-** አቶ ብሩክ ኃ/እየሱስ - ጠበቃ ዘውደ ወራሣ ቀረቡ; ጋር የመሰረቱት ጋብቻ እንዱፈርስላቸው፣የጋብቻ ውጤት የሆነው ንብረትም ክፍፍለ; በበኩላቸው መስከረም 11 ቀን 2002 ዓ.ም በተፃፈ ማመልከቻ የመልስ መልሳቸውን ሰጥተዋል። የጉዲዩ v. -** ወ/ሮ ፊናዬ አበበ - ቀረቡ; ም ክስ ሲመሰርቱ የግል ሐብቴ ነው እሷን አይመለከታትም ብል የተዋዋለው ሐይለ ቃል ባለመኖሩ ቤቱ የጋራ ነው የሚል ዲኝነት ጠይቀው እያለ ከጋብቻ በፉት የተፈራውን ንብረት የባልና ሚስት የጋራ ነው በማለት

የሰ/መ/ቁ 38544

ጥቅምት 05 ቀን 2002 ዓ.ም ዳኞች፡- መንበረፀሐይ ታደሰ ሐጏስ ወልደ ሂሩት መለሰ ታፈሰ ይርጋ አልማው ወላ አመልካች፡- አቶ ብሩክ ኃ/እየሱስ - ጠበቃ ዘውደ ወራሣ ቀረቡ ተጠሪ፡- ወ/ሮ ፊናዬ አበበ - ቀረቡ **

መዝገቡ ተመርምሮ ተከታዩ ፍርድ ተሰጥቷል።

**

ፍርድ

ጉዲዩ የባልና ሚስት ሲሆን ክርክሩ የተጀመረው በደቡብ ብሓር ብሄረሰቦች ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት በወናጏ ወረዲ ፍርድ ቤት ነው። ክርክሩ በተጀመረበት በዚሁ ፍርድ ቤት አመልካች የነበሩት የአሁኗ ተጠሪ ከአሁኑ አመልካች ጋር የመሰረቱት ጋብቻ እንዱፈርስላቸው፣የጋብቻ ውጤት የሆነው ንብረትም ክፍፍለ እንዱፈጸም የንብረቱን ዓይነትና ግምቱን ዘርዝረው ዲኝነት ጠይቀዋል። ፍርድ ቤቱም የግራ ቀኙን ክርክርና ማስረጃ ከሰማና ከመረመረ በኋላ ጋብቻው እንዱፈርስ አድርጏ ንብረቱን በተመለከተም ተገቢ ነው ያለውን ውሣኔ ሰጥቷል። ውሣኔውም እስከ ክልለ ሰበር ሰሚ ችልት ድረስ ጸንቷል። የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበው የስር ፍርድ ቤቶች በዱላ ከተማ ቀበላ 02 ውስጥ የሚታወቅ ዋና መኖሪያ ቤት የባልና ሚስት የጋራ መሆናቸው ስለተረጋገጠ ከስድስት ሰርቪስ ቤቶች ጋር ፍቺ ከተሰጠበት ጀምሮ የተገኘ ጥቅም እና ቤቶቹ ተሽጠው እንዱከፊፈለ በማለት በሰጡት ውሣኔ ክፍል ነው።

የአመልካች ጠበቃ ሰኔ 12 ቀን 2000 ዓ.ም በፃፈት ሦስት ገጽ የሰበር አቤቱታ በበታች ፍርድ ቤቶች ውሣኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ተፈጽሟል የሚለበትን ምክንያት ዘርዝረው አቅርበዋል። ይዘቱም ባጭሩ፡ለክርክሩ መነሻ የሆነው ቤት መተዲደሪያችን ሆኖ ስለመዋዋላችን በ25/11/1987 ዓ.ም በተፃፈ የጋብቻ ውል ተገልጾ እያለና ተጠሪም ክስ ሲመሰርቱ የግል ሐብቴ ነው እሷን አይመለከታትም ብል የተዋዋለው ሐይለ ቃል ባለመኖሩ ቤቱ የጋራ ነው የሚል ዲኝነት ጠይቀው እያለ ከጋብቻ በፉት የተፈራውን ንብረት የባልና ሚስት የጋራ ነው በማለት መወሰኑ የደቡብ ብሓር ቤሓረሰቦችን ብሓራዊ ክልልላዊ መንግስት የቤተሰብ ሕግን አንቀጽ 66 ድንጋጌና የተዋዋይ ወገኖችን ሐሳብና ፍላጏት ያላገናዘበ በመሆኑ ውሳኔው መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት የተፈጸመ ነው ተብል ሉሻር ይገባል በማለት ዲኝነት መጠየቃቸውን የሚያስገነዝብ ነው። አቤቱታው ተመርምሮ በሰበር ችልቱ ላታይ ይገባዋል ተብል በተሰጠው ትእዛዝ መሰረት ተጠሪ ቀርበው ሐምል 17 ቀን 2001 ዓ.ም በተፃፈ ማመልከቻ መልሳቸውን አቅርበዋል አመልካች በበኩላቸው መስከረም 11 ቀን 2002 ዓ.ም በተፃፈ ማመልከቻ የመልስ መልሳቸውን ሰጥተዋል።

የጉዲዩ አመጣጥ አጠር ባለ መልኩ ከላይ የተገለጸው ሲሆን ይህ ችልትም የግራ ቀኙን ክርክር የሰበር አቤቱታው ከቀረበበት ውሳኔ እና አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ በሚገባ መልኩ መርምሮታል እንደመረመረውም በዱላ ከተማ ቀበላ 02 የሚታወቅ ዋና መኖሪያ ቤት ከ6/ስድስት/ ሰርቪስ ቤቶች ጋር ፍቺ ከተሰጠበት እለት ጀምሮ ጥቅምና ቤቶቹ የባልና ሚስት የጋራ ሐብት ናቸው፤ ተብል መወሰኑ በአግባቡ መሆን ያለመሆኑን በጭብጥነት ላታይ የሚገባው ሆኖ አግኝቶታል።

ከክርክሩ ሂደት መገንዘብ የተቻለው ለክርክሩ መነሻ የሆነውን ንብረት አመልካችና ተጠሪ ጋብቻ ከመመስረታቸው በፉት የተሰራ መሆኑን በ25/11/1987 በተደረገው የጋብቻ ውል ቤቱን መተዲደሪያቸው በማድረግ መስማማታቸውን ነው።

በመሰረቱ ባልና ሚስት ጋብቻቸውን በሚፈጽሙበት ጊዜ በየግል የነበሯቸው ንብረቶች ወይም ከጋብቻ በኋላ በውርስ ወይም በስጦታ በየግላቸው የሚያገኟቸው ንብረቶች በጋብቻ ዘመንም የግል ሆነው ይቀራለ። ይሁን እንጂ ይህ ሁኔታ በሕጉ ጥበቃ የሚደረግለት ንብረቶቹ በጋብቻ ውል የጋራ እንዱሆኑ ስምምነት ከላለ ብቻ ነው።

በተያዘው ጉዲይ አከራካሪ የሆነውን የጋብቻ ውለ በሕግ ፉት ያለው ተፈፃሚነት ሣይሆን በጋብቻ ውለ የተገለፀው “መተዲደሪያችን” የሚለው ቃል ቤቱ የጋራ ስለመሆኑ ባልና ሚስት መስማማታቸውን ያሳያል ወይስ አያሳይም? የሚለው ነጥብ ነው። አመልካችና ተጠሪ አደረግን የሚለት የጋብቻ ውል መተዲደሪያችን ብል ከሚገልፃቸው ንብረቶች ውስጥ ከአከራካሪው ቤት በተጨማሪ የአመልካች ደመወዝና ብር 10,000.00(አስር ሺህ) ጥሬ ገንዘብ ይገኙበታል። እነዚህ ንብረቶች ለማንኛውም የቤተሰቡ ወጪ የሚውለ መሆኑ ይታመናል።

አመልካችና ተጠሪ ይህንኑ ጥሬ ገንዘብና ቤቱን እየተጠቀሙ ለአስራ አንድ ዓመታትም አንድ ላይ ኖረዋል።

እንግዱህ በክርክሩ ሂደት የተረጋገጡት ፍሬ ነገሮች እነዚህ ከሆኑና የጋብቻ ውለ ይዘት ትርጉም አከራካሪ ከሆነ ከፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1731 እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎችን የግራ ቀኙ ፍላጏት ምን እንደነበር መመርመር የግድ ይሎል።