ለማለት የሚቻል አይደለም። ውለም ፈጽሞ ጥቅም ለማሰገኘት እንዲልተደረገ ውል ተቆጥሮ በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1739 መሰረት ግዳታው በቀላል አኳኋን ሉተረጏም ይገባል መባለ አግባብ ያለው ሆኖ አላገኘነውም። በመሆኑም አመልካች ቤቱን ብቻ እንጂ የኤላትሪኩን መስመር አልተከራዩም የሚለው የተጠሪዎች ክርክር ከፍ ሲል በተዘረዘሩት ምክንያቶች ተቀባይነት ያለው አይደለም። በመሆኑም ተጠሪዎች የአምስት ቀን ማስጠንቀቂያ በመስጠት የኤላትሪክ መስመሩን መቁረጣቸው መሰረታዊ የውል መጣስ ተግባር መሆኑን ተረድተናል።

ተጠሪዎች የውል መጣስ ተግባር ፈጽመዋል ከተባለ ቀጥለን ይህ ድርጊት ስለሚያስከትለው ሃላፉነት እንመለከታለን። ውል ያልተፈፀመለት ሰው ውለ እንዱፈፀምለት ወይም ውለ እንዱፈርስለት ሉጠይቅ እንደሚችል በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1771/1/ ስር ተመልክቷል። በተያዘው ጉዲይ አመልካች እንደ ውለ እንዱፈፀምላቸው ጠይቀዋል።

ተጠሪዎችም የውል መጣስ ተግባር አለመፈፀማቸውን እንጂ እንደውለ መፈጸም የማይገደደበትን ላላ ምክንያት ያልገለፁ ስለሆነ የኤላትሪክ መስመሩን ሉቀጥለ ይገባል። ከዚህ በተጨማሪ ተዋዋይ ወገን ግዳታውን ባልፈጸመ ጊዜ ውለን በግዳታ እንዱፈጽም ከመደረጉም በተጨማሪ ለደረሰው ጉዲት ካሳ እንዱከፈል እንደሚገደድ የፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1790/1/ ገልጿል። በተያዘው ጉዲይ አመልካች ኤላትሪክ መስመር በመቆረጡ ምክንያት ስራ ስላቆሙ የብር 64,572(ስልሳ አራት ሺህ አምስት መቶ ሰባ ሁለት) ኪሳራ የደረሰባቸው መሆኑን ገልፀዋል ሲገልፁ ተጠሪዎች በበኩላቸው የአመልካች የንግድ ፈቃድ ተሰርዞ የነበረ በመሆኑ ኪሳራ ሉከፍለ እንደማይገባ ተከራክረዋል። ይሁን እንጂ ተጠሪዎች ሉያረጋግጡ የሚገባቸው አመልካች ያልሰሩና ገቢ ያላገኙ መሆኑን እንጂ የአመልካች ንግድ ፈቃድ መሰረዙን አይደለም። አመልካች ስራ ሰርተው ገቢ ያገኙ የነበረ መሆኑ እስከተረጋገጠ ድረስ ያለ ንግድ ፈቃድ መስራታቸው በሚመለከተው ክፍል ተገቢው እርምጃ ሉያስወስድባቸው የሚችል ከሚሆን በቀር ተጠሪዎችን ኪሳራ ከመክፈል ነፃ የሚያደርጋቸው አይሆንም። የፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት የአገር ውስጥ ገቢ መ/ቤት ከአመልካች ጋር ተመሳሳይ ስራ የሚሰራ ድርጅት የሚያገኘውን ገቢ አስመልክቶ የላከውን መረጃና በአመልካች ድርጅት ውስጥ የሚሰሩትን ሰራተኞች ስለ አመልካች ገቢ በምስክርነት ሰምቶ አመልካችን በክሱ ላይ የተመለከተውን ገቢ ያጡ መሆኑን አረጋግጧል። በመሆኑም የተረጋገጠውን ኪሳራ ተጠሪዎች የመክፈል ሃላፉነት አለባቸው። የፋ/ጠቅላይ ፍ/ቤት ከተሰረዘ የንግድ ፈቃድ ኪሳራ እንዱከፈል ማድረግ ሕገ ወጥነትን ማበረታታት ነው ከማለት ውጪ አመልካች የተቋረጠባቸው ገቢ ሰላለመኖሩ ያጣራው ነገር እንደላለ ከመዝገቡ ተረድተናል።

በልላ በኩል ተጠሪዎች የ5 ቀናት ማስጠንቀቂያ ብቻ ሰጥተው መስመሩን በማቋረጣቸው በአመልካች ላይ ለደረሰው ኪሳራ የፋ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት የሰጠውን የኪሳራ ገንዘብ ተገቢ ነው ማለቱ አመልካች የተቋረጠባቸው ገቢ የነበረ መሆኑን መቀበለን ያመለክታል።

በአጠቃላይ ተጠሪዎች አመልካች የተከራዩትን ቤት የኤላትሪክ መስመር መቁረጣቸው የውል መጣስ ተግባር አይደለም በማለት የተሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈፀመበት ሆኖ ተገኝቷል።

ውሳኔ

1. የፋ/መጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 15812 መጋቢት 21 ቀን 1998 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔና የፋ/ጠቅላይ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 24407 ጥቅምት 27 ቀን 2001 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ ተሽሯል።

2. የፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት በመ/ቁ. 47038 ሰኔ 25 ቀን 1999 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ ፀንቷል።

3. ተጠሪዎች የቆረጡትን የኤላትሪክ መስመር ሉቀጥለ ይገባል። መስመሩን በመቁረጣቸው በአመልካች ላይ የደረሰውን ኪሳራ ብር 64,572 (ስልሳ አራት ሺህ አምስት መቶ ሰባ ሁለት) የፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት ውሳኔ ከሰጠበት ቀን ጀምሮ ከሚታሰብ 9% ወለድ ጋር ይክፈለ ብለናል።

4. ወጪና ኪሳራ ግራ ቀኙ የየራሳቸውን ይቻለ።

መዝገቡ ተዘግቷል። ለመዝገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።