-** ወ/ሮ ትእግስት ነጋሽ - ቀረቡ; በፋ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት ባቀረቡት ክስ የሟች አባታቸው አቶ ነጋሽ ደሳለኝ ወራሽ መሆናቸው ገልጸው የሟችና; እንዱያገኙ ከተናዘዙት ብር 5,000(አምስት ሺህ) ውጪ ሉጠይቁ አይችለም ብለው የተቃወሙ ሲሆን v. -** 1. ወ/ሮ መንበረስላሴ ተኸላ ለሁለም - ጠ/ፈቃደ ሞላ ቀረቡ 2. አቶ ሃብታሙ ነጋሽ 3. አቶ አሰፊ ነጋሽ 4. ወ/ት መሳይ ነጋሽ 5. አቶ ደሳለኝ ነጋሽ; ስለያዙ ውርስ እንዱጣራ; በስማቸው አዛውረው እንዱጠቀሙና እሳቸው ስለሞቱ ን

የሰ/መ/ቁ 47622

ሐምል 30 ቀን 2002 ዓ.ም ዳኞች፡- ሒጏስ ወልደ ኂሩት መለሰ ብርሃኑ አመነው አልማው ወላ ዓሉ መሐመድ አመልካች፡- ወ/ሮ ትእግስት ነጋሽ - ቀረቡ ተጠሪ፡-

1. ወ/ሮ መንበረስላሴ ተኸላ ለሁለም - ጠ/ፈቃደ ሞላ ቀረቡ
2. አቶ ሃብታሙ ነጋሽ
3. አቶ አሰፊ ነጋሽ
4. ወ/ት መሳይ ነጋሽ
5. አቶ ደሳለኝ ነጋሽ

ፍርድ

በዚህ መዝገብ የቀረበው የውርስ ሃብት ለመካፈል የቀረበን ጥያቄን የሚመለከት ነው። አመልካች በፋ/መ/ደረጃ ፍ/ቤት ባቀረቡት ክስ የሟች አባታቸው አቶ ነጋሽ ደሳለኝ ወራሽ መሆናቸው ገልጸው የሟችና የአንደኛ ተጠሪ የጋራ ሃብት የሆነ ቤት ከነሰርቪሱና ላልች ንብረቶችን አንደኛ ተጠሪ ስለያዙ ውርስ እንዱጣራ አመልክተው ተጠሪዋ የአመልካችን ልጅነት ሳይክደ ሟች በሰጡት ኑዛዜ አመልካች እንዱያገኙ ከተናዘዙት ብር 5,000(አምስት ሺህ) ውጪ ሉጠይቁ አይችለም ብለው የተቃወሙ ሲሆን ሟች በቤቱና በሰርቪሱ እንዱሁም በቤት ቁሳቁስ ላይ ያላቸውን ድርሻ አንደኛ ተጠሪ በስማቸው አዛውረው እንዱጠቀሙና እሳቸው ስለሞቱ ንብረቱ በሙለ ለቀሪዎቹ ተጠሪዎች እንዱተላለፍ ተናዘዋል። ሟች ለአመልካች ብር 5,000(አምስት ሺህ) ከመስጠት በቀር እንደላልቹ ልጆች አላካፈለኝም። ከኑዛዜው ነቅለውኛል። በመሆኑም ኑዛዜው ሉፈረስ ይገባል በማለት አመልክተዋል። አንደኛ ተጠሪ ለክሱ በሰጡት መልስ ጥያቄው ከ3 ወር በኋላ የቀረበ በመሆኑ ይርጋ ያግደዋል፣ ኑዛዜው ተፈፃሚ ላሆን የሚችል ነው፣አመልካች ብር 5,000(አምስት ሺህ) ስለተሰጣቸው ከውርስ አልተነቀለም በማለት ክሱ ውድቅ እንዱሆንላቸው ጠይቀዋል። ቀሪዎቹም ተጠሪዎች ወደክርክሩ ጣልቃ ገብተው ባቀረቡት ክርክር ጥያቄው በይርጋ ቀሪ ነው፣ድርሻ አንሶኛል ለምትለው ድርሻዋን ለማወቅ የውርስ አጣሪ ስለተሾመ የአጣሪውን ሪፖርት መጠበቅ ግድ ይላል፣ውርስ የመጣራቱ ሂደት እስኪጠናቀቅ መዝገቡ ተዘገቶ ይቆይ በማለት ጠይቀዋል። ፍ/ቤቱም ጉዲዩን ተመልክቶ የይርጋ መቃወሚያው ውድቅ ካደረገ በኋላ ኑዛዜው ለአመልካች በግልጽ 5,000(አምስት ሺህ) ይከፈላት ስለሚል ለመፈፀም የሚቻል ነው፣በኑዛዜው ስጦታ ስለተደረገላቸው ተነቅያለሁ ማለት አይችለም፣ሟች ለወራሾቻቸው በፈለጉት መጠን ሃብታቸውን በኑዛዜ ማከፊፈል ይችላለ፣ስለሆነም ኑዛዜው የሚፈርስበት ምክንያት የለም በማለት ክሱን ውድቅ አድርጏ አመልካች ለአንደኛ ተጠሪ ብር 5,000(አምስት ሺህ) የጠበቃ አበል እንዱከፍለ ወስኗል። አመልካች በዚህ ውሳኔ ላይ ለፋ/ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ አቅርበው ፍ/ቤቱ ጠበቃ አበል እንዱከፍለ የተሰጠውን የውሳኔ ክፍል ብቻ ለመመርመር ሲያስቀርብ ኑዛዜውን በተመለከተ በተሰጠው ውሳኔ ላይ የቀረበውን ይግባኝ ግን ውድቅ አድርጏታል።

የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው በዚህ ውሳኔ ላይ ነው። አመልካች በቅሬታቸው፣በኑዛዜው የተመለከተው ድርሻ ማነሱን፣ገንዘቡ ከየትኛው ሃብት ላይ እንደሚከፈልና ማን እንደሚከፍል ስለማያመለክት ለመፈፀም የሚቻል እንዲልሆነ፣ ያለምንም ህጋዊ ምክንያት ከኑዛዜ የተነቀለ መሆኑን ገልጸው ኑዛዜ እንዱፈረስ ያቀረቡት ክስ ውድቅ መደረጉ ተገቢ አይደለም፣በማለት ውሳኔ እንዱሻርላቸው ጠይቀዋል። ችልቱም ይህን የአመልካች አቤቱታ ለመመርመር አቤቱታው ለሰበር ሰሚ ችልት ያስቀርባል ብሎል። ተጠሪዎችም በሰጡት የፁሁፍ መልስ፤ሟች በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 920 በሚፈቅደው መሰረት የጋራ ሃብት ድርሻቸውን አንደኛ ተጠሪ በሕይወት እያለ ወራሾች እንዲይካፈለ አግደዋል፣ከ2-5 ያለት ተጠሪዎች ከአንደኛ ተጠሪ የተወለደ በመሆኑ ተጠሪዋ በህይወት እያለ እንደማይጠይቁ በመገመት ለአመልካች ብር 5,000(አምስት ሺህ) ሰጥተዋል፣በማለት የስር ፍ/ቤት ውሳኔ የሕግ ስህተት ስለላለው ውሳኔው እንዱፀናላቸው ጠይቀዋል። ችልቱም መዝገቡን መርምሯል።

አመልካች በስር ፍ/ቤት ያቀረቡት ክስ ሟች አባታቸው በተውት ኑዛዜ ለልጆቻቸው ያደረጉት ክፍፍል ከማነሱም በላይ ያለምንም ምክንያት ከውርስ የነቀሎቸው በመሆኑ ኑዛዜው እንዱሻርላቸው ነው። ከውርስ ተነቅያለሁ የሚለውን በተመለከተ በኑዛዜው አመልካች ብር 5,000(አምስት ሺህ) የተሰጣቸው መሆኑን አመልካችም አልካደም። ክርክራቸው አነስተኛ ድርሻ ማግኘታቸው ከውርስ ሃብት እንደተነቀለ የሚያስቆጥር መሆኑን ነው። ነገር ግን ከውርስ መነቀል ማለት ደግሞ ከውርስ ሃብቱ ምንም አይነት ድርሻ አለማግኘት እንጂ አነስተኛ ድርሻ ማግኘት ባለመሆኑ በዚህ ረገድ የቀረበው ቅሬታ ተቀባይነት የለውም።

በልላ በኩል አመልካች ሟች የውርስ ሃብት ክፍፍል ሲያደርጉ ለአመልካች ከሚገባቸው በላይ አሳንሰው ሰጥተዋቸዋል የሚል ክርክር ያቀርባለ። በፍ/ብ/ሕ/ቁ.913 የኑዛዜ ቃል የተናዡን ተቃራኒ ሃሳብ የሚገልጽ ካልሆነ በቀር በውርስ ሃብት አንድ ድርሻን ወይም አንድ ንብረትን ሟቹ ለወራሾቹ መስጠቱ ተራ የሆነ የክፍያ ደንብ እንጂ እንደ ኑዛዜ ስጦታ እንማይቆጠር ያመለክታል። ይህ ድንጋጌ በኑዛዜ የኑዛዜ ስጦታ (legacy) እንዱሁም የክፍያ ደንብ (rule of partition) ማድረግ እንደሚቻል የሚናገር ነው። በመርህ ደረጃ አንድ ሰው ከውርስ ሃብት መካከል አንድን ንብረት ለወራሾቹ መስጠቱ የኑዛዜ ስጦታ አያስኘውም። ይልቁንም ይህ አይነት ኑዛዜ ሕጉ የሚቀበለው እንደ አንድ የክፍያ ደንብ ነው። በመሆኑም አንድ ወራሽ ለወራሹ አንድን ሃብት ሲናዘዝ የኑዛዜው አፈፃፀም የስጦታ(legacy) አፈፃፀምን በመከተል ሳይሆን የክፍያ ደንብን (partition) በመከተል የሚከናወን ነው። የክፍያ ደንብ የሚከናወነውም ከአንቀጽ 1117 ጀምሮ ባለት ድንጋጌዎች ነው። ይህን በተመለከተ ይህ የሰበር ችልት በመ/ቁ. 18394 አስገዲጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቶበታል። አመልካች የሟች ልጅ በመሆናቸውም ለእርሳቸው የተሰጠው ብር 5,000(አምስት ሺህ) ከፍ ሲል በተጠቀሰው ድንጋጌ መሰረት የክፍያ ደንብ ነው።