-** አቶ ተስፊልደት ኪዲኔ - ቀረቡ; ን የረሣና የእኔን መብትና ጥቅም የሚጎዲና በዝምታ የሚነቅል ትክክለኛ የሟች ኑዛዜ ሣይሆን የሀሰት v. ዎች፡-** 1. ወ/ሮ ዘሀቡ ይመር 2. አቶ ፀጋዬ ኪዲኔ የሶስቱም ጠበቃ አቶ ዘመነ ፍቅሬ - ቀረቡ 3. አቶ ገብረህይወት ኪዲኔ; ዎች የክርክር መነሻ አቶ ኪዲኔ ንዎቱ በህይወት በነበሩበት ጊዜ አድርገውታል የተባለውን; ዎች ሟች ኪዲኔ; ዎ

1. አመልካች ሟች አቶ ኪዲኔ ንዎቱ ያደረጉት ግልፅ ኑዛዜ በሀሰት የተዘጋጀ ነው። የፍታብሓር ህግ ቁጥር 881 ፍርማሉቲ አያሟላም በማለት ያቀረቡት ክርክር ማስረጃ የመመዘንና ፍሬ ጉዲይ የማጣራት ስልጣን ያላቸው ፍርድ ቤቶች የአመልካችንና የተጠሪን ማስረጃዎችና የኑዛዜ ሰነደን በመመርመር ኑዛዜው ህጋዊ ፍርማሉቲዎችን የሚለና የሟች ያደረጉት ትክክለኛ ኑዛዜ መሆኑን በማረጋገጥ ውሣኔ ሰጥተውበታል። ጉዲዩ ለሰበር የቀረበውም የኑዛዜውን ትክክለኛነትና ህጋዊ መስፈርት ያሟላ መሆኑን በሰበር አጣርቶ ለመወሰን ሣይሆን ኑዛዜው የሚያስከትለውን ውጤት አግባብነት ካላቸው የፍትሐብሕር ህግ ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ ውሣኔ ለመስጠት ነው። ስለሆነም በማለት በሰበር የሚያቀርበው ክርክር ህጋዊ መሰረት የላለው በመሆኑ አልተቀበልነውም።

2. ሟች ጥር 30 ቀን 1984 ዓ.ም ያደረጉት ኑዛዜ ትክክለኛና የፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 881 ድንጋጌዎች መስፈርት የሚያሟላ ሰነድ ነው። ሆኖም ሟች ያደረጉት ኑዛዜ በባህሪው የተለያዩ የህግ ጥያቄዎችን የሚያስነሣ ይዘት ያለውና የሟች ኑዛዜ በህግ ረገድ የሚያስከትለው ውጤት ምንድን ነው? የሟች ኑዛዜ ተፈፃሚነትስ በምን መንገድ መሆን አለበት የሚለትን ጥያቄዎች የሚያስነሣ ነው።

ሟች ጥር 30 ቀን 1984 ዓ.ም ያደረጉት ኑዛዜ መሰረታዊ ይዘት ሲታይ “እኔ አቶ ኪዲኔ ንዋቱ ክፍል በአዱስ አበባ ከፍተኛ 24 ቀበላ 13 የቤት ቁጥር 1370 ነዋሪ የሆንኩ በሰው ልጅ ላይ በመኖር መሞትም ስላለ ሐብትና ንብረቴን በሙለ ለግል ቤቴ ወ/ሮ ዘሀቡ ይመር ቸኮልና ልጆች 1/ አቶ ፀጋይ ኪዲኔ ንዎቱ 2/ አቶ ገብረህይወት ኪዲኔ ንዎቱ በእኔ ስም ያለውን ሀብትና ንብረቴን በሙለ ለልጆችና ለባለቤቴ የሰጠኋቸው በመሆኔ በትክክል አእምሮዬ አስቤ የተናዘዝኩ ስለሆነ ከእነዚህ ላላ በእኔ ንብረት ተጠቃሚ እንደሆኑ ያልፈቀድኩና ሐብትና ንብረቴም ወራሾች መሆናቸውን አረጋግጨ ተናዝዣለሁ የሚል ነው።

ይኸ የሟች ኑዛዜ መሰረታዊ ዓላማው የሟች ንብረት ወራሾች በኑዛዜው ውስጥ ስማቸው የተጠቀሰው ተጠሪዎች ብቻ መሆናቸውን ማረጋገጥ መሆኑን በኑዛዜው ውስጥ “ከእነዚህ ላላ በእኔ ንብረት ተጠቃሚ እንደሆኑ ያልፈቀድኩና የሐብትና ንብረቴ ወራሾች መሆናቸውን አረጋግጬ ተናዝዣለሁ። በማለት ካደረጉት የኑዛዜው ማደማደሚያ ሀረግ ለመገንዘብ ይቻላል። ሟች በኑዛዜው የንብረታቸው ጠቅላላ ወራሾች ተጠሪዎች ብቻ እንደሆኑ ሀሳብና ፍላጎት የነበራቸው መሆኑንና በኑዛዜው ውስጥ ስማቸው ያልተገለፁ ላልች የሟች የህግ ወራሾች በውርሣቸው ተካፊይ እንዲይሆኑ እንደሚፈልጉ ከእነዚህ ላላ በእኔ ንብረት ተጠቃሚ እንደሆኑ ያልፈቀደ መሆኑን በመግለፅ ኑዛዜ ትተው አልፈዋል።

አመልካች የሟች አቶ ኪዲኔ ንዎቱ ልጅና ወራሽ መሆናቸውን የፋዳራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት መጋቢት 26 ቀን 1996 ዓ.ም የሰጠውን ውሣኔ በማስረጃነት አቅርበዋል። ተጠሪዎች ይኸንን የአመልካች በፍርድ የተረጋገጠ ወራሽነት የሚያስቀርና ፍርደ የተሰረዘ ወይም የተሻረ መሆኑን የሚያስረዲ ማስረጃ ያላቀረቡ መሆኑን የበታች ፍርድ ቤቶች ከሰጡት ውሣኔ ለመገንዘብ ይቻላል። ይኸም ሟች ጥር 30 ቀን 1984 ዓ.ም ያደረጉት ኑዛዜ በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 842 ንዐስ አንቀፅ 1 መሰረት የሟች ልጅና አንደኛ ደረጃ ወራሽ መሆናቸው በፍርድ በተረጋገጠው በአመልካች የወራሽነት መብትና ከሟች ውርስ ንብረት ድርሻቸው እንዱሰጣቸው በሚያቀርቡት ጥያቄ ላይ ምን ህጋዊ ውጤት ያስከትላል? የሚለውን ጥያቄ የሚያስነሳ ነው። ከላይ እንደተገለፀው ሟች በኑዛዜው ስማቸው ከተጠቀሱት ውጭ ያለ ወራሾች በውርሳቸው እንዱካፈለ ያልፈቀደ መሆኑን ገልፀዋል። ይኸም ሟች በስም ሣይጠቅሱ ከተጠሪዎች ውጭ ያለ ያለ ኑዛዜ ወራሾች በሙለ በውርሳቸው እንዲይካተት ግልፅ በሆነ ቃል በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 937 ንዐስ አንቀፅ 1 ድንጋጌ መሰረት ለመንቀል ኑዛዜ ያደረጉ መሆናቸውን ያስረዲል።

ሟች ከተጠሪዎቹ ውጭ ያለ ኑዛዜ ወራሽ ነኝ ብል በውርሱ ተካፊይ ለመሆን የሚመጣ ማንኛውም ወራሽ ከውርሣቸው እንዱሣተፍ ፈቃድ የላላቸው መሆኑን በመግለፅ አመልካችን በቀጥታ ስማቸውን በመጥቀስ ሣይሆን በተዘዋዋሪ መንገድ ከውርስ ለመንቀል ኑዛዜ አድርገዋል። ሆኖም ሟች አመልካችና ላላ ያለ ኑዛዜ ወራሽ ነኝ ብል የሚመጣ ሰው በውርሣቸው ተካፊይ እንዲይሆን በመግለፅ ያደረጉት ኑዛዜ አመልካች በሟች ውርስ በወራሽነት እንዲይሣተፈ የማድረግ ህጋዊ ውጤት የለውም። ምክንያቱም አመልካች የሟች ልጅና የመጀመሪያ ደረጃ ወራሽ ናቸው። ማንኛውም ሰው ከውርስ ለመንቀል የደረሰበትን ምክንያት በኑዛዜው ውስጥ ካልገለፀ በቀር ልጁን ወይም ወደታች የሚቆጠር ተወላጁን ከውርስ ለመንቀል ያደረገው ኑዛዜ የማይፀናና ህጋዊ ውጤት እንደማይኖር የፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 938 ንዐስ አንቀፅ 1 በግልፅ የሚደነግግ በመሆኑ ነው።

ሟች ጥር 30 ቀን 1984 ዓ.ም ባደረጉት ግልፅ ኑዛዜ ውስጥ ስሙ ያልተገለፀ ወራሻቸው በውርሳቸው እንዱሳተፈ ፈቃድ የላላቸው መሆኑን የገለፁ ቢሆንም በኑዛዜው ስማቸው ከተገለፁት ሁለት ልጆቻቸው ሁለተኛና ሶስተኛ ተጠሪ ውጭ ያለ ወራሾቻቸውን ለምን በውርሳቸው ተካፊይ እንደሆኑ እንዲልፈለጉና ከውርስ በኑዛዜ እንዱነቀለ በኑዛዜው ውስጥ የሰጡት ምክንያት የለም። አመልካች የሟች ልጅና በፍታብሓር ህግ ቁጥር 842 ንዐስ አንቀፅ 1 መሰረት የሟች የመጀመሪያ ደረጃ ወራሽ በመሆኑ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ ሟች ምክንያቱን ሣይገልፅ ከውርስ ለመንቀል ያደረጉት ኑዛዜ የማይፀና መሆኑ በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 938 ንዐስ አንቀፅ 1 በግልፅ የተደነገገ በመሆኑ ሟች ያደረጉት ኑዛዜ አመልካች በሟች ውርስ በመሣተፍ ድርሻውን ከመጠየቅ የሚገድበው አይደለም። ስለሆነም አመልካች ያደረጉት ኑዛዜ አመልካች በሟች ውርስ በወራሽነት እንዲይሣተፍ የማድረግና ከውርሱ የመነቀል ውጤት የሚያስከትል ሆኖ አግኝተነዋል።

3. ሟች ያደረጉት ኑዛዜ የአመልካችን ከውርስ መነቀል ህጋዊ ውጤት ካላስከተለ ያሟች ሚስትና የኑዛዜ ተጠቃሚ ለሆኑት አንደኛ አመልካች የሚያስገኘው መብት ምንድን ነው? የሚለው ነጥብ ምላሽ ሉሰጠው የሚገባው ነው። ሟች አንደኛ ተጠሪ ከልጆቻቸው ከሁለተኛና ሶስተኛ ተጠሪዎች ጋር በመሆኑ የጠቅላላ ሀብትና ንብረት ወራሽ መሆናቸውን በኑዛዜአቸው ገልፀው ሟች አንደኛ ተጠሪ ካላቸው ሀብት ውስጥ አንድ የተለየ ንብረት እንደወሰደ ሣይሆን ከሁለተኛና ሶስተኛ ተጠሪዎች ጋር በመሆኑ ያላቸው ሀብት በጠቅላላ ወራሽ እንደሆኑ የተናዘዙ በመሆኑ አንደኛ ተጠሪ የፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 912 ንዐስ አንቀፅ 1 በሚደነግገው መሰረት የሟች ጠቅላላ የኑዛዜ ወራሽ ናቸው።

የሟች ጠቅላላ የኑዛዜ ወራሽ የሆነ ሰው በኑዛዜው ውስጥ ሟች ተቃራኒ ውጤት ያለው መሆኑን ካልገለፀ በስተቀር የሟች ያለኑዛዜ ወራሽ እንደሆነ እንደሚቆጠር በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 915 ንዐስ አንቀፅ 1 ተደንግጓል። በያዝነው ጉዲይ ሟች አንደኛ ተጠሪ በሁለተኛ እና ሶስተኛ ተጠሪዎች ጋር የጠቅላላ የንብረታቸው ወራሽ መሆናቸውን ከመግለፅ ውጭ ላላ የገለፁት ሁኔታ የላለ በመሆኑ አንደኛ ተጠሪ እንደ ሟች ያለኑዛዜ ወራሽ (አንድ ልጅ) ተቆጥረው በውርሱ የመካፈል መብት ይኖራቸዋል። ስለሆነም ሟች ጥር 30 ቀን 1984 ዓ.ም ያደረጉት ኑዛዜ ሚስታቸው የሆኑት አንደኛ ተጠሪ እንደሟች አንድ ወራሽ ተቆጥረው በውርሱ የመሣተፍ ህጋዊ ውጤት የሚያስከትል ሆኖ አግኝተነዋል።

4. የመጨረሻውና እልባት ሉያገኝ የሚገባው ሟች ለሁለተኛ እና ሶስተኛ ተጠሪ ያደረጉት ኑዛዜ ህጋዊ ውጤት ምንድን ነው የሚለው ነው። ሟች በኑዛዜአቸው ሁለተኛ ተጠሪና ሶስተኛ ተጠሪ ልጆቻቸው መሆናቸውን ገልፀዋል። ሟች ያደረገው ኑዛዜ ከአለው የውርስ ንብረት አንደኛ ተጠሪና ሁለተኛ ተጠሪ የትኛውን መውሰድ እንዲለባቸው የሚዘረዝር አይደለም። ኑዛዜው አንደኛ ተጠሪና ሁለተኛ ተጠሪ ከአንደኛ ተጠሪ ጋር በመሆን የጠቅላላ ሀብትና ንብረቱ ወራሽ መሆናቸውን የሚገልፅ ነው። ስለሆነም የሟችን ሁለተኛ እና ሶስተኛ ተጠሪ ያደረገው ኑዛዜ የፍታብሓር ህግ ቁጥር 913 በሚደነግገው መሰረት የተደረገ የክፍያ ደንብ ነው ብል ለመደምደም አይቻልም።

በልላ በኩል ኑዛዜው ሁለተኛ ተጠሪና ሶስተኛ ተጠሪ ከአንደኛ ተጠሪ ጋር በመሆን የሟች ጠቅላላ የኑዛዜ ወራሽ መሆናቸውን ከሚገልፅ በስተቀር እያንዲንዲቸው ከውርሱ ንብረት ስለሚደርሳቸው ድርሻ የማይዘረዝር በመሆኑ በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 2017 መሰረት የተደረገ የሀብት ክፍፍል ነው ብል ለመደምደም አይቻልም።

ከዚህ በተጨማሪ በኑዛዜው ሟች ልጃቸውና አንደኛ ደረጃ ወራሻቸው የሆነውን አመልካች በውርሱ እንዲይካፈል ለመንቀል አስበው ያደረጉትና አመልካችን ለመንቀል የተናገሩት ቃል በፍትሐብሕር ህግ ቁጥር 938 ንዐስ አንቀጽ 1 የተገለፀውን መስፈርት የማያሟላ በመሆኑ ህጋዊ ውጤት የላለው በመሆኑ ሟች ለሁለተኛ እና ሶስተኛ ተጠሪዎች ያደረጉት ኑዛዜ ሁለተኛና ሶስተኛ ተጠሪዎች ልጆቻቸውና ወራሾቻቸው መሆናቸውን ከማረጋገጥ ውጭ የተለየ ህጋዊ ውጤት የሚያስከትል ሆኖ አላገኘነውም።

በአጠቃላይ ሟች ጥር 30 ቀን 1984 ያደረጉት ኑዛዜ ህጋዊ ውጤት ስንመረምረው ኑዛዜው አመልካች ከውርስ የሚነቀል የሚያስከትል አይደለም። አንደኛ ተጠሪ እንደ ሟች አንድ ወራሽ ተቆጥረው በሟች ውርስ እንዱሳተፈ የሚያስችልና ሁለተኛና ሶስተኛ ተጠሪዎች የሟች ልጆችና ወራሾች መሆናቸውን የሚያረጋግጥ ነው።

የበታች ፍርድ ቤቶች ሟች ያደረጉት ኑዛዜ ህጋዊና ፍርሙን ያሟላ መሆኑን ብቻ ሳይሆን ኑዛዜው አመልካችና በተጠሪዎች መብት ላይ የሚያስከትለው ህጋዊ ውጤት ምን እንደሆነ ሣይዘረዝሩ ማለፊቸው ተገቢ ሆኖ ባለማግኘታችን ውሣኔአቸውን በፍትሐብሕር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 348(1) መሰረት አሻሽለናል። በዚህ መሰረት አንደኛ ተጠሪና የሟች ሚስት እንደ አንድ የሟች ልጅና ወራሽ ተቆጥረው የሟችን ውርስ ከልጆቻቸው ጋር የመካፈል መብት ይኖራቸዋል። በመሆኑም የሟችን የውርስ ሀብት አመልካች ሁለተኛ ተጠሪ ሶስተኛ ተጠሪና አንደኛ ተጠሪ እኩል ድርሻ የማግኘት መብት አላቸው በማለት ወስነናል።

ው ሣ ኔ

1. የፋዳራል ከፍተኛ ፍርድ ቤትና የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ችልት የሰጡት ውሣኔ ተሻሽሎል።

2. የሟች ኑዛዜ በከፉል ህጋዊ ውጤት የላለው በመሆኑ የሟች የውርስ ንብረት አመልካች ሁለተኛ ተጠሪ ሶስተኛ ተጠሪና አንደኛ ተጠሪ በወራሽነት ተሣትፈው በእኩል ድርሻ ያገኛለ በማለት ወስነናል።

ይህ ፍርድ በፋዳራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ችልት በሙለ ድምፅ ተሰጠ።

የማይነበብ የአምስት ዳኞች ፊርማ አለበት።